Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Мифтахов Риф Фәйзрахман улы

Риф Фәйзрахман улы Мифтахов (рус. Риф Файзрахманович Мифтахов; 1939 йылдың 17 сентябре, Кинйәбулат, Башҡорт АССР-ы — 2020 йылдың 22 апреле, Өфө) — совет һәм Рәсәй башҡорт шағиры, прозаик, тәржемәсе һәм журналист. Йыр текстары һәм сатирик әҫәрҙәр авторы, Рәшит Назаровтың әҙәби мираҫын өйрәнеүсе[2].

Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2014)[3]. Ишембай районының почётлы гражданы (2014). Уның «Ғәзиз ерем — Ишембай» шиғыры 2011 йылда район гимнының тексы итеп ҡабул ителә[4].

Биографияһы

1939 йылдың 17 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Ишембай районы Кинйәбулат ауылында күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Бала сағы һуғыш йылдарына тура килә. 1958 йылда Ишембай урта мәктәп-интернатын тамамлай, һуңынан Совет Армияһында хеҙмәт итә[5]. 1967 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. Мәктәптә уҡытыусы булып эшләй[4].

1968—1974 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә мөхәррир, артабан «Совет Башҡортостаны» гәзитендә махсус хәбәрсе булып эшләй[4]. 1978 йылдан «Башҡортостан ҡыҙы» журналының баш мөхәррир урынбаҫары була. 1980—1983 йылдарҙа Республика халыҡ ижады һәм мәҙәни ағартыу эштәре фәнни-методик үҙәгендә бүлек етәкләй. 1984 йылда БАССР-ҙың Телевидение һәм радиотапшырыуҙар буйынса дәүләт комитетында, 1985 йылдан «Ағиҙел», 1990 йылдан «Һәнәк» журналдарында эшләй[3].

1970 йылда Журналистар союзына, 1976 йылда Яҙыусылар союзына, 1997 йылда Кинематографсылар союзына ағза итеп ҡабул ителә[3].

2020 йылдың 22 апрелендә Өфөлә вафат булған. Тыуған яғында ерләнгән[3].

Ижады

«Өскөл хаттар» исемле тәүге шиғырҙар йыйынтығы 1972 йылда баҫылып сыға. Китаптың исеме фронттан килгән хаттар тураһындағы хәтирәләр менән бәйле. Мифтахов шиғриәтендә һуғыш осорондағы бала саҡ, тыуған ер һәм тәбиғәт темалары, кеше ғүмере хаҡындағы уйланыуҙар урын ала; лирика публицистик мотивтар һәм сатира менән үрелеп бара. Әҙәбиәт белгесе Ким Әхмәтйәнов шағирҙың тәүге китабының йөкмәткеһен авторҙың һуғыш йылдарында кисергәндәре менән бәйләп ҡарай[5].

Мифтахов проза өлкәһендә лә ижад итә: 1992 йылда «Күҙ йәштәре», 2006 йылда «Ғишыҡ тотоу — ут йотоу» китаптары донъя күрә[4]. 2020 йылда «Бельские просторы» журналы уның повесын Юрий Горюхиндың башҡортсанан урыҫсаға тәржемәһендә «Материнские слёзы» исеме менән баҫтыра[6].

Тәржемәләре һәм йырҙары

Александр Блок, Евгений Евтушенко, Михаил Исаковский, Давид Кугультинов һәм Михаил Львов әҫәрҙәрен башҡортсаға тәржемә итә. Уның үҙ әҫәрҙәре урыҫ, белорус, төрөк, удмурт һәм сыуаш телдәренә тәржемә ителгән. Мифтахов шиғырҙарына композиторҙар М. М. Ғиләжев, Н. Ә. Дауытов, Р. Р. Йыһанов һәм башҡалар йырҙар яҙған[4].

Рәшит Назаровтың әҙәби мираҫын өйрәнеүе

Мифтахов Рәшит Назаровтың ҡулъяҙмаларын өйрәнә һәм әҫәрҙәрен баҫмаға әҙерләй. Ошо эш һөҙөмтәһендә Назаровтың дүрт шиғри йыйынтығы һәм ике томлыҡ һайланма әҫәрҙәре донъя күрә[5][4].

Айырым китаптары

  • «Өскөл хаттар». Шиғырҙар. Өфө, 1972[4].
  • «Тормош ағасы». Шиғырҙар. Өфө, 1974[4].
  • «Уртаҡлашыр серҙәр». Шиғырҙар. Өфө, 1979[4].
  • «Простое чудо». Шиғырҙар. Мәскәү: Современник, 1983. 72 бит. Урыҫ телендә[4].
  • «Батыр егет — ил күрке». Шиғырҙар, поэма. Өфө, 1986[3].
  • «Күҙ йәштәре». Повесть, хикәйәләр. Өфө: Китап, 1992[4].
  • «Ғишыҡ тотоу — ут йотоу». Проза. Өфө, 2006[3].
  • «Арғымаҡ сапһын оҙаҡ». Шиғырҙар, поэмалар. Өфө, 2009[3].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990)[3].
  • Ғәли Ибраһимов исемендәге премия (2002)[4].
  • Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы[5].
  • Салауат Юлаев ордены (2014)[3].
  • Ишембай районының почётлы гражданы (2014)[4].
  • Рәшит Назаров исемендәге муниципаль премия (2024, үлгәндән һуң). Мифтахов Ауырғазы районында булдырылған был премияның тәүге лауреаттарының береһе була[7].

Хәтер

2024 йылдың сентябрендә Мифтаховтың тыуыуына 85 йыл тулыу айҡанлы Ишембай районының Түбәнге Әрмет ауылы китапханаһында хәтер кисәһе үтә. Унда шағирҙың шиғырҙары уҡыла һәм уның һүҙҙәренә яҙылған район гимны башҡарыла[8].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Башинформ / под ред. В. А. Валерьевич — 1992.
  2. ↑ Аралбаева Л. В Уфе ушел из жизни башкирский поэт Риф Мифтахов. Башинформ (22 апрель 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 сентябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 МИФТАХОВ Риф Файзрахманович. Башкирская энциклопедия. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 сентябрь 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Мифтахов Риф Файзрахманович (1939–2020). Литературная карта Республики Башкортостан. Национальная библиотека имени Ахмет-Заки Валиди. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 сентябрь 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 Романов В. Риф Мифтахов остается верным заветам отцов (К 85-летию известного башкирского поэта). Кугарчинская центральная районная библиотека (17 сентябрь 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 сентябрь 2026.
  6. ↑ № 6.2020. Риф Мифтахов. Материнские слёзы. Повесть. Пер. с башкирского Ю. Горюхина. Бельские просторы (19 июнь 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 сентябрь 2026.
  7. ↑ В Башкирии прошёл литературный вечер в память о Рашите Назарове. ТРК «Башкортостан» (7 ноябрь 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 сентябрь 2026.
  8. ↑ В Ишимбайском районе отметили 85-летие поэта Рифа Мифтахова. Восход (19 сентябрь 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 сентябрь 2026.

Категориялар