Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Ишбирҙин Эрнст Фәйзрахман улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Ишбирҙин фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Ишбирҙин Эрнст Фәйзрахман улы (рус. Эрнст Файзрахманович Ишбердин; 1934 йылдың 20 декабре, Ишбирҙе ауылы, Башҡорт АССР-ы — 2019 йылдың 24 майы, Өфө) — совет һәм Рәсәй башҡорт телсеһе, башҡорт телен һәм төрки телдәрҙе өйрәнеүсе ғалим. Филология фәндәре докторы (1989), профессор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995)[1].

Биографияһы

1934 йылдың 20 декабрендә Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Ишбирҙе ҡасабаһында тыуған. 1963 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң Баймаҡ мәктәп-интернатында уҡытыусы булып эшләгән[2].

1970 йылда башҡорт һөйләштәрендәге хайуан һәм ҡош атамаларына арналған кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлаған[3]. СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләгән. 1989 йылда «Историческое развитие лексики башкирского языка» темаһына докторлыҡ диссертацияһы әҙерләгән[4].

1993–2000 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филологияһы факультетында уҡытып, башҡорт яҙмаһы тарихы, боронғо төрки теле һәм төрки телдәрҙең сағыштырма-тарихи грамматикаһы буйынса дәрестәр алып барған. Студенттарҙың һәм аспиранттарҙың ғилми эштәренә етәкселек иткән[5].

2019 йылдың 24 майында Өфөлә вафат булған[1].

Ғилми эшмәкәрлеге

Ғилми тикшеренеүҙәре башҡорт теленең тарихи лексикаһына, диалекттарына һәм әҙәби теле тарихына арналған. «Грамматика современного башкирского языка», «Башкирско-русский словарь» һәм «Башҡорт энциклопедияһы» баҫмаларын әҙерләүҙә ҡатнашҡан[3].

«Историческое развитие лексики башкирского языка» монографияһында башҡорт лексикаһының формалашыуын һәм үҫешен тикшергән. «Башҡорт әҙәби теленең тарихы» коллектив хеҙмәтенең авторҙаштарының береһе булған[2]. «Башҡорт энциклопедияһы»ның башҡортса баҫмаһын әҙерләү өсөн ойошторолған тәржемә буйынса ғилми-методик советҡа етәкселек иткән[6].

Тел ғилеме буйынса хеҙмәттәренән тыш, республика ҡоштары һәм уларҙың атамалары тураһында «Башҡортостан ҡоштары» белешмә китабын башҡорт телендә нәшер иткән (1986)[3].

Һайланма хеҙмәттәре

  • Историческое развитие лексики башкирского языка. — Мәскәү, 1986.
  • Башҡортостан ҡоштары. — Өфө, 1986.
  • Очерки истории башкирского литературного языка. — Мәскәү: Наука, 1989. — Авторҙаш.
  • Башҡорт әҙәби теленең тарихы. — Өфө, 1993. — Авторҙаш.
  • Башҡорт теленең игенселек һәм баҡсасылыҡ терминдары. — Өфө, 2002[2].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995)[1].

Хәтер

2024 йылда Ишбирҙиндың тыуыуына 90 йыл тулыу айҡанлы Өфө фән һәм технологиялар университетында төрки телдәргә арналған халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференция уҙған. Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филологияһы факультетында «Учитель. Учёный. Наставник» түңәрәк өҫтәле ойошторолған[3][5].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 Выдающиеся отечественные учёные. Институт развития образования Республики Башкортостан (2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Солтанбаева Х. В. Абруйлы ғалим, күп яҡлы шәхес (башҡ.). Уфимский университет науки и технологий (2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 В Уфимском университете прошла научная конференция по тюркским языкам, посвящённая юбилею учёного. Уфимский университет науки и технологий (20 декабрь 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  4. ↑ Ишбердин Э. Ф. Историческое развитие лексики башкирского языка: автореферат докторской диссертации. Российская государственная библиотека. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  5. ↑ 1 2 Круглый стол «Учитель. Учёный. Наставник», посвящённый 90-летию со дня рождения Ишбердина Эрнста Файзрахмановича. Башкирский государственный педагогический университет имени М. Акмуллы (20 декабрь 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  6. ↑ Кабирова Г. У. «Башкирская энциклопедия» на башкирском языке как вклад в историю развития и становления региональной энциклопедистики. «Мир энциклопедий» (7 ноябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.

Һылтанмалар

Категориялар