Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Нәҙерғолов Миңлеғәли Хөсәйен улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Нәҙерғолов фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Минлегали Хөсәйен улы Нәҙерғолов (рус. Минлегали Хусаинович Надергулов; 1953 йылдың 7 октябре, Ишбулды, Башҡорт АССР-ы) — Рәсәй филологы, әҙәбиәт белгесе, археограф һәм текстолог. Филология фәндәре докторы (2010), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007). Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты әҙәбиәт ғилеме бүлеге мөдире һәм баш ғилми хеҙмәткәре[2][3].

Биографияһы

М. Нәҙерғолов 1953 йылдың 7 октябрендә Башҡорт АССР-ы Матрай районының Ижбулды ауылында тыуған; хәҙерге ваҡытта был биләмә Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районына ҡарай[2].

1963—1970 йылдарҙа Баймаҡ мәктәп-интернатында уҡыған. Мәктәпте тамамлағандан һуң Ейәнсура районының Юлдыбай совхозында эшләгән. 1971—1973 йылдарҙа СССР Ҡораллы Көстәре сафында хәрби хеҙмәт үткән, 1973—1975 йылдарҙа Ейәнсура район советының спорт комитетын етәкләгән[4].

1980 йылда Башҡорт дәүләт университеты филология факультетының башҡорт-рус бүлеген тамамлаған. Университетты тамамлағас, СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты әҙәбиәт ғилеме секторы хеҙмәткәре булып эшләй башлаған.

1986 йылда «Башҡорт әҙәбиәтендә тәуарих жанры традициялары һәм Ғәли Соҡоройҙоң „Тәүарих-и Болғария, йәки Тәҡриб-и Ғари“ әҫәре» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлаған. 2009 йылда «Башҡорт әҙәбиәтенең тарихи-функциональ жанрҙары: генезис, типология, стиль һәм традициялар» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлаған; филология фәндәре докторы ғилми дәрәжәһе 2010 йылда бирелгән.

1997 йылдан Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының әҙәбиәт ғилеме бүлеген етәкләй. Институттың рәсми сайтында шулай уҡ баш ғилми хеҙмәткәр итеп күрһәтелгән[2][3].

2003 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы[2].

Ғилми эшмәкәрлеге

М. Нәҙерғоловтың фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары башҡорт әҙәбиәте тарихын һәм теорияһын, археографияны, сығанаҡтар өйрәнеүҙе, текстологияны һәм әҙәби тәнҡитте үҙ эсенә ала. Ул шәжәрә, тәуарих һәм тарихнамә кеүек тарихи-әҙәби жанрҙарҙы, шулай уҡ XVI—XX быуат башы башҡорт авторҙарының яҙма мираҫын өйрәнгән.

1981—1990 һәм 2009—2010 йылдарҙа археографик экспедицияларҙа ҡатнашҡан; 1987—1989 йылдарҙа экспедицияларға етәкселек иткән[2]. Экспедициялар барышында Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур һәм Силәбе өлкәләре райондары буйынса ҡулъяҙмалар, һирәк китаптар һәм башлыса XIX—XX быуат башына ҡараған эпиграфик материалдар табып йыйған[4].

Әбделҡадир Инан, Ғәли Соҡорой, Фазыл Туйкин һәм Ризаитдин Фәхретдинов мираҫын өйрәнеү, текстологик яҡтан баҫмаға әҙерләү һәм баҫтырыу менән шөғөлләнгән[2]. Уның ғилми уҡыусылары иҫәбендә филология фәндәре кандидаты Р. М. Алламоратова күрһәтелә[3].

М. Нәҙерғолов «Рәсәй төркиәт ғилеме» журналының редакция коллегияһы ағзаһы булып тора[4].

Хеҙмәттәре

М. Нәҙерғолов — монографияларҙы, мәҡәләләрҙе, уҡыу баҫмаларын, текстологик яҡтан әҙерләнгән сығанаҡтарҙы һәм башҡорт авторҙары әҫәрҙәре йыйынтыҡтарын үҙ эсенә алған 350-гә яҡын ғилми хеҙмәт авторы[3].

Краткое описание фонда М. Уметбаева из архива Уфимского научного центра РАН. — Өфө: Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәге нәшриәте, 1993. — 170 б.

Башҡорт әҙәбиәтенең тарихи-функциональ жанрҙары: генезис, типология, традициялар. — Өфө: Китап, 2002. — 192 б.

XVI — XX быуат башы башҡорт тарихи әҫәрҙәренең стиль үҙенсәлектәре. — Өфө: Ғилем, 2004. — 96 б.

Яҙма дастандар. Ғайса Батырғәли улы Хөсәйенов һәм А. М. Сөләймәнов менән берлектә. — Өфө: Ғилем, 2006. — 163 б.

Башҡорт шәжәрәләре. Әхәт Сәлихов менән берлектә. — Анкара, 2009. — 184 б.

XVI — XX быуат башы башҡорт тарихи-әҙәби әҫәрҙәре. — 2013.[2]

М. Нәҙерғолов ете томлыҡ "Башҡорт әҙәбиәте тарихы"н әҙерләүҙә ҡатнашҡан: тәүге алты том 1990—1996 йылдарҙа сыҡҡан, етенсе том уның ғилми мөхәррирлегендә 2019 йылда әҙерләнгән һәм баҫылып сыҡҡан. 2012, 2014 һәм 2015 йылдарҙа уның ғилми етәкселеге һәм туранан-тура ҡатнашлығында рус телендә дүрт томлыҡ "Башҡорт әҙәбиәте тарихы"ның өс томы әҙерләнгән һәм нәшер ителгән[3].

1999 һәм 2007 йылдарҙа баҫылған ике томлыҡ "Башҡорт әҙәбиәте антологияһы"ның, шулай уҡ 2001 йылда нәшер ителгән "Башҡорт поэзияһы антологияһы"ның төҙөүселәренең береһе булған. 2012 һәм 2020 йылдарҙа баҫылып сыҡҡан «Урал әҙәбиәте тарихы» баҫмаһының беренсе һәм икенсе томдарын әҙерләүҙә ҡатнашҡан[3].

Р. М. Булгаков менән берлектә 1997 йылда "Юмран-Табын улусы башҡорттарының шәжәрәһе"н һәм 2002, 2016 йылдарҙа сыҡҡан "Башҡорт шәжәрәләре"н әҙерләгән.[3] 2009—2020 йылдарҙа Надирғоловтың ғилми мөхәррирлегендә Мостай Кәримдең тулы әҫәрҙәр йыйынтығының 11 томы әҙерләнгән һәм баҫылып сыҡҡан[3].

Бүләктәре

  • Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәр (2007)[2][4].
  • Башҡортостан Республикаһының «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (2022)[4].
  • 1999 һәм 2017 йылдарҙа Рәсәй Фәндәр академияһы Президиумының, 2000 йылда Башҡортостан Республикаһы Матбуғат һәм киң мәғлүмәт министрлығының, 2002 йылда Өфө ҡалаһы хакимиәтенең Почёт грамоталары, шулай уҡ 2000 йылда Рәсәй тарихсылар-архивсылар йәмғиәтенең Почёт билдәһе менән бүләкләнгән[4].

Юбилей саралары

2023 йылдың 22 ноябрендә Башҡортостандың халыҡ шағиры Мәжит Ғафуриҙың йорт-музейында Минлегали Х. Нәҙерғоловтың 70 йәшенә арналған ижади кисә үткәрелгән[5].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Башкирская энциклопедия (урыҫ) — Башкирская энциклопедия, 2005. — 4344 с. — ISBN 978-5-88185-053-1
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Надергулов Минлегали Хусаинович. Башҡорт энциклопедияһы. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Надергулов Минлегали Хусаинович. Институт истории, языка и литературы Уфимского федерального исследовательского центра Российской академии наук. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 Исламов Рамил Фанавиевич; Созина Елена Константиновна; Сибагатов Флюр Шарифуллинович. Литературовед, археограф, текстолог: к 70-летию М. Х. Надергулова 122–132. Российская тюркология (2023). doi:10.37892/2079-9160-2023-3-4-122-132. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  5. ↑ Творческий вечер, посвящённый 70-летию доктора филологических наук Минлегали Хусаиновича Надергулова. Институт истории, языка и литературы Уфимского федерального исследовательского центра Российской академии наук (22 ноябрь 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.

Әҙәбиәт

  • Исламов Р. Ф., Созина Е. К., Сибагатов Ф. Ш. Литературовед, археограф, текстолог: к 70-летию М. Х. Надергулова // Российская тюркология. — 2023. — № 3-4. — С. 122—132. — DOI: 10.37892/2079-9160-2023-3-4-122-132.
  • Надергулов Минлегали Хусаинович // Башҡорт энциклопедияһы.

Һылтанмалар

Категориялар