Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Сөләймәнов Риф Сафа улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Сөләймәнов фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Риф Сафа улы Сөләймәнов (рус. Риф Сафинович Сулейманов; 1936 йылдың 9 июне, Лағыр, Башҡорт АССР-ы) — совет башҡорт музыка белгесе-фольклорсыһы, сәнғәт ғилеме докторы (2006). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2000), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1990). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2012). СССР Композиторҙар союзы ағзаһы (1986). Башҡорт традицион музыка ҡоралдарын (ҡыл-ҡумыҙ, думбыра, дөңгөр) тергеҙеүсе ғалим-реконструктор[1][2].

Биографияһы

1936 йылдың 9 июнендә Башҡорт АССР-ының Малаяҙ районы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Салауат районы) Лағыр ауылында тыуған[1][2][3].

1962 йылда Өфөнөң 2-се музыка-педагогия училищеһын тамамлай.

Училищенан һуң Салауат районының Малаяҙ интернат-мәктәбендә, Өфөләге 1-се башҡорт интернат-мәктәбендә уҡыта. Совет Армияһында хеҙмәт итеп ҡайтҡандан һуң, 1968 йылда Ҡазан дәүләт педагогия институтының музыка-педагогия факультетын тамамлай.

Өфө музыка тәрбиә биреү интернат-мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.

1970 йылдан СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалында Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтына ғилми хеҙмәткәр булып күсә һәм унда өлкән (1990), төп (2007) ғилми хеҙмәткәр булып эшләй[1][4][5].

1973—1976 йылдарҙа Риф Сафа улы Рәсәй Фәндәр академияһының Урал фәнни үҙәге аспирантураһында уҡый[6].

1987 йылда — кандидатлыҡ, 2006 йылда Санкт-Петербургта Рәсәй сәнғәт тарихы институтында «Башкирская народная песня (проблема жанровой системы)» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай[1][7][3].

Ижады

Төп ижади һәм ғилми эшмәкәрлеге башҡорт халыҡ көйҙәрен йыйыу, өйрәнеү, нотаға һалыу һәм баҫтырып сығарыуға бағышланған[4][2].

Башҡортостан буйлап, шулай уҡ Һамар, Һарытау, Ҡурған, Силәбе һәм Ырымбур өлкәләренә ойошторолған 20-нән ашыу фольклор экспедицияһына етәкселек итә һәм ҡатнаша. Экспедициялар барышында 3 меңдән ашыу башҡорт халыҡ йырын һәм инструменталь көйҙәрен таҫмаға яҙҙырып ала, шуларҙың 500-ҙән ашыуына нота транскрипцияһы эшләй[4].

Боронғо башҡорт музыка ҡоралдары — думбыра, ҡыл-ҡумыҙ һәм дөңгөрҙө тергеҙеү буйынса ҙур фәнни-эҙләнеү эштәре алып бара. Халыҡ музыка ҡоралдарын камиллаштырыу һәм яңыртыу буйынса 5 уйлап табыу патентына эйә[4].

Йәмәғәт эшмәкәрлеге

1986 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы[1]. Төрки халыҡтарының халыҡ-ара этномузыка конференцияларында, фольклор фестивалдәрендә, ҡурайсылар һәм сәсәндәр конкурстарында баһалама комиссиялары ағзаһы булараҡ әүҙем ҡатнаша[3].

Ғилми эшмәкәрлеге

50-нән ашыу фәнни монография, нота йыйынтыҡтары һәм методик хеҙмәттәр авторы[4][7].

  • Сөләймәнов Р. С. Башҡорт халыҡ ижады. Йырҙар һәм көйҙәр (баш.). — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1983. — 312 с.
  • Сулейманов Р. С. Жемчужины народного творчества Урала. — Уфа: Китап, 1995. — 248 с. — ISBN 5-295-01584-6.
  • Сулейманов Р. С. Старинная башкирская скрипка — кыл-кубыз. — Уфа: ИИЯЛ УНЦ РАН, 2001. — 124 с.
  • Сулейманов Р. С. Игровые и плясовые песни и напевы. Хрестоматия по башкирскому фольклору. — Уфа: Китап, 2005. — 200 с. — ISBN 5-295-03593-6.
  • Сулейманов Р. С. Песенное творчество иргизо-камеликских башкир. — Уфа: ИИЯЛ УНЦ РАН, 2012. — 228 с. — ISBN 978-5-91608-084-1.
  • Сулейманов Р. С. Башкирское народное музыкальное искусство. Т.1: Эпические песни. — Уфа, 2001.
  • Сулейманов Р. С. Башкирское народное музыкальное искусство. Т.2: Лирические песни и наигрыши. — Уфа.
  • Сулейманов Р. С. Башкирские народные мелодии. — Уфа: Китап, 1995. — 104 с.
  • Сулейманов Р. С. Башкирское народное музыкальное искусство. Т. III: Лирико-драматические песни и напевы (баш.). — Уфа, 2001.
  • Сулейманов Р. С. Песни и наигрыши южноуральских башкир. — Уфа: РУМЦ МКНП РБ, 2009. — 240 с.
  • Сулейманов Р. С. (авт.-сост.). Башкирское народное музыкальное искусство: песни северо-восточных башкир / Отв. ред. Д. Д. Хасаншин. — Уфа: МК и НП РБ, 2005. — Т. 9.
  • Сулейманов Р. С. (авт.-сост.). Башкирское народное музыкальное искусство: песни юго-западных башкир / Отв. выпуск. Е. Б. Сагадатуллина. — Уфа: МК и НП РБ, 2005. — Т. 10.
  • Сулейманов Р. С. Башкирская народная песня (проблемы жанровой системы). — Уфа: Гилем, 2005. — 73 с.
  • Сулейманов Р. С. Песни юго-западных башкир (локальные особенности жанровой системы). — Уфа, 2005. — 100 с.

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

Хәтер

  • Ғалим туплаған уникаль фольклор аудиояҙмалары һәм нота архивтары РФА Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең ғилми архивында һаҡлана[4].
  • Башҡортостан юлдаш телевидениеһы («БСТ») фондында ғалимдың ижадына һәм эшмәкәрлегенә бағышланған махсус «Автограф» телепрограммаһы һаҡлана[9].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 Л. И. Нағаева. Сөләймәнов Риф Сафа улы (башҡ.). «Башҡортостан» төбәк интерактив энциклопедик порталы (10 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Владимир Романов. Видные деятели культуры Башкортостана: Риф Сулейманов (К 80-летию ученого). «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы (9 июнь 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 А. М. Хакимьянова. Риф Сафинович Сулейманов (к 85-летию ученого). Российская тюркология (2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 Сегодня свой 85-летний юбилей отмечает известный музыковед-фольклорист Риф Сулейманов. Республика халыҡ ижады үҙәге (9 июнь 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 август 2026.
  5. ↑ Отдел фольклористики ИИЯЛ УНЦ РАН. ИИЯЛ УНЦ РАН (15 март 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 август 2026. Архивировано 15 март 2016 года.
  6. ↑ Видные деятели культуры Башкортостана: Риф Сулейманов (К 80-летию ученого). ИА «Башинформ». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 август 2026.]
  7. ↑ 1 2 Р. С. Сулейманов. Башкирская народная песня: проблема жанровой системы. Электронная библиотека диссертаций DisserCat (2006). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 август 2026.
  8. ↑ Риф Сулейманов награждён орденом Салавата Юлаева. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы (1 июнь 2012). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 август 2026.
  9. ↑ «Автограф» — Риф Сулейманов. Башкирское спутниковое телевидение (5 июнь 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 август 2026.

Әҙәбиәт

Һылтанмалар

Категориялар