Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Арыҫланов Һаҙый Мөхәмәҙи улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Арыҫланов фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Һаҙый Мөхәмәҙи улы Арыҫланов (рус. Арсланов Гадий Мухамадиевич; 1925 йылдың 29 марты, Үрге Этҡол ауылы, Башҡорт АССР-ы — 1998 йылдың 21 авгусы, Стәрлетамаҡ, Башҡортостан Республикаhы)  (рус. Гадий Мухамадиевич Арсланов; 1925 йылдың 29 марты, Үрге Этҡол ауылы, Башҡорт АССР-ы — 1998 йылдың 21 авгусы, Стәрлетамаҡ, Башҡортостан Республикаhы) — совет һәм Рәсәй журналисы, 1966—1990 йылдарҙа «Стерлитамакский рабочий» ҡала гәзитенең баш мөхәррире. Экология проблемалары буйынса мәҡәләләр авторы[1].

1957 йылдан Журналистар союзы ағзаһы. СССР Журналистар союзы премияһы лауреаты (1975). РСФСР-ҙың (1979) һәм Башҡорт АССР-ының (1975) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре[1].

Биографияһы

1925 йылдың 29 мартында Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ кантоны Үрге Этҡол ауылында (хәҙер Башҡортостандың Ишембай районы) тыуған[1]. Стәрлетамаҡ фельдшер-акушерлыҡ мәктәбен тамамлай[2].

1943 йылдың февралендә Ҡыҙыл Армияға хеҙмәткә алына. Ногинск ҡалаһында бер нисә ай хәрби әҙерлек үткәндән һуң, ойошторола башлаған 51-се айырым мотоциклсылар полкына ебәрелә, был полк 1943 йылдың июлендә 4-се танк армияһы составына инә. Күсмә ҡыр лазаретында хәрби фельдшер булып хеҙмәт итә, медицина хеҙмәтенең кесе лейтенанты званиеһын йөрөтә. Курск дуғаһындағы бәрелештәрҙә ҡатнаша; полкы менән бергә Берлинға һәм Прагаға тиклем барып етә[2].

1945 йылдың 17 март бойороғо менән Һ. М Арыҫланов «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә[3]. 1946 йылдың ноябрендә тыуған яғына ҡайта[2].

1955—1961 йылдарҙа «Стерлитамакский рабочий» гәзитенең бүлек мөдире булып эшләй. 1963—1966 йылдарҙа Стәрлетамаҡ синтетик каучук заводының кадрҙар бүлеге начальнигы була. 1966 йылда Мәскәүҙә КПСС Үҙәк Комитеты эргәһендәге Юғары партия мәктәбен тамамлай[1]. 1966 йылдың 9 сентябренән 1990 йылдың 16 ғинуарына тиклем «Стерлитамакский рабочий» гәзите редакцияһын етәкләй[4].

Журналистик һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге

Һ. М Арыҫланов эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәренең береһе экология журналистикаһы була. Стәрлетамаҡ ҡала Советының урамға исем биреү тураһындағы ҡарарына ҡушымтала ул тирә-яҡ мөхитте һаҡлау буйынса йәмәғәт хәрәкәтен ойоштороусы тип атала; документта уның бәләкәй йылғаларҙы һәм шишмәләрҙе һаҡлау, ҡала халҡының экологик аңын үҫтереү, шулай уҡ айырыуса зарарлы производстволарҙы реконструкциялау һәм модернизациялау буйынса эшмәкәрлеге билдәләнә[4]. Бер нисә саҡырылыш ҡала Советы депутаты була[4].

Фронт тәжрибәһе тураһында Һ. М Арыҫланов һуғыш йылдарында уҡ яҙа башлай. Уның иҫтәлектәре «Стерлитамакский рабочий» гәзитендәге баҫмаларға һәм Ф. Н. Арыҫланова менән бергә әҙерләнеп, вафатынан һуң донъя күргән «Дерево жизни» китабына нигеҙ була. Яҙыусы Виктор Астафьев, был иҫтәлектәргә баһа биреп, авторҙы «халыҡтың выжданы» тип атай[5].

Библиографияһы

Арсланов Г. М.; Арсланова Ф. Н. Дерево жизни: воспоминания, интервью, письма. — Москва: Топ-Юнион, 2005. — 543 с.

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1945 йылдың 17 марты)[3].
  • «Праганы азат иткән өсөн», «Берлинды алған өсөн» һәм «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалдары[2].
  • СССР Журналистар союзы премияһы (1975)[1].
  • Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1975)[1].
  • РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1979)[1].
  • 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)[1].

Хәтер

1998 йылда Башҡортостанда Һ. М Арыҫланов исемендәге йыл һайын бирелә торған журналистик премия булдырыла[2].

2005 йылда Стәрлетамаҡтың Ашҡаҙар аръяғы районындағы урамдарҙың береһенә Һ. М Арыҫланов исеме бирелә[4].

2025 йылда, журналистың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы, Башҡортостан Журналистар союзы һәм Һ. М Арыҫланов ғаиләһе «Бөйөк Еңеүҙең 80 йыллығына» тигән журналистик премия булдыра[5].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Арсланов Гадий Мухамадиевич. Региональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан». ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия» (10 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Абдеев, Марс. Военфельдшер Арсланов и его ангелы  (рус.), Стерлитамакский рабочий (19 апрель 2025).
  3. ↑ 1 2 Арсланов Гадий Мухамадиевич. Наградной документ. Подвиг народа. Министерство обороны Российской Федерации. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 Перечень улиц и переулков города в районе Заашкадарья, которым присваиваются наименования: приложение к решению от 27 сентября 2005 года № 12/15С. Архив документов Республики Башкортостан (27 сентябрь 2005). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
  5. ↑ 1 2 Аралбаева, Лейла. В Башкирии объявлен журналистский конкурс к 100-летию Гадия Арсланова  (рус.), Башинформ (4 февраль 2025).

Һылтанмалар

Категориялар