Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Әсәнов Фәнил Абдулһаҙый улы

Фәнил Абдулһаҙый улы Әсәнов (рус. Фаниль Абдулхадыевич Асянов; 1929 йылдың 30 декабре, Боҙаяҙ ауылы, Башҡорт АССР-ы — 1995 йылдың 31 ғинуары, Өфө) — совет башҡорт яҙыусыһы, шағиры, драматургы һәм журналисы. 1967 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының (1976) һәм РСФСР-ҙың (1980) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре[1].

Тормош юлы

1929 йылдың 30 декабрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районы) Боҙаяҙ ауылында тыуған[1].

Урта мәктәпте тамамлағандан һуң (1948) район гәзите редакцияһында эшләй. 1948—1955 йылдарҙа Ҡырмыҫҡалы районында комсомол эшендә була. 1953 йылда Боҙаяҙ районы комсомол комитетының беренсе секретары итеп һайлана (1953). 1959 йылда Өфөләге юғары партия мәктәбен тамамлай[2].

1959 йылдан «Ҡыҙыл тан» республика гәзите редакцияһында эшләй. 1964—1970 йылдарҙа был баҫманың мөхәррир урынбаҫары вазифаһын биләй[1].

1984 йылдан алып профессиональ рәүештә әҙәби эшмәкәрлек менән шөғөлләнә[2].

1995 йылдың 31 ғинуарында Өфөлә вафат була. Боҙаяҙ ауылында ерләнгән[1].

Ижады

Тәүге «Йүкәләр сәскә атҡанда» повесы 1964 йылда баҫылаып сыға[1].

«Тамырҙар» (1967) һәм «Сәскәләр япраҡ яҙа» (1975) повестары бар[1]. «Сәскәләр япраҡ яҙа» повесы буйынса «Тол ҡатындар» драмаһы ижад ителгән[3].

1985 йылда баҫылып сыҡҡан «Өмөт» романы Бөйөк Ватан һуғышы осорондағы башҡорт ауылы тормошона арнала[1].

Нәжиб Асанбаев менән берлектә «Киң урамдар тар ине» комедияһын яҙа. Драма әҫәрҙәре араһында «Күңел һөйләшеүҙәре», «Тормош мәғәнәһе» һәм «Ал таңдар» пьесалары бар[3]. Уның пьесалары Башҡортостан театрҙарында ҡуйыла[3].

«Янғантау баҫҡыстары», «Иҫеңдәме, иркәм?» һәм «Әсәйҙәргә ауыр һүҙ әйтмәгеҙ» кеүек йырҙарҙың текстарын яҙған[4].

Прозаһы

  • Әсәнов Ф. А. Йүкәләр сәскә атҡанда. Хикәйәләр (баш.). — Өфө: Башкнигоиздат, 1960. — 122 с.
  • Әсәнов Ф. А. Чапай командаһы. Хикәйә (баш.). — Өфө: Башкнигоиздат, 1962. — 92 с.
  • Әсәнов Ф. А. Вәғәҙә. Повесть (баш.). — Өфө: Башкнигоиздат, 1965. — 154 с.
  • Әсәнов Ф. А. Урмансы малайы. Повесть (баш.). — Өфө: Башкнигоиздат, 1966. — 95 с.
  • Асянов Ф. А. Сын лесника. Повесть. — Москва: Дет. лит., 1972. — 110 с.
  • Әсәнов Ф. А. Торналар кире ҡайта. Повесть һәм хикәйәләр (баш.). — Өфө: Башкнигоиздат, 1968. — 212 с.
  • Асянов Ф. А. Журавли возвращаются вновь. Повестьи рассказы. — Москва, 1981. — 223 с.
  • Әсәнов Ф. А. Сәскәләр япраҡ яҙа. Повесть һәм хикәйәләр (баш.). — Өфө: Башкнигоиздат, 1970. — 172 с.
  • Әсәнов Ф. А. Яралы мөхәббәт. Повесть һәм хикәйәләр (баш.). — Өфө: Башкнигоиздат, 1971. — 176 с.
  • Әсәнов Ф. А. Йондоҙҙыр яуғанда. Повестар (баш.). — Өфө: Башкнигоиздат, 1974. — 318 с.
  • Әсәнов Ф. А. Мөғәллимә апай. Хикәйәләр (баш.). — Өфө: Башкнигоиздат, 1978. — 176 с.
  • Әсәнов Ф. А. Мөхәббәт һағышһыҙ булмай. Повесть (баш.). — Өфө: Башкнигоиздат, 1979. — 263 с.
  • Әсәнов Ф. А. Уттары ғына ҡалды. Повестар (баш.). — Өфө: Башкнигоиздат, 1981. — 274 с.
  • Әсәнов Ф. А. Ышаныс. Роман (баш.). — Өфө: Башкнигоиздат, 1985. — 294 с.
  • Әсәнов Ф. А. Ҡыңғыраулы гармун. Повесть һәм хикәйәләр (баш.). — Өфө: Башкнигоиздат, 1988. — 112 с.

Драматургияһы

  • «Тол ҡатындар» драмаһы («Сәскәләр япраҡ яҙа» повесы буйынса),
  • «Киң урамдар тар ине» комедияһы (Н. Асанбаев менән берлектә),
  • «Күңел һөйләшеүҙәре» драмаһы,
  • «Ал таңдар» драмаһы.

Йәмәғәт эшмәкәрлеге

1963 йылда Башҡорт АССР-ы Журналистар союзының яуаплы сәркәтибе итеп һайлана. 1970—1984 йылдарҙа БАССР-ҙың Тыныслыҡты яҡлау комитетының яуаплы сәркәтибе вазифаһын биләй[2].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1976);
  • РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1980)[1].

Хәтер

  • Өфөләге Достоевский урамы, 102/3 адресы буйынса ул йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
  • Яҙыусы исемен Боҙаяҙ урта мәктәбе йөрөтә.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Асянов Фаниль Абдулхадиевич. Башкирская энциклопедия (10 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Асянов Фаниль Абдулхадиевич (1929–1995). Литературная карта Республики Башкортостан (1 ғинуар 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Фаниль Асянов — к 85-летию со дня рождения писателя. Башинформ (30 декабрь 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 август 2026.
  4. ↑ «Автограф» — писатель, поэт, драматург Фаниль Асянов. Башкирское спутниковое телевидение (1 ғинуар 2015). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 август 2026.

Әҙәбиәт

  • Узиков Ю. Яҙыусы хаҡында унын китаптары һөйләй // Интернет-гәзит "БАШхәбәр".
  • Байымов Р. Фәнил Әсәнов.
  • Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник. Оформление А. Королевского. Башкирское книжное издательство, Уфа, 1977, 416 стр. (рус.)  (Тикшерелеү көнө: 27 декабрь 2020)
  • Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ. Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Библиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө; Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.  (Тикшерелеү көнө: 27 декабрь 2020)
  • Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. (рус.)  (Тикшерелеү көнө: 27 декабрь 2020)
  • Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1 (рус.)  (Тикшерелеү көнө: 27 декабрь 2020)

Сығанаҡтар

Категориялар