Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Әҙиғот Темәсов

Әҙиғот Темәсов (рус. Адигут Тимясев; 1719 йылдың, Үдик — неизвестно)); 1719 — 1775 йылдан һуң) — башҡорт муллаһы, сауҙагәр һәм Башҡортостанда 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы. Ихтилал осоронда баш күтәреүселәр полковнигы булып, Кама буйында отрядтар менән етәкселек итә һәм Салауат Юлаев менән Емельян Пугачёв ғәскәрҙәренең хәрби хәрәкәттәрендә ҡатнаша[1].

Биографияһы

Әҙиғот Темәсов 1719 йылда Ғәйнә улусының Йылпачиха (Елпачиха) ауылында тыуған. Хәҙерге ваҡытта ауыл биләмәһе Пермь крайының Барҙы районына ҡарай. Ул мәҙрәсәлә белем ала, мулла булып хеҙмәт итә, урыҫ һәм төрки телдәрен белә, шулай уҡ Екатеринбургта һәм Ҡазан губернаһының Пермь провинцияһында сауҙа менән шөғөлләнә[1].

1773 йылда Темәсов башҡорт ихтилал хәрәкәтенә ҡушыла. 1774 йылдың ғинуарында ул Әбдөй Әбдүлов отрядына инә. Һуңынан Сәйфулла Сәйҙәшев менән берлектә Кама буйында ихтилалсылар отрядтарына етәкселек итә[1][2].

Йәмәғәт эшмәкәрлеге

1774 йылдың мартында Әҙиғот Темәсов, Сәйфулла Сәйҙәшев һәм Аҙыл Ашмәневтың берләштерелгән отряды (яҡынса 2 мең кеше) Ҡазан губернаһы Биләү (Беляевский) ауылы янында хөкүмәт ғәскәрҙәре менән алыштарҙа ҡатнаша[1]. 1774 йылдың июнендә Темәсов Салауат Юлаев отряды составында Оса янындағы алыштарҙа, ә һуңынан баш ихтилал ғәскәре составында — Воткинск һәм Ижевск заводтарын, Мамадышты алыуҙа һәм Ҡазанға штурм яһауҙа ҡатнаша[1].

1774 йылдың йәй аҙағында һәм көҙөндә Темәсов менән Аладин Бектуғанов Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында ихтилалсылар отрядтарына етәкселек итә. 1774 йылдың ноябрендә Темәсовты подполковник Александр Васильевич Папав етәкселегендәге хөкүмәт командаһы әсирлеккә ала. 1774 йылдың 26 ноябрендә уны Ҡазан йәшерен комиссияһына килтерәләр.[Йәшерен комиссияның 1775 йылдың 5 апрелендәге билдәләмәһе буйынса Темәсов язанан азат ителә; уның артабанғы яҙмышы билдәһеҙ[1].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 Славин И. 1773–1775 — война без правил: четыре стороны конфликта 10. Библиотека А. Миллера (2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 август 2026.
  2. ↑ Адигут Тимясев, ист. личность. Башкирская энциклопедия: в 7 тт.. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 август 2026.

Әҙәбиәт

  • Гвоздикова И. М. Адигут Тимясев, аттестованный народом командир // Ватандаш. — 1997. — № 9. — С. 159—165. — ISSN 1683-3554.
  • История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М. М. Кульшарипов. — Уфа: Гилем, 2011. — Т. III. — 476 с. — ISBN 978-5-7501-1301-9.
  • Кулбахтин Н. М. Участие башкирского народа в Крестьянской войне 1773—1775 гг. — Уфа, 1984.
  • Таймасов С. У. Восстание 1773—1774 гг. в Башкортостане. — Уфа: Китап, 2000. — 376 с. — ISBN 5-295-02163-7.

Һылтанмалар

Категориялар