Уразаев Мәхмүт Һибәт улы
Уразаев Мәхмүт Һибәт улы (псевдонимы — Мәхмүт Һибәт; рус. Уразаев Махмут Хибатович, Махмут Хибат; 1936 йылдың 14 майы, Ғәббәс, Башҡорт АССР-ы — 2021 йылдың 6 сентябре) — башҡорт шағиры, яҙыусы, драматург, тәржемәсе һәм журналист. 1981 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы[1].
Биографияһы
Мәхмүт Һибәт улы Уразаев 1936 йылдың 14 майында Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Ғәббәс ауылында тыуған. Бала сағы ауыр һуғыш йылдарына тура килә. Тәүҙә үҙ ауылында башланғыс синыфтарҙа уҡый, күрше Муйнаҡ ауылында ете йыллыҡ, унан һуң Абзан ауылында урта мәктәпте тамамлай.
Мәктәпте тамамлағандан һуң, 1951—1957 йылдарҙа Ейәнсура районының Ш. Хоҙайбирҙин исемендәге колхозында эшләй, сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштереүҙә әүҙем ҡатнаша.
1957 йылда Башҡорт дәүләт университетына уҡырға инә һәм уны 1965 йылда тамамлай.
1960 йылдан башлап республиканың төрлө киң мәғлүмәт сараларында — «Ленинсы», «Совет Башҡортостаны» гәзиттәрендә, «Ағиҙел» журналында, шулай уҡ БАССР Министрҙар Советының Радиотапшырыуҙар һәм телевидение буйынса комитетында хеҙмәт итә (1960—1986 йылдар).
1981 йылдан — Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Шағир 2021 йылдың 6 сентябрендә Өфө ҡалаһында вафат була[2].
Ижады
Мәхмүт Уразаев әҙәбиәткә 1960-сы йылдар аҙағында килә. Үҙенең әҫәрҙәрен «Мәхмүт Һибәт» псевдонимы менән баҫтыра.
1971 йылда йәш шағирҙың «Тауҙар өндәшә» («Үрҙәр саҡыра») исемле тәүге шиғри йыйынтығы сыға. Артабан донъя күргән «Көнгә бағам» (1978), «Ваҡыт ҡосағында» (1987), «Сағылдағы артыш» (2002), «Йылдар юғалмай», «Сал офоҡ», «Биллеғылыс», «Ғүмер ҡиссалары» кеүек әҫәрҙәрендә әхлаҡ, мөхәббәт, изгелек кеүек темаларҙы яҡтырта.
Мәхмүт Һибәт төрлө жанрҙарҙа уңышлы эшләй: шиғырҙар, поэмалар, ҡиссалар, шиғри афоризмдар, дастандар яҙа, драматургияла ла көсөн һынай. Ижадында башҡорт халыҡ фольклорына мөрәжәғәт итә. «Алпамыша» (1990—1991) дастаны, «Бәндәбикә менән Ерәнсә ҡиссаһы» (1984), «Заятүләк менән Һыуһылыу» (1990), «Торна» драмалары халыҡтың ауыҙ-тел ижады мотивтарына нигеҙләнгән. Барлығы ундан ашыу китап сығарған.
Мәхмүт Һибәт тәржемәсе булараҡ та билдәле. Ул Сыңғыҙ Айтматовтың «Беренсе уҡытыусы» повесын (1984), Рәсүл Ғамзатовтың, Яков Ухсайҙың, Сергей Чекмарёвтың һәм башҡа шағирҙарҙың әҫәрҙәрен башҡорт теленә тәржемә итә. Үҙенең әҫәрҙәре рус, татар, украин һәм башҡа телдәргә тәржемә ителгән.
Мәхмүт Һибәт шиғырҙарына композиторҙар Хөсәйен Әхмәтов, Абрар Ғабдрахманов, Рәшит Йыһанов һәм башҡалар популяр йырҙар ижад иткән[3].
Китаптары
- Тауҙар өндәшә (Үрҙәр саҡыра): Шиғырҙар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1971.
- Көнгә бағам: Шиғырҙар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1978.
- Ваҡыт ҡосағында: Шиғырҙар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1987.
- Сағылдағы артыш: Шиғырҙар. — Өфө: Китап, 2002.
- Сайланма әҫәрҙәр: Поэмалар, дастандар. — Өфө: Китап.
Иҫкәрмәләр
- ↑ Уразаев Мәхмүт Һибәт улы (башҡ.). Башҡорт энциклопедияһы. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 июль 2026.
- ↑ В Уфе простились с поэтом, журналистом, переводчиком Махмутом Хибатом. Башинформ (7 сентябрь 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 июль 2026.
- ↑ Мәхмүт Һибәттең тыуына – 90 йыл (башҡ.). Ейәнсура таңдары (14 май 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 июль 2026.
Әҙәбиәт
- Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). — Перераб. и доп. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. (рус.)
Һылтанмалар
- Уразаев Мәхмүт Һибәт улы (башҡ.). Башҡорт энциклопедияһы. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 июль 2026.
- Мәхмүт Һибәттең тыуына – 90 йыл (башҡ.). Ейәнсура таңдары (14 май 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 июль 2026.
- В Уфе простились с поэтом, журналистом, переводчиком Махмутом Хибатом. Башинформ (7 сентябрь 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 июль 2026.