Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Мариуполь

Мариуполь (Мария ҡалаһы) — Донецк Халыҡ Республикаһы составындағы ҡала, шул уҡ исемле ҡала округының административ үҙәге[2].

Азов диңгеҙе ярындағы иң ҙур ҡала, Кальмиус һәм Кальчик йылғалары тамағында урынлашҡан.

Донецк Халыҡ Республикаһы менән Рәсәй Федерацияһы араһындағы килешеү 30.09.2022 йылғы Донецк Халыҡ Республикаһы территорияһын, шул иҫәптән Мариуполь ҡалаһын, Рәсәй Федерацияһы составында яңы субъект булараҡ билдәләй[3].

Украина властары был фактты кире ҡаға, ДХР территорияһын Украина составындағы Донецк өлкәһе тип иҫәпләүен дауам итә.

2014 йылға тиклем ҡала Донецк өлкәһенә (Мариуполь районы) инә.

Халыҡ һаны

2022 йылдың 1 ғинуарына ҡаланың халыҡ 425 681 кеше тәшкил итә; ҡала советы сиктәрендә (ҡала тибындағы Иҫке Ҡырым, Сартана, Талаковка ҡасабаларын, Гнутово, Виноградное ауылдарын һәм Ломакино ҡасабаһын иҫәпкә алып, ҡала советына буйһонған) 2020 йылдың 1 ғинуарына 457 439 кеше иҫәпләнә.

Мариуполь украин металлургияһының иң мөһим үҙәктәренең береһе һәм эре диңгеҙ порты була, Украинаның иң ҙур ун ҡалаһы иҫәбенә инә, илдең иң мөһим сәнәғәт һәм эре иҡтисади үҙәге булып тора. Азов буйы гректарының компакт йәшәгән районы була. 2012 йылда Украина хөкүмәте тарафынан илдә йәшәү өсөн иң уңайлы ҡалаларҙың береһе тип таныла.

Физик-географик характеристикаһы

Географик урыны

Диңгеҙ кимәленән бейеклеге 67 метр. Мариуполь ҙур ҡала, Донецк Халыҡ Республикаһы территорияһының көньяғында, Азов диңгеҙенең төньяҡ ярында, Кальмиус йылғаһы тамағында урынлашҡан. Ҡаланың майҙаны 166,0 км2 (муниципаль советҡа буйһонған ҡала яны менән 244,0 км2[4]). Төҙөлөш майҙаны 106,0 км2, йәшел массивтар 80,6 км2. Ҡала территорияһының тупрағы башлыса тоҙло ҡара тупраҡ, ер аҫты һыуҙары байтаҡ, был йыш ҡына ер ишелеүҙәр булып тора.

Климат

Урындағы климат уртаса-континенталь, оҙайлы эҫе йәй (йыш ҡына ҡороһәм ҡоро елле) һәм йомшаҡ аҙ ҡарлы ҡыш (йылы ҡыш, томан төшә). Төбәктә йылы көндәрҙә ҡояшлы көндәр күп (майҙан сентябргә тиклем ҡояш балҡыуы 1544 сәғәт дауам итә). Йыллыҡ яуым-төшөм күләме йылына 420 мм. Агроклимат шарттары Мариуполь биҫтәһендә оҙайлы вегетация осоро менән йылы яратыусы ауыл хужалығы культураларын (көнбағыш, баҡса культуралары, виноград һәм персик) үҫтерергә мөмкинлек бирә. Әммә төбәктә һыу ресурстары етерлек түгел, шуға күрә халыҡ һәм сәнәғәт ихтыяждары өсөн быуалар һәм төрлө һыуһаҡлағыстар ҡулланыла.

Ел йүнәлеше ҡышын башлыса көнсығыштан, йәйен көньяҡ-көнсығыштан.

Мариуполь Донецк Халыҡ Республикаһының Азов буйы рекреация зонаһы үҙәгендә урынлашҡан. Аҙау яр буйындағы ел-дауыл күренештәре ярҙамында ҡояш муллығы, диңгеҙҙән озон, минераль тоҙҙар һәм микроэлементтар (хлорлы натрий, йод, бром һ. б.) менән һуғарылған таҙа һауаның ҙур массаларын сығарыу айырыуса матурлыҡ өҫтәй. Ел яр буйындағы тәбиғи вентиляцияны формалаштырыуға булышлыҡ итә, эҫелек тойғоһон ҡырҡа кәметә. Мариуполь йәйге диңгеҙ ялы өсөн популяр урын.

Билдәле шәхестәре

Һылтанмалар

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ В Мариуполе выбрали нового мэра. РИА Новости (28 июнь 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 июнь 2025.
  2. ↑ Административно-территориальное устройство Донецкой Народной Республики приведено в соответствии с законодательством Российской Федерации. Правительство Донецкой Народной Республики (7 апрель 2023).
  3. ↑ Договор между Российской Федерацией и Донецкой Народной Республикой о принятии в Российскую Федерацию Донецкой Народной Республики и образовании в составе Российской Федерации нового субъекта от 30 сентября 2022 года (ратифицирован Федеральным законом от 4 октября 2022 года № 372-ФЗ, вступил в силу 5 октября 2022 года, письмо МИД России от 05.10.2022 № 19696/дп)). Официальный интернет-портал правовой информации (3 октябрь 2022).
  4. ↑ Административно-территориальное устройство. Мариупольский городской совет. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 апрель 2022. Архивировано из оригинала 15 март 2022 года.
  5. ↑ Башҡорт энциклопедияһы — Березовский Иван Афанасьевич 2016 йылдың 5 апрель көнөндә архивланған. (Тикшерелеү көнө: 15 май 2019)

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар