Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Акимова Александра Фёдоровна

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Акимова фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Александра Фёдоровна Акимова (рус. Александра Фёдоровна Акимова; 1922 йылдың 5 майы, Скопинский уезд[d], Рязань губернаһы[d] — 2012 йылдың 29 декабре, Мәскәү) — совет хәрби осоусыһы, 46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиация полкы штурманы, отставкалағы капитан. Рәсәй Федерацияһы Геройы (1994). Тарих фәндәре кандидаты (1953), доцент[1].

Биографияһы

Һуғышҡа тиклемге йылдар

Александра Фёдоровна Акимова 1922 йылдың 5 майында Рязань губернаһының Скопин өйәҙе Петрушино ауылында, крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Хәҙер ауыл Рязань өлкәһенең Скопин районына инә[2].

1930 йылда ғаиләһе Чернава ауылына күсә. 1939 йылда Акимова урындағы урта мәктәпте тамамлай һәм бер йыл шунда уҡытыусы булып эшләй. 1940 йылда Мәскәү дәүләт педагогия институтының тарих факультетына уҡырға инә. Бер үк ваҡытта шәфҡәт туташтары курстарында белем ала[3].

Бөйөк Ватан һуғышы

Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, үҙ ирке менән Ҡыҙыл Армияға китергә теләк белдерә, әммә Можайск янында оборона нығытмалары төҙөүгә ебәрелә. Уҡыу йылы башланғас, институтҡа әйләнеп ҡайта. 1941 йылдың октябрендә ҡатын-ҡыҙҙар авиация частары ойошторолған ваҡытта армияға алына[2].

Энгельс ҡалаһындағы хәрби авиация мәктәбендә әҙерлек үтә һәм шул ҡалала ойошторолған 588-се еңел бомбардировка ҡатын-ҡыҙҙар авиация полкына ебәрелә. Башта авиация ҡоралланыуы буйынса механик һәм мастер булып хеҙмәт итә, самолёттарҙы хәрби осоштарға әҙерләй[2]. Полк У-2 еңел төнгө бомбардировщиктарында оса. 1942 йылдың майында фронтҡа килә[1][2].

Полк составында Көньяҡ, 1942 йылдың июленән Төньяҡ Кавказ фронттарында, сентябренән Кавказ аръяғы фронтының Төньяҡ ғәскәрҙәр төркөмөндә һуғыша. Донбасс оборона операцияһында һәм Кавказ өсөн алышта ҡатнаша. 1943 йылдың февралендә полкка гвардия исеме бирелә һәм ул 46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиация полкы тип атала[2].

1943 йылдың мартында Акимова атыусы-бомбардир итеп күсерелә, апрелендә звено штурманы була. Хәрби осоштарҙан айырылмайынса әҙерлек үтә һәм октябрендә авиация эскадрильяһы штурманы итеп тәғәйенләнә[2].

Артабан Төньяҡ Кавказ фронтында, 1943 йылдың ноябренән Айырым Диңгеҙ буйы армияһында, 1944 йылдың майынан 2-се Белоруссия фронтында һуғыша. Краснодар һәм Новороссийск-Тамань һөжүм операцияларында, Керчь-Эльтиген десант операцияһында ҡатнаша. Полк Эльтиген һәм Керчь плацдармдарындағы ғәскәрҙәргә ярҙам күрһәтә. Акимова шулай уҡ Ҡырым, Белоруссия, Көнсығыш Пруссия, Көнсығыш Померания һәм Берлин һөжүм операцияларында ҡатнаша[1][2].

1943 йылдың апреленән 1945 йылдың майына тиклемге хәрби осоштары һаны сығанаҡтарҙа төрлөсә күрһәтелә: МАИ биографик белешмәһендә 680, башҡа мәғлүмәттәр буйынса 715 осош тип бирелә[1]. МПГУ материалында һуғыш аҙағына 715 осош күрһәтелә, ә наградаға тәҡдим итеү ҡағыҙынан килтерелгән өҙөктә 680 осош иҫәпләнә[3].

Наградаға тәҡдим итеү ҡағыҙында Акимова ҡатнашлығындағы бомба һөжүмдәре һөҙөмтәһендә ҡаршы яҡта 120-нән ашыу көслө янғын сығыуы, ике кисеүҙең юҡ ителеүе йәки зарарланыуы, ике хәрби припастар складының шартлатылыуы, өс артиллерия батареяһы утының баҫтырылыуы, яғыулыҡ һәм хәрби припастар тейәлгән ете автомашинаның юҡ ителеүе тураһында яҙыла[2].

1945 йылда Советтар Союзы Геройы исеменә тәҡдим ителә. Тәҡдимде 4-се һауа армияһы командующийы, авиация генерал-полковнигы К. А. Вершинин һәм фронт командующийы, Советтар Союзы маршалы К. К. Рокоссовский хуплай. Әммә ул ваҡытта Акимоваға был исем бирелмәй[2].

Һуғыштан һуңғы йылдар

1945 йылдың декабрендә өлкән лейтенант Акимова запасҡа сығарыла. Уҡыуын дауам итеп, 1948 йылда Мәскәү дәүләт педагогия институтын, 1953 йылда уның аспирантураһын тамамлай һәм тарих фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһен ала[2].

1952 йылдан Мәскәү авиация институтында эшләй: ассистент, КПСС тарихы кафедраһының өлкән уҡытыусыһы, 1966 йылдан — доцент. МАИ белешмәһе буйынса, 1991 йылда пенсияға сыға[1].

Рәсәй Федерацияһы Президентының 1994 йылдың 31 декабрендәге 2259-сы указы менән отставкалағы өлкән лейтенант Александра Фёдоровна Акимоваға 1941–1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында немец-фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәштә күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн Рәсәй Федерацияһы Геройы исеме бирелә[4].

Ветерандар хәрәкәтендә ҡатнаша, Мәскәү ҡала ветерандар советында эшләй, үҙенең 46-сы гвардия полкының ветерандар советына етәкселек итә[5].

2012 йылдың 29 декабрендә Мәскәүҙә вафат була. Троекуров зыяратында ерләнгән[2].

Хәрби дәрәжәләре

  • Техник хеҙмәттең өлкән сержанты (1942 йылдың 2 марты).
  • Техник хеҙмәт старшинаһы (1943 йылдың 1 марты).
  • Кесе лейтенант (1943 йылдың 30 авгусы).
  • Лейтенант (1944 йылдың 31 октябре).
  • Өлкән лейтенант (1945 йылдың 3 авгусы)[2].
  • Отставкалағы капитан[1].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Рәсәй Федерацияһы Геройы (1994 йылдың 31 декабре)[4].
  • Ленин ордены (1946 йылдың 15 майы).
  • Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1944 йылдың 26 апреле).
  • I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945 йылдың 22 феврале).
  • Ике II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945 йылдың 15 июне, 1985 йылдың 11 марты).
  • Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943 йылдың 22 октябре).
  • «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943).
  • «Кавказды обороналаған өсөн» миҙалы.
  • «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы[2].
  • «1941–1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы.
  • «Хеҙмәт ветераны» һәм юбилей миҙалдары[5].

Хәтер

Файл:Мемориальная доска Ф. Ф. Акимовой.jpg
Александра Акимоваға мемориаль таҡтаташ

2015 йылдың декабрендә Мәскәүҙә, Акимова 1956–1966 йылдарҙа йәшәгән Волоколамск шоссеһындағы 8-се йорт фасадына бронза бюсы менән мемориаль таҡтаташ ҡуйыла. Уның авторҙары — скульптор Иван Балашов һәм архитектор Пётр Козлов[3].

2021 йылдың 1 сентябрендә МПГУ-ның гуманитар факультеттар корпусында Александра Акимова исемендәге аудитория асыла[3].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 Акимова Александра Фёдоровна. Московский авиационный институт. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 19 октябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Бочаров А. Акимова Александра Фёдоровна. Герои страны. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 19 октябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 Кожевников А. Ю. «Научный полк МПГУ»: Большой юбилей штурмана легендарного авиаполка. Московский педагогический государственный университет (5 май 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 19 октябрь 2026.
  4. ↑ 1 2 Указ Президента РФ от 31.12.1994 № 2259 «О награждении государственными наградами Российской Федерации активных участников Великой Отечественной войны 1941–1945 годов». Кодификация.РФ (31 декабрь 1994). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 19 октябрь 2026.
  5. ↑ 1 2 Акимова Александра Федоровна. Московский педагогический государственный университет. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 19 октябрь 2026.

Әҙәбиәт

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар