Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Йәғәфәрова Айһылыу Шәйхетдин ҡыҙы

Айһылыу Шәйхетдин ҡыҙы Йәғәфәрова (рус. Ягафарова Айсылу Шайхитдиновна; 1948 йылдың 3 сентябре, Әбйәлил районы, Башҡорт АССР-ы) — башҡорт яҙыусыһы, шағирә, драматург, тәржемәсе һәм педагог. Башҡорт телендә балалар өсөн шиғырҙар, хикәйәләр, әкиәттәр, пьесалар һәм роман авторы. 1989 йылдан Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре[1].

Биографияһы

А. Ш. Йәғәфәрова 1948 йылдың 3 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Әхмәт ауылында тыуған[1]. 1974 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған[1].

1967–2004 йылдарҙа Әбйәлил районының «Красная Башкирия» балалар баҡсаһында эшләгән. 1976 йылдан учреждение мөдире булған[1].

Ижады

Балалар өсөн «Муйынса» исемле тәүге шиғри йыйынтығы 1973 йылда баҫылып сыҡҡан[1]. Шул уҡ йылда «Сәнскеле күлдәк» хикәйәләр йыйынтығы донъя күргән; китаптың рус телендәге тәржемәһе «Колючее платье» исеме менән 1985 йылда нәшер ителгән[1].

А. Ш. Йәғәфәрованың әҫәрҙәре араһында «Алтын тараҡ» (1986) һәм «Ҡойон батшалығында» (1993) әкиәттәр йыйынтыҡтары, «Һайыҫҡан — почтальон» шиғырҙар йыйынтығы, «Һандуғас моңо: әкиәттәр, хикәйәләр, пьесалар» (2001) китабы, шулай уҡ «Тирмәкәй» пьесалар һәм әкиәттәр йыйынтығы (2005) бар[1].

2009 йылда «Китап» нәшриәте Йәғәфәрова төҙөгән кесе һәм урта мәктәп йәшендәге балалар өсөн «Загляни в наш теремок» исемле шиғырҙар китабын баҫып сығарған[2].

Педагогик эшмәкәрлеге

1992–1995 йылдарҙа А. Ш. Йәғәфәрова балалар баҡсалары өсөн «Йәйғор» («Радуга») исемле ике томлыҡ хрестоматияны әҙерләүҙә ҡатнашҡан. Хрестоматияның икенсе баҫмаһы 2000–2006 йылдарҙа сыҡҡан[1].

Йәмәғәт эшмәкәрлеге

1989 йылдан А. Ш. Йәғәфәрова Яҙыусылар союзы ағзаһы булып тора[1].

Әҙәби ижады

«Килендәр» романы ике китапта 1993–1995 йылдарҙа баҫылып сыҡҡан. Әҫәрҙә Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында башҡорт ауылында тылда эшләгән ҡатын-ҡыҙҙарҙың тормошо һүрәтләнә[1].

«Ҡыпсаҡ ҡыҙы» драмаһы 2001 йылда Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында ҡуйылған. Йәғәфәрованың балалар өсөн яҙылған пьесалары Башҡортостан Республикаһының башҡа театрҙарында ла сәхнәләштерелгән[1].

А. Ш. Йәғәфәрова Агния Барто, Самуил Маршак, Александр Пушкин, Корней Чуковский әҫәрҙәрен һәм донъя халыҡтары әҙәбиәтенән төрлө әҫәрҙәрҙе башҡорт теленә тәржемә иткән[1]. 2024 йылда Өфөлә Александр Пушкиндың әкиәттәре башҡорт телендә рельефлы-нөктәле Брайль шрифты менән баҫылып сыҡҡан; баҫма өсөн тәржемәне Айһылыу Йәғәфәрова башҡарған[3].

2024 йылда Өфөлә балалар өсөн башҡорт телендәге пьесалар йыйынтығы тәҡдим ителгән. Уға 13 авторҙың, шул иҫәптән А. Ш. Йәғәфәрованың әҫәрҙәре ингән[4].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1986)[1];
  • Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1992);
  • «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993)[1];
  • 1996 йылда Ким Әхмәтйәнов исемендәге әҙәби премия лауреаты;
  • 2008 йылда Рамзили Хисаметдинова исемендәге премия лауреаты[1].

Юбилей саралары

2023 йылдың 3 сентябрендә А. Ш. Йәғәфәроваға 75 йәш тулған. Юбилей айҡанлы «Культура.РФ» порталында яҙыусыға арналған әҙәби портрет баҫылған[5].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Ягафарова Айсылу Шайхитдиновна. Башкирская энциклопедия (10 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  2. ↑ «Китап» выпустил новинки для детей. Башинформ (17 декабрь 2009). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  3. ↑ Сказки Пушкина издали на башкирском шрифтом Брайля. Башинформ (2 октябрь 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  4. ↑ В Уфе презентовали сборник пьес для детей на башкирском языке. Башинформ (8 май 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  5. ↑ Литературный портрет «Айсылу Ягафарова». Культура.РФ (1 сентябрь 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.

Әҙәбиәт

  • Заманалар һулышын тойҙороусы // Ватандаш. 2001. № 3. С. 139–140.
  • Камал Р. Башҡорт прозаһы мадонналары // Ватандаш. 2001. № 3.
  • Айһылыу Йәғәфәрова // Башҡортостан уҡытыусыһы. 2008. № 9. С. 95.

Һылтанмалар

Категориялар