Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Бүләков Динис Мөҙәрис улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Бүләков фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Бүләков Динис Мөҙәрис улы (рус. Динис Мударисович Буляков; 1944 йылдың 18 майы, Арыҫлан, Башҡорт АССР-ы — 1995 йылдың 14 марты, Өфө) — советский һәм Рәсәй яҙыусыһы, прозаик, драматург, журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Салауат Юлаев исемендәге Башҡортостан Республикаһының Дәүләт премияһы, шулай уҡ Ғафур Сәләм һәм Фәтих Кәрим исемендәге әҙәби премиялар лауреаты. Төрлө йылдарҙа «Пионер» журналын, Башҡорт АССР-ының Дәүләт телевидение һәм радиотапшырыуҙар комитетын, Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзын һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзын етәкләгән[1].

Тормош юлы

Д. М. Бүләков 1944 йылдың 18 майында Башҡорт АССР-ының Мәләүез районы Арыҫлан ауылында тыуған. Башланғыс мәктәпте тыуған ауылында уҡый, артабан Мәләүез һәм Смаҡай ауылында белем алыуын дауам итә, урта мәктәпте Мәләүез районының Воскресенское ауылында тамамлай[2].

Хеҙмәт эшмәкәрлеген Д. М. Бүләков «Нөгөш» колхозында механизатор булып башлай. 1964 йылда Бәләбәй ауыл хужалығын механизациялау һәм электрификациялау техникумын тамамлай, артабан «Сельхозтехника» берекмәһендә инженер булып эшләй[3].

1964–1965 йылдарҙа Д. М. Бүләков «Знамя Победы» гәзитенең әҙәби хеҙмәткәре була. 1968 йылдан «Совет Башкортостаны» гәзитендә эшләй, 1970 йылдан унда бүлек мөдире, ә 1975 йылдан — «Ағиҙел» журналында бүлек мөдире була.

1965 йылда Д. М. Бүләков хәрби хеҙмәткә саҡырыла. Демобилизациянан һуң Мәскәүҙәге А. М. Горький исемендәге әҙәбиәт институтыына уҡырға инә һәм уны 1974 йылда тамамлай.

1977 йылдан «Пионер» журналының баш мөхәррире була. 1986 йылда ул Башҡорт АССР-ының Дәүләт телевидение һәм радиотапшырыуҙар комитеты рәйесе итеп тәғәйенләнә.

1986–1990 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзы рәйесе була. 1988–1995 йылдарҙа ул Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе һәм Рәсәй Яҙыусылар союзы идараһы секретары вазифаларын башҡара.

1973 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы була[1]. Шулай уҡ ул Башҡорт АССР-ы Юғары Советының XI саҡырылыш депутаты булып тора[4].

Д. М. Бүләков 1995 йылдың 14 мартында Өфөлә вафат була[1].

Ижады

Д. М. Бүләковтың тәүге хикәйәһе «Маҡтансыҡ Зариф» 1959 йылда «Пионер Башкортостана» гәзитендә баҫыла[3]. Тәүге хикәйәләр йыйынтығы «Ҡояш ватығы» 1971 йылда донъя күрә.

Уның әҫәрҙәрендә әхлаҡи проблемалар, гражданлыҡ яуаплылығы, йәмәғәт тормошо, милли мәҙәниәт һәм шәхестең рухи нигеҙҙәре мәсьәләләре күтәрелә. Уның ижадында балалар һәм үҫмерҙәр өсөн әҫәрҙәр айырым урын биләй[5].

Яҙыусының әҫәрҙәре араһында «Һандуғас», «Ҡыңғырау» һәм «Иң оҙон төн» повестары, шулай уҡ «Килмешәк», «Ғүмер бер генә бирелә» һәм «Шартлатылған йәһәннәм» романдары бар.

Буляков әҫәрҙәре төрөк теленә тәржемә ителгән[1].

Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Буляковтың йәмәғәт эшмәкәрлеге журналистика, телевидение һәм радиотапшырыуҙар өлкәһендәге дәүләт учреждениеларын етәкләү, шулай уҡ Башҡортостан һәм Рәсәй яҙыусылар ойошмаларында эшләү менән бәйле була.

1986–1990 йылдарҙа Буляков Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзын, ә 1988–1995 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы идараһын етәкләй. Ошо осорҙа ул Рәсәй Яҙыусылар союзы идараһы секретары вазифаһын да башҡара[1].

Фәнни хеҙмәттәре

Д. М. Бүләковтың фәнни хеҙмәттәре тураһында мәғлүмәттәр тикшерелгән библиографик сығанаҡтарҙа табылмай. Уның эшмәкәрлеге әҙәби, мөхәррирлек, журналистика һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге булараҡ билдәләнә[5].

Әҙәби ижады

Проза

Д. М. Бүләков башҡорт телендә яҙа. Уның әҫәрҙәре Башҡортостанда баҫылып сыға, урыҫ һәм төрөк телдәренә тәржемә ителә.

Яҙыусының төп әҫәрҙәренә түбәндәгеләр инә:

  • Ҡояш ярсығы. Хикәйләр. Өфө. 1971.
  • Ауылымдың аҡ өйҙәре. Хикәйәләр. Өфө. 1973 й.
  • Аҡбуҙ алышҡа сыға. Повесть һәм хикәйәләр. Өфө. 1977 й.
  • Ҡыңғырау сәскә.Повесть, хикәйәләр. Өфө.1979 й.
  • Упҡын ситендә бейеү. Повесть hәм хикәйәләр. Өфө, 1981 й.
  • Ҡыйырсыҡ ай. Повестар, хикәйәләр. Өфө. 1983 й.
  • Саған япраҡ яңырта. Повестар. Өфө. 1985.
  • Шарлауыҡ. Повестар, хикәйәләр. Өфө. 1987 й.
  • Килмешәк. Роман. Өфө. 1989 й.
  • Ғүмер бер генә. Романдар, повесть. Өфө. 1994 й.
  • Эҫе ҡар. Повестар. Өфө. 1998 й.
  • Һайланма әҫәрҙәр. 1 том. Өфө. 2004 й.
  • Һайланма әҫәрҙәр. 2 том. Өфө. 2004 й.
  • Самая долгая ночь. Повести, рассказы. Москва. 1979 г.
  • Танец над пропастью. Повести. Москва. 1985 г.
  • Перекаты. Повести, рассказы. Москва 1988 г.
  • Щербатый месяц. Повесть. Роман. Москва 1994 г.
  • Шәфәҡ миҙгелендә. Повесть. Роман. Ҡазан. 1994 е. (тат.)

«Ғүмер бер генә бирелә» романы замандаштарҙың яҙмыштарына арналған. «Шартлатылған йәһәннәм» романында Башҡортостандың 1990-сы йылдарҙағы йәмәғәт һәм сәйәси тормошо сағылдырыла.

Балалар әҙәбиәте

Д. М. Бүләков балалар һәм үҫмерҙәр тормошо тураһында хикәйәләр һәм повестар ижад итә. Балалар өсөн әҫәрҙәргә «Аҡбуҙ һуғышҡа инә» йыйынтығы һәм «Бейеү өҫтөнән бейеү» повесы инә[1].

Драматургия

Драматургия өлкәһендә лә эшләй. Уның әҫәрҙәре араһында «Төнге ожмах» пьесаһы телгә алына[5].

Наградалары

  • Салауат Юлаев исемендәге Башҡортостан Республикаһының Дәүләт премияһы «Ғүмер бер генә бирелә» романы өсөн бирелә (1993);
  • Ғәлимов Сәләм исемендәге премия (1980);
  • Фәтих Кәрим исемендәге премия — библиографик сығанаҡтарҙа өсөн күрһәтелә (1999);
  • «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» исеме (1992)[1].

Хәтер

1996 йылда Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинеты Д. М. Бүләковтың иҫтәлеген мәңгеләштереү тураһында ҡарар ҡабул итә. Документ яҙыусы исемен Мәләүез районы Араҫлан урта мәктәбенә биреү, Өфөлә Октябрь проспекты, 23-сө йортта мемориаль таҡтаташ ҡуйыу, Буляков исемендәге музей булдырыу һәм Мәләүез районының ижади йәштәре өсөн уның исемендәге премия ойоштороуҙы күҙҙә тота[6].

Араҫлан урта мәктәбе ихатаһында яҙыусының бюсы ҡуйылған[1]. Д. М. Бүләковҡа арналған мемориаль таҡтаташтар Бәләбәй ауыл хужалығын механизациялау һәм электрификациялау техникумы бинаһында һәм ул йәшәгән Өфөләге йортта ҡуйылған[1].

Д. М. Бүләков исемендәге әҙәби музей Мәләүез районы Смаҡай ауылында түбәндәге адрес буйынса урынлашҡан: Башҡортостан Республикаһы, Мәләүез районы, Смаҡай ауылы, Уң яҡ яр урамы, 6-сы йорт[7].

Музей 1996 йылда булдырыла. Уның фондында яҙыусының тормошо һәм эшмәкәрлеге менән бәйле 500-ҙән ашыу экспонат иҫәпләнә; экспозицияла шулай уҡ этнографик материалдар ҙа бар[7]. Музейҙы булдырыуҙа яҙыусының ҡатыны Рәилә Мөхәмәт ҡыҙы Булякова ҡатнаша[7].

Д. М. Бүләков исеме Мәләүез һәм Сибай ҡалаларындағы урамдарға бирелгән[1]. 1997 йылда «Белебеевские известия» гәзите редакцияһы Бәләбәй ҡалаһы һәм Бәләбәй районы хакимиәттәре менән берлектә Д. М. Бүләков исемендәге әҙәби премия булдыра[5].

Ғаиләһе

Д. М. Бүләковтың ҡатыны Рәилә Мөхәмәт ҡыҙы Булякова була. Ул яҙыусының әҙәби музейын булдырыуҙа ҡатнаша[7].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Буляков Динис Мударисович. Башкирская энциклопедия. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 август 2026.
  2. ↑ В Мелеузовском районе находится музей имени башкирского писателя Диниса Булякова. «Путь Октября» (13 май 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 август 2026.
  3. ↑ 1 2 Динис Мударисович Буляков. Культурно-досуговый центр Кушнаренковского района. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 август 2026.
  4. ↑ Буляков Динис. Культурный мир Башкортостана. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 август 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 Буляков Динис Мударисович (1944—1995). Башкирская республиканская специальная библиотека для слепых имени Максима Горького. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 август 2026.
  6. ↑ Об увековечении памяти известного башкирского писателя Диниса Булякова: постановление Кабинета Министров Республики Башкортостан от 5 января 1996 года № 3. Электронный фонд правовых и нормативно-технических документов (5 ғинуар 1996). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 август 2026.
  7. ↑ 1 2 3 4 Литературный музей Диниса Булякова. Культурно-досуговый центр «Мелеузовский». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 август 2026.

Категориялар