Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Күфиә

Был мәҡәлә — баш кейеме тураһында.

Күфиә (рус. Куфия; ғәр. كوفية, kūfīyä, күплектә: ғәр. كوفيات, kūfīyāt, шулай уҡ: арафатка (һөйләштә), шемаг, шемах, keffiyeh, shemagh, shmagh, kaffiyah, keffiya, kaffiya, ghutra, hatta) — ғәрәп илдәрендә ғәҙәти ирҙәр яулығы. Йөҙҙө ҡояштан һәм ҡомдан, һыуыҡтан һаҡлау өсөн ҡулланыла һәм Яҡын Көнсығышта һәм Төньяҡ Африкала милли ирҙәр кейеменең мотлаҡ өлөшө булып тора[1].

Күфиә халыҡтың байтаҡ өлөшөн ғәрәптәр тәшкил иткән Ғәрәбстан ярымутрауы территорияһында, Фарсы ҡултығы илдәрендә, Сахарала, Синай ярымутрауында, шулай уҡ Көньяҡ-Көнбайыш Азия һәм Төньяҡ Африка төбәктәрендә киң таралған.

Йыш ҡына өҫтөнән яулыҡты башта тотоп торған әғәл (аgal, (ғәр. عقال) тип аталған ҡара түңәрәк һалып ҡуялар[2].

undefined

Атамалары

Төрлө илдәрҙә һәм телдәрҙә күфиәнең исемдәре төрлөсә:

  • шемаг, шемах (ғәр. شُمَاغ, ингл. shemagh);
  • гутра (ғәр. غُترَة);
  • хатта (ғәр. حَطَّة);
  • яшмаг — Ираҡта;
  • чафия йәки чапия — фарсы телендә;
  • shemagh — инглизсә;
  • shemagh / serwîn — курд телендә.

«Арафатка» тигән рус атамаһы һәр ваҡыт күфиә кейеп йөрөгән Фәләстин юлбашсыһы Ясир Арафат арҡаһында тарала[3].

undefined

Материалдары һәм тышҡы ҡиәфәте

Ғәҙәттә күфиәне мамыҡтан эшләйҙәр, әммә йөн әйберҙәр һәм синтетик сүстәр өҫтәлгән варианттар ҙа осрай.

Иң таралған төҫтәре:

  • аҡ;
  • ҡыҙыл орнаментлы аҡ;
  • ҡара орнаментлы аҡ.

Йемендә төрлө төҫтәге күфиәләр таралған. Яулыҡтың орнаменты һәм төҫө уның хужаһының тыуған төбәген йәки мәҙәни йолаларын аңлата. Ғәҙәттә һүрәте сигелә йәки биҙәкләп туҡыла[4].

Кейеү ысулдары

Күфиәне кейеү ысулы төрлө илдәрҙә төрлөсә:

  • Сәғүд Ғәрәбстаны; яулыҡты башҡа һалып ҡына ҡуялар; ҡайһы берҙә уны әғәлһеҙ кейәләр.
  • Оман; күфиәне ҡатмарлыраҡ итеп, йыш ҡына сәллә рәүешендә бәйләйҙәр.
  • Иордания һәм Фәләстин; әғәл менән булған һәм туҡыманы үҙенсәлекле итеп бөкләү варианты таралған.

Күфиәне Ясир Арафат кеүек кейеү ғәҙәте айырыуса билдәлелек ала. Туҡыманың аҫылынып торған өлөшө тарихи Фәләстин иле һыҙаттарын хәтерләтә тигән фараз йәшәй.

undefined

Ғәмәли ҡулланылыуы

Климат шарттарынан һаҡланыуҙан тыш, күфиәне төрлө ғәмәли маҡсаттарҙа ҡулланырға мөмкин:

  • ашъяулыҡ рәүешендә;
  • һыуҙы таҙартыр өсөн фильтр итеп;
  • билбау йәки иңбаш ҡайышы урынына;
  • йөк ташыу йәки күтәреү өсөн бау сифатында.

Ошондай төрлө яҡлы ҡулланыу күфиәне сүлле төбәктәрҙә йәшәүселәр өсөн уңайлы кейем элементы итә[2].

Атамаһының килеп сығышы

«Күфиә» атамаһы Ираҡтың Эль-Куфа ҡалаһынан килеп сыҡҡан, башта был яулыҡ унда тарала. Ваҡыт үтеү менән ул Ғәрәбстан ярымутрауында һәм унан ситтә киң ҡулланыла башлай[4].

Хәҙер заман мәҙәниәтендә

Рус телле илдәрҙә «арафатка» атамаһы 1980 йылдар аҙағында Израиль-Фәләстин низағы көсәйгән ваҡытта популяр була, телевидениела йыш ҡына һәр ваҡыт күфиә кейгән Ясир Арафатты күрһәтәләр.

2000 йылдар башынан күфиә донъя модаһы элементына әйләнә һәм Европа һәм Америка дизайнерҙары коллекцияларында ҡулланыла.

Кейеүгә сикләүҙәр

Ҡайһы бер илдәрҙә күфиә кейеү сәйәси билдә булыуы мөмкин. Мәҫәлән, Төркиәлә ҡайһы берҙә уны ҡулланыуҙы илдә террористик ойошма тип танылған Курдистан эшселәр партияһы эшмәкәрлеге менән бәйләйҙәр.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Лопатин В. В. Русский орфографический словарь Российской академии наук. — 2007.
  2. ↑ 1 2 Die Damen sind ganz wild darauf. wordpress.com. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 июнь 2026.
  3. ↑ About the Kufiya (ингл.). kufiya.nl. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 июнь 2026.
  4. ↑ 1 2 Keffiyeh | Definition, History, & Facts | Britannica. 25 июнь 2026 тикшерелгән.

Һылтанмалар

Категориялар