Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Ленин түбәһе

Ленин түбәһе (рус. Пик Ленина, 1928 йылға тиклем — Кауфман түбәһе; Тажикстанда 2006 йылдан — Әбү Али ибн Сина исемендәге түбә) — Ҡырғыҙстан (Ош өлкәһе Чон-Алай районы) һәм Тажикстан (Таулы Бадахшан өлкәһе Мургаб районы) сигендә урынлашҡан Чон-Алай һыртының тау түбәһе. Элекке СССР-ҙың иң бейек түбәләре — «ете меңлектәрҙең» береһе. Урта Азияның иң бейек түбәләренең береһе, Памир тау системаһында урынлашҡан (7134 м).

Тарихы

Тау түбәһе фәнни әҙәбиәттә тәүге тапҡыр 1871 йылда рус географы һәм сәйәхәтсеһе Алексей Павлович Федченко һүрәтләй һәм уны Төркөстан генерал-губернаторы Константин Петрович Кауфман хөрмәтенә атай[2]. 1928 йылда Ленин түбәһе тип атала башлай.

1928 йылға тиклем был түбә Памирҙың һәм СССР-ҙың иң бейек түбәһе тип һанала, әммә Үҙәк Памир өлкәһендә топографик төшөрөү үткәргәндән һуң, быға тиклем билдәһеҙ булған түбә (һуңынан Сталин пигы тип атала) Ленин түбәһенән бейегерәк булыуы асыҡлана.

Беренсе тапҡыр түбәгә немец альпинистары Карл Вин, Ойген Алльвайн һәм Эрвин Шнайдер 1928 йылда совет-герман экспедицияһы сиктәрендә күтәрелә. 1958 йылда уның түбәһенә беренсе ҡатын-ҡыҙ, совет альпинисы Екатерина Мамлеева күтәрелә.

Түбәгә бөтәһе 16 альпинист маршруты һалынған: көньяҡ битләүҙә — туғыҙ һәм төньяҡта — ете маршрут. Төньяҡтағы Разделная түбәһе (6148 метр) аша үтеү классик маршрут һанала. Классик маршрут альпинистан махсус оҫталыҡ һәм ҙур тәжрибә талап итмәй, шуға ла Ленин түбәһе ете меңлектәр араһында иң уңайлыһы тип һанала[3].

1990 йылдың 3 июлендә Ленин түбәһенән ғәйәт ҙур боҙлоҡ төшә, ҡар ишелмәһе альпинистар лагерын емерә. Был СССР осорондағы альпинизм тарихында һәләк булғандар һаны буйынса иң ҙур фажиғә, 43 кеше һәләк була[4][5].

2006 йылдың 4 июлендә Тажикстан хөкүмәте ҡарары менән Ленин түбәһе Әбү Али ибн Сина түбәһе тип үҙгәртелә[6].

2017 йылдың 26 октябрендә Ҡырғыҙстан президенты Алмазбек Атамбаев Юғары Кенеш депутаттарына Ленин түбәһенн Манас түбәһе тип үҙгәртеү тураһында закон ҡабул итергә тәҡдим итә[7].

Ленин түбәһенә һикереүҙәо

1968 йылдың 27 июлендә донъя парашют спорты тарихында беренсе тапҡыр Памирҙың иң бейек түбәләренең береһе булған Ленин түбәһенә (7134 метр) совет парашютсылары десанты төшөрөлә. Һикереүҙә 46 кеше ҡатнаша: 36 ҡыҫҡа сроклы хеҙмәт һалдаты һәм 10 әҙерлекле парашютсы. Уникаль акция хәрбиҙәрҙең күҙәтеүе, етәкселеге аҫтында үтә һәм донъя сенсацияһы булырға вәғәҙә итә. Әгәр фажиғә булмаһа, шулай булыр ине. Дүрт парашютсы: старшина Владимир Мекаев, рядовой Юрий Йоматов, өлкән сержант Валерий Глаголев, инструктор Вячеслав Томарович һәләк була[8]

35 йыл үткәс, 2003 йылда, алты Рәсәй десантсыһы Ленин түбәһенә уңышлы төшә[9][10].

Галерея

Ленин түбәһе СССР-ҙың 1986 йылғы почта маркаһында
Ленин түбәһе 2000 йылғы Ҡырғыҙстан почта маркаһында
Абу али ибн-Сино түбәһе Таджикистандың 2009 йылғы почта маркаһында
Санкт-Петербургта Серафимов зыяратында иҫтәлекле билдә

Шулай уҡ ҡарағыҙ

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Peakbagger.com (ингл.). peakbagger.com. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 апрель 2020. Архивировано 18 сентябрь 2020 года.
  2. ↑ Кауфмана пик // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)
  3. ↑ Пик Ленина. Восхождение на Пик Ленина. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 апрель 2009. Архивировано 15 октябрь 2009 года.
  4. ↑ Пик Ленина отпускает своих жертв. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 ноябрь 2013. Архивировано из оригинала 20 ғинуар 2015 года.
  5. ↑ Такого не знал мировой альпинизм. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 ғинуар 2015. Архивировано из оригинала 16 март 2017 года.
  6. ↑ Постановление Правительства Республики Таджикистан № 297 от 4 июля 2006 г. Архивировано из оригинала 12 март 2007 года.
  7. ↑ Президент Алмазбек Атамбаев подписал Указ «Об установлении Дней истории и памяти предков». Президент Кыргызстана (26 октябрь 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 октябрь 2017. Архивировано 29 октябрь 2017 года.
  8. ↑ 40 лет парашютному десанту на пик Ленина (1968). www.alpklubspb.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 апрель 2020. Архивировано 2 февраль 2020 года.
  9. ↑ Прыжок к подножию смерти. nvo.ng.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 апрель 2020. Архивировано 20 февраль 2020 года.
  10. ↑ Охотники за адреналином 42 выпуск. Десант на пик Ленина. www.youtube.com. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 апрель 2020. Архивировано 16 апрель 2016 года.

Әҙәбиәт

  • Никитин В. «На штурм пика Ленина (записки участника правительственной экспедиции 1929 года)», Москва — Ленинград, ОГИЗ, 1931.

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар