Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Ғилманов Ғәлимйән Хәмитйән улы

Ғәлимйән Хәмитйән улы Ғилманов (рус. Гильманов Галимьян Хамитьянович; ижади псевдонимы Ғәлим Әсәнов; 1957 йылдың 1 феврале, Әсән) — әҙәбиәт белгесе-ғалим, журналист, яҙыусы, йәмәғәтсе. 1992 йылдан Татарстан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Филология фәндәре кандидаты (1983). Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2003) һәм Почёт грамотаһы менән (1994) бүләкләнеүсе. Татарстан Яҙыусылар союзының Абдулла Алиш исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (2002).

Биографияһы

Ғилманов Ғәлимйән Хәмитйән улы 1957 йылдың 1 февралендә Башҡортостандың Дүртөйлө районы Әсән ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған. 1974 йылда Әсән урта мәктәбен тамамлағандан һуң, ул Ҡазан университетының татар теле һәм әҙәбиәте бүлегенә уҡырға инә[1].

Студент йылдарында билдәле «Әллүки» әҙәби түңәрәгендә үҙенең ижади мөмкинлектәрен һынай, профессор Хатип Ғосман (рус.)баш. етәкселегендә «Шәйехзада Бабич: тормош юлы һәм ижад эволюцияһы» исемле тәүге ғилми хеҙмәтен яҙа. Университетты уңышлы тамамлағандан һуң, ул татар әҙәбиәте кафедраһы ҡарамағындағы аспирантурала ҡала.

Бер үк ваҡытта кафедрала өлкән лаборант, ассистент булып эшләй, татар теле һәм әҙәбиәте бүлегендә, шулай уҡ әҙерлек бүлегендә әҙәбиәт тарихы буйынса лекциялар уҡый. «Лиро-эпик жанрҙар», «Һади Такташ: ижад эволюцияһы» темаларына махсус курстар алып бара. 1983 йылда профессор Х. Ғосман етәкселегендә «Татар балладаһы: башланышы һәм үҫеш этаптары» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.

1986 йылда Ғәлимйән Ғилманов Татарстан китап нәшриәтендә эш башлай. Ул нәфис әҙәбиәт редакцияһында, һуңыраҡ балалар һәм үҫмерҙәр әҙәбиәте редакцияһында редактор, өлкән редактор һәм редакция мөдире вазифаларын башҡара. 1989—1990 йылдарҙа Татарстан Яҙыусылар берлегендә яуаплы сәркәтип булып эшләй. Артабан йәнә Татарстан китап нәшриәтенә ҡайтып, бер үк ваҡытта балалар-үҫмерҙәр әҙәбиәте һәм әҙәби мираҫ редакциялары мөдире вазифаларын башҡара.

Шуның менән бергә Ҡазан университетының татар әҙәбиәте кафедраһында «Әҙәби мираҫ: текстология мәсьәләләре», «Мифология һәм татар әҙәбиәте» темаларына махсус курс һәм семинарҙар алып бара.

1999 йылда Татарстан Яҙыусылар берлегенең XIII ҡоролтайында Ғәлимйән Ғилманов берлек идараһына һайлана һәм рәйес урынбаҫары, шулай уҡ аппарат етәксеһе итеп тәғәйенләнә. Был вазифалары XIV ҡоролтай (2002) һайлаған идара составында ла раҫлана. 2005 йылда «Ҡазан уттары» журналының фән һәм сәнғәт бүлеге мөдире булып эшләй.

1999—2005 йылдарҙа Татарстан Яҙыусылар берлеге идараһында ойоштороу эштәре буйынса рәйес урынбаҫары була.

2005 йылдан Татарстан Республикаһы Министрҙар Кабинеты аппаратының мәҙәниәт һәм Татарстан халыҡтары телдәрен үҫтереү бүлегендә баш консультант вазифаһын башҡара[2].

Ижады

Ғ. Ғилманов университетта уҡытыусы булып эшләгән йылдарында әҙәбиәт ғилеменең поэтика, жанр һәм стиль мәсьәләләрен өйрәнеүгә ҙур иғтибар бүлә. Айырыуса ул лиро-эпик әҙәбиәттең ҡыҙыҡлы жанрҙарының береһе булған баллада жанрын тикшерә, шулай уҡ яҡташы Шәйехзада Бабичтың әҙәби мираҫын баҫмаға әҙерләүгә күп көс һала.

1989 йылда уның «Татарская баллада» исемле монографияһы баҫылып сыға. 1990 йылда Ш. Бабичтың бөтә билдәле әҫәрҙәрен — шиғырҙарын, поэмаларын, эпиграммаларын, мәҡәләләрен һәм хаттарын үҙ эсенә алған ҙур бер томлыҡ йыйынтығы донъя күрә. «Зәңгәр йырҙар» исемле был баҫмаға күләмле инеш мәҡәлә, ғилми-тарихи аңлатмалар һәм текстологик иҫкәрмәләр индерелә.

1992 йылда әҙәби процесҡа, бигерәк тә шағирҙар ижадын һәм айырым әҫәрҙәрҙе анализлауға арналған тәнҡит мәҡәләләре тупланған «Заман һүҙ һорай» китабы нәшер ителә.

Ғ. Ғилмановтың проза әҫәрҙәренә Европа әҙәбиәтендәге модернизмға хас сифаттар хас. Яҙыусының фантастик-хыялый һәм мажаралы әҫәрҙәрендә ваҡиғалар ысынбарлыҡ менән хыял осрашҡан сиктә бара. Шуға күрә образдарҙың бирелешендә серлелек, композицион интрига һәм психологик көсөргәнеш көсәйә. Әҫәрҙәре аша автор уҡыусы күңеленә хыялыйлыҡ һәм серлелек атмосфераһын индерергә ынтыла.

1995 йылда Ғәлимйән Ғилманов Ғалим Әсән менән «Гөрләүек-Ручеек» исемле тәүге балалар китабын баҫтырып сығара. Һуңынан уның тағы бер нисә балалар китабы донъя күрә, шулай уҡ ул балалар драматургияһы өлкәһендә лә уңышҡа өлгәшә.

Ғ. Ғилманов оҙаҡ йылдар дауамында татар халҡының боронғо мифтарын, риүәйәт һәм легендаларын, им-томдарын, юрамыштарын йыйыу һәм өйрәнеү менән шөғөлләнә. Ул шулай уҡ рухтар һәм ияләр донъяһын, тәңрелек ҡараштарын өйрәнеү буйынса ғилми эҙләнеүҙәр алып бара.

1996 һәм 1998 йылдарҙа баҫылып сыҡҡан «Татар мифтары» йыйынтыҡтары биш томлыҡ итеп күҙалланған хеҙмәттең тәүге ике китабын тәшкил итә[1][3].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

  • Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2003);
  • Татарстан Республикаһының Почёт грамотаһы (1994);
  • Татарстан Республикаһы Премьер-Министрының Рәхмәт хаты (2007);
  • Татарстан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығы билгеһе (2004);
  • Шолохов миҙалы (2005);
  • «Ҡазандың мең йыллығы иҫтәлегенә» миҙалы (2007);
  • Татарстан Яҙыусылар союзының Абдулла Алиш исемендәге әҙәби премияһы (2002)[2].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 Гыйльманов Галимҗан Хәмитҗан улы (тат.). Tatarica/ Татар энциклопедясе. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 февраль 2026.
  2. ↑ 1 2 Гыйльманов Галимҗан (тат.). Татарстан Язучылар берлеге. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 февраль 2026.
  3. ↑ Галимҗан Гыйльман (тат.). Oнлайн татарча китапханә. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 февраль 2026.

Һылтанмалар

Категориялар