Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Курил утрауҙары

Курил утрауҙары (рус. Кури́льские острова́ айн. Чупка[2], Тюпка, Цюпка[3] /север.-кур./, Цюпука /южн.-кур./[4], Камчатка менән бергә[3] — «мең утрау архипелагы»), шулай уҡ Курил тип атала, Камчатка ярымутрауы һәм Хоккайдо араһындағы вулкан утрауҙары сылбыры. Охот диңгеҙен Тымыҡ океандан ҡалҡып сыҡҡан дуға менән айыра. Оҙонлоғо — яҡынса 1200 км. Дөйөм майҙаны — 10,5 мең км²[5][6][7].Уларҙан көньяҡтараҡ Рәсәйҙең Япония менән дәүләт сиге үтә. Утрауҙар ике параллель һырт барлыҡҡа килтерә: Оло Курил һәм Кесе Курил. Ул 56 утрауҙы үҙ эсенә ала, уларҙың дүртендә даими халыҡ йәшәй. Улар мөһим хәрби-стратегик һәм иҡтисади әһәмиәткә эйә[8].

Икенсе донъя һуғышынан һуң Курил утрауҙары Рәсәйҙең Сахалин өлкәһе составына инә. Архипелагтың көньяҡ утрауҙарына — Итуруп, Кунаширға һәм Кесе Курил һырты утрауҙарына милекселек — Көньяҡ Курил утрауҙарына милекселек проблемаһы Япония тарафынан бәхәсле[9][10]. Ҡалған Курил утрауҙарының ҡайһы дәүләткә ҡарауы, Япония хөкүмәте күҙлегенән ҡарағанда, билдәһеҙ булып ҡала, сөнки Сан-Франциско килешеүендә Японияның ниндәй дәүләт файҙаһына Курилдарға ҡарата хоҡуҡтарынан баш тартыуы әйтелмәй.[11][12].

Географияһы

Тематик әҙәбиәттә Курил архипелагы ике һыртҡа бүленә: Ҙур һәм Бәләкәй. Ҙур, үҙ сиратында, традицион рәүештә Төньяҡ, Урта һәм Көньяҡ Курилдарға бүленә, уларҙың климаты, геологияһы, флораһы һәм фаунаһы үҙенсәлекле[13]. Яр буйы зонаһындағы утрауҙарҙың ҡайһы берҙәрендә юлдаш утрауҙары бар (мәҫәлән, Уруп һәм Сикотан). Көньяҡ утрауҙар Анапа киңлегендә, ә Шикотан утрауы Сочи ҡалаһы киңлегендә урынлашҡан, юридик яҡтан Курил утрауҙары Алыҫ Төньяҡ райондарына ҡарай.

Климаты

Утрауҙарҙағы климат түбән ҡапма-ҡаршылыҡлы: төньяҡ утрауҙарында субарктик, көньяҡ утрауҙарында уртасаға яҡын (Кунаширҙың көньяҡ-көнбайышында субтропик флора өсөн ярайһы уҡ уңайлы). Иң йылыһы — Кунашир, иң йомшаҡ климат — Шикотан утрауында.

Бында континенталь муссонлы климат Тымыҡ океан йоғонтоһо арҡаһында ҙур үҙгәрештәр кисерә; ҡитғала ҡырауҙар һиҙелерлек көсһөҙләнә. Иң һыуыҡ айҙың (февраль) уртаса температураһы −5°С. Кунаширҙа иң йылы айҙың — август һәм уртаса температураһы +18°С-ҡа етә, ә уртаса йыллыҡ температура +6°С-тан артып китә, ​​ә төньяҡ утрауҙарҙа августа уртаса температура +10°-та ҡала.

Курил боғаҙҙары

Курил боғаҙы — айырым Курил утрауҙары араһындағы (йәки улар янында) Охот диңгеҙен Тымыҡ океан менән тоташтырған боғаҙҙар. Исемһеҙ һәм микротопонимдарын иҫәпкә алмағанда, дөйөм һаны 28 тәшкил итә (мәҫәлән, ҡултыҡтарға инеү урындары)[14].

Оло Курил һыртын төп һәм көнбайыш зоналарға бүлергә мөмкин[15].

Оҙонлоҡтары бәләкәй булыуға ҡарамаҫтан, боғаҙҙарҙың киңлеге Икенсе Курил боғаҙында 1,8 км-ҙан алып Крузенштерн боғаҙында 74 км-ға тиклем етә[16]. 500 м тиклем тәрәнлек күп урында, әммә Буссоль һәм Крузенштерн боғаҙҙарында улар ярашлы рәүештә 2225 һәм 1764 метрға етә, ә Икенсе Курил боғаҙының тәрәнлеге 10 м тәшкил итә.

Курил боғаҙында көслө һыу ағымдары бар (тиҙлеге 2—12 км/сәғ).

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Данный географический объект расположен на одном из островов, являющихся предметом территориального спора между Россией, управляющей этими островами, и Японией. В соответствии с федеративным устройством Российской Федерации остров является частью территории Российской Федерации, согласно административно-территориальному делению Японии — входит в состав округа Немуро префектуры Хоккайдо Японии.
  2. ↑ Пыжьянов Ф. И. Курильские острова : (словарь по истории географических названий) / Ф. И. Пыжьянов ; Архивный отд. адм. Сахалин. обл. ; Гос. архив Сахалин. обл. — Южно-Сахалинск : [Гос. архив Сахалин. обл.], 1998. — 222 с.
  3. ↑ 1 2 Соколов А. М. Айны от истоков до современности (материалы к истории становления айнского этноса). — Спб.: МАЭ РАН, 2014. — 766 с., с.233 ISBN 978-5-88431-259-3
  4. ↑ Витер И. В. Первые сведения об островах Курильской гряды. XVIII в. / И. В. Витер, Е. М. Верещага // Люди великого долга: материалы междунар. ист. XXVI Крашенинник. чтений. — Петропавловск-Камчатский, 2009. — С. 43-50. — Библиогр.: с. 50
  5. ↑ Российская академия наук. Институт географии РАН. Тихоокеанский институт географии ДВО РАН; Редкол.: Котляков В. М. (председатель), Бакланов П. Я., Комедчиков Н. Н. (гл. ред.) и др.; Отв. ред.-картограф Фёдорова Е. Я. Атлас Курильских островов. — М.; Владивосток: ИПЦ «ДИК», 2009. — 516 с.
  6. ↑ Управление природных ресурсов и охраны окружающей среды МПР России по Сахалинской области. Доклад «О состоянии и об охране окружающей среды Сахалинской области в 2002 году» (2003). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 июнь 2010. Архивировано из оригинала 10 февраль 2012 года.
  7. ↑ Сахалинская область. Официальный сайт губернатора и правительства Сахалинской области. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 июнь 2010. Архивировано из оригинала 7 октябрь 2006 года.
  8. ↑ Макеев Б. «Курильская проблема: военный аспект». Мировая экономика и международные отношения, 1993 год, № 1, стр. 54
  9. ↑ Administrative map of Japan (As of April 1, 2009) (ингл.). Архивировано из оригинала 7 февраль 2013 года.
  10. ↑ The Hokkaido government’s views on the Northern Territories issue (ингл.). www.pref.hokkaido.lg.jp. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 декабрь 2021. Архивировано 27 ғинуар 2010 года.
  11. ↑ Иванов А. В. Юбилей одной ошибки. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 февраль 2023. Архивировано 27 февраль 2023 года.
  12. ↑ Хоппо рёдо мондай-ни кансуру О & А хэйсэй 22 тоси 2 гацу (вопросы и ответы касательно северных территорий от февраля 22 года эпохи хэйсэй). http://www.mofa.go.jp/mofaj/area/hoppo/mondai_qa.html Архивная копия от 27 февраль 2023 на Wayback Machine
  13. ↑ Анализ закономерностей распределения землетрясений по типам очаговых подвижек в Курило-Охотском регионе перед катастрофическим Симуширским землетрясением 15. 11. 2006 года — т… cyberleninka.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 декабрь 2021. Архивировано 25 март 2020 года.
  14. ↑ Проливу между Восточной и Западной Клешней дали название. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 август 2023. Архивировано 2 август 2023 года.
  15. ↑ Горшков Г. С. Строение Курильской дуги // Вулканизм Курильской островной дуги. — М.: Наука, 1967. — 288 с. Архивировано 4 ноябрь 2019 года.
  16. ↑ Курильские проливы // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

Әҙәбиәт

  • Соловьёв А. И. Курильские острова / Под ред. акад. А. А. Григорьева; Главсевморпуть. — М.; Л.: Изд-во Главсевморпути, 1945. — 196 с.
  • Соловьёв А. И. Курильские острова / Главсевморпуть. — Изд. 2-е. — М.: Изд-во Главсевморпути, 1947. — 308 с.
  • Атлас Курильских островов / Российская академия наук. Институт географии РАН. Тихоокеанский институт географии ДВО РАН; Редкол.: Котляков В. М. (председатель), Бакланов П. Я., Комедчиков Н. Н. (гл. ред.) и др.; Отв. ред.-картограф Фёдорова Е. Я.. — М.; Владивосток: ИПЦ «ДИК», 2009. — 516 с. — 300 экз. — ISBN 978-5-89658-034-8.
  • Русские Курилы: история и современность: Сб. документов по истории формирования русско-японской и советско-японской границы / Авт.-сост.: В. К. Зиланов, А. А. Кошкин, И. А. Латышев, А. Ю. Плотников (отв. секр.), И. А. Сенченко; Конгр. рус. общин (и др.). — М.: Сампо, 1995. — 181, [4] с.
  • Вторая Камчатская экспедиция: Документы 1739–1740. Морские отряды / Сост. Наталья Охотина-Линд, Петер Ульф Мёллер; отв. ред. Виланд Хинтцше. — СПб.: Нестор-История, 2015. — 968 с., ил. с. — ISBN 978-5-4469-0723-6.
  • Вторая Камчатская экспедиция: Документы 1741–1742. Морские отряды / Сост. Наталья Охотина-Линд; отв. ред. Виланд Хинтцше.. — СПб.: Нестор-История, 2018. — 872 с., ил. с. — ISBN 978-5-4469-1496-8.
  • Русские экспедиции по изучению северной части Тихого океана во второй половине XVIII в. Сборник документов.. — М.: Наука, 1989. — 400 с. — ISBN 5-02-016981.

Һылтанмалар

Ҡалып:Курильские острова

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар