Тирлән ауыл Советы
Географик урыны
Тирлән ауылы Белорет районының көнбайыш өлөшөндә, Тирлән йылғаһы Ағиҙел йылғаһына ҡойған урында урынлашҡан. Район үҙәге Белореттан яҡынса 35 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
Тирлән ҡасабаһына 1801 йылда Белорет заводынан суйынды тимергә әйләндереүсе ярҙамсы завод булараҡ нигеҙ һалына. Уға нигеҙ һалыусы Дарья Пашкова (Мясникова) була. Завод 1803 йылда эшләй башлай.
1909 йылда Белорет заводы арендаторҙары, немец фирмаһы «Вогау и К» (рус.)баш. тарафынан башланған Белорет тар колеялы тимер юлы (БЖД) төҙөлөшө Тирлән тарихында мөһим ваҡиға була. Ҡытау-Ивановскиҙан Тирләнгә тиклем юлдың беренсе участкаһы 1912 йылда асыла, ә 1913 йылда юл Белоретҡа барып етә. Тау үткәүелдәре аша 145 километрлыҡ юл төҙөү инженерлыҡ ҡаҙанышы була һәм уның буйлап бөтә ҡасабаларҙың үҫешенә яңы импульс бирә.
Совет осоронда, 1940 йылдың 2 июненән 2004 йылдың 17 декабренә тиклем, «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы закон»ға ярашлы, Тирлән эшселәр ҡасабаһы статусын ала һәм Белорет ҡала советы ҡарамағында була[2]. 2004 йылда ҡала тибындағы ҡасабанан ауыл статусына күсерелә, һәм ауыл Тирлән ауыл советы үҙәге була.
Тар колеялы тимер юл дәүере XX быуат аҙағында — XXI быуат башында тамамлана. Автомобиль юлы төҙөлгәндән һуң 2002 йылда пассажир поездары хәрәкәте туҡтатыла, ә 2007 йылда БЖД-ның һуңғы участкалары һүтелә[3].
Транспорт һәм инфраструктура
Ауылдыдын район үҙәге Белоретҡа автомобиль юлы бар. Ауылда бер нисә магазин, Рәсәй почта һәм Сбербанк бүлексәһе эшләй. Китапхана, балалар сәнғәт мәктәбе, 300 урынлыҡ кафетерийы булған тамаша залы, компьютер студияһы, балалар уйын бүлмәһе, тренажер залы һәм тауыш яҙҙырыу студияһы булған социаль-мәҙәни үҙәк[4], физкультура-сәлмәтләндереү комплексы эшләй[5].
Халҡыҡ иҫәбе
| 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2010 | 2017 | 2021 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 14 034 | 12 017 | 8 948 | 8 066 | 5 747 | 4 427 | 4 062 | 4 094 |
Халыҡ динамикаһы XX быуат уртаһынан даими кәмеү күҙәтелә, был ауылдың статусы һәм дөйөм иҡтисади хәлдең үҙгәреүе менән аңлатыла. Иң күп халыҡ һаны 1959 йылда теркәлгән (14 034 кеше), һәм иң аҙы 2017 йылда (4 062 кеше) теркәлгән[3].
Иҫкәрмәләр
- ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (31 июль 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 июль 2017. Архивировано 31 июль 2017 года.
- ↑ Закон о границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан (в ред. Законов РБ от 20.07.2005 N 211-з, от 21.06.2006 N 329-з, от 29.12.2006 N 404-з)
- ↑ 1 2 О сельском поселении. Тирлянский сельсовет муниципального района. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 октябрь 2025.
- ↑ Үҙәктең асылыуын түҙемһеҙлек менән көтәләр (башҡ.). Даирә (16 ноябрь 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 октябрь 2025.
- ↑ Әлим Фәйезов. Тирлән ауылында яңы физкультура-сәләмәтләндереү комплексы асыла (башҡ.). Башинформ (31 июль 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 октябрь 2025.
.png)
