Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Рағасау

Рағасау (бел. Рагачо́ў) — Беларусь Республикаһының Гомель өлкәһендә, Днепр һәм Друть йылғалары ҡушылған урында урынлашҡан ҡала. Рағасау районының административ үҙәге. Рағасау тимер юл станцияһы Могилёв—Жлобин линияһында урынлашf. Гомелдән 121 км алыҫлыҡта. Ҡала Бобруйск, Могилёв, Славгород, Жлобин ҡалаларына алып барған автомобиль юлдары тармағында урынлашf. Днепр йылғаһында пристань булып тора.

Халыҡ һаны — 31 490 кеше (2025 йылдың 1 ғинуарына ҡарата).

Этимологияһы

М. С. Боднарский фекеренсә, Рағасау исеме «мөйөш» мәғәнәһендәге «рог» һүҙенән килеп сыға. Днепр һәм Друть йылғалары ҡушылған урын мөгөҙ һымаҡ боролош барлыҡҡа килтергә, һәм урындағы халыҡ был географик үҙенсәлекте "рог" тип атай. Был этимология ҡаланың тәбиғи үҙенсәлектәренә бәйле һәм төпкөл тарихына яҡтылыҡ төшөрә.

А. Ф. Рогалев фекеренсә, Рағасау атамаһы ул урынға нигеҙ һалыусы кешенең «Рогач» тигән шәхси исеме йәки ҡушаматы менән бәйле.

Күрәһең, Рағасау атамаһы буйынса төрлө фараздар бар, һәм һәр фараз ҡаланың үткәне һәм уның формалашыу үҙенсәлектәре тураһында ҡыҙыҡлы мәғлүмәт бирә.

Геральдикаһы

Рағасау районының гербы һәм флагы 2001 йылдың 4 майында район Советы депутаттарының 13-4 номерлы ҡарары менән раҫланған. 2001 йылдың 18 майында Беларусь Республикаһының Герб матрикулында 62-се номер аҫтында теркәлгән. Был символдар ҡала тарихын һәм уның административ мөһимлеген нығытып, уның айырымлығын сағылдыра.

Тарихы

Рағасау районы биләмәһендә тәүге кешеләр яҡынса 14 мең йыл элек барлыҡҡа килә. Улар Лингби археологик мәҙәниәтенә ҡараған ҡәбиләләр була. Мезолит һәм неолит дәүерҙәрендә кешеләр райондың ҙур өлөшөн үҙләштерә: был осорға ҡараған егерме биштән ашыу тораҡ урыны табыла, шул иҫәптән бишәүһе — ҡала биләмәһендә.

Боронғо Рағасау халҡы ер эшкәртеү, малсылыҡ, балыҡсылыҡ һәм һунарсылыҡ менән шөғөлләнә. Бынан тыш тимер эшкәртеү һәм башҡа һөнәрҙәр ҙә ҙур кимәлдә үҫешкән була. Киев һәм Волынь менән сауҙа бәйләнештәре була.

XIII быуатта Рағасау Бөйөк Литва кенәзлеге составына инә һәм князь Довмонт хакимлығына күсә.

Был осор ҡаланың сәйәси, хәрби һәм иҡтисади үҫешендә мөһим роль уйнай. Литва хакимлығы ҡаланы нығытып, уның стратегик әһәмиәтен арттыра.

XV быуатта Иван III етәкселегендәге рус ғәскәрҙәре Рағасауҙы баҫып ала, әммә аҙаҡтан ҡаланы ташлап китергә мәжбүр булалар. Ҡаланы Рус дәүләтенә ҡушыу тураһында һөйләшеүҙәр алып барыла, ләкин улар уңышһыҙ тамамлана.

1772 йылда Речь Посполитаяның беренсе бүленешенән һуң, Рағасау Рәсәй империяһы составына күсә. Екатерина II Рағасауҙы Рағасау губернаһының үҙәге итә, ә 1777 йылда — өйәҙ үҙәгенә әйләндерә. Рағасау Речь Посполитаяның икенсе бүленешенән һуң (1793 йыл) сик буйы ҡалаһы булыуҙан туҡтай. Сик көнбайышҡа күсерелә, һәм ҡәлғә төҙөү кәрәклеге юҡҡа сыға.

1941 йылдың 2 июлендә Рағасауны немец ғәскәрҙәре баҫып ала, ә 1941 йылдың 13 июлендә Ҡыҙыл Армия тарафынан азат ителә.

978 йылдың 27 февраленән Рағасау — өлкә ҡарамағындағы ҡала статусы ала.

1998 йылдың 1 декабрендә Рағасау районы һәм Рағасау ҡалаһы бер административ-территориаль берәмеккә берләштерелә — Рағасау районы, ә административ үҙәк — Рағасау ҡалаһы булып ҡала.

Халыҡ һаны

Численность населения[3][4][5][6][7][8][9][10]:
1897 1939 1959 1970 1979 1989 2006 2018
9000 ▲ 15 168 ▼ 10 156 ▲ 16 008 ▲ 25 070 ▲ 35 757 ▼ 33 315 ▲ 34 809
2022 2023
▲ 34 937 ▼ 32 029

2017 йылда Рағасауҙа 343 кеше тыуа һәм 363 кеше вафат була. Тыуыу коэффициенты — 1000 кешеһенә 9,9 (район буйынса уртаса күрһәткес — 10,9, Гомель өлкәһендә — 11,3, Белоруссияла — 10,8), үлем коэффициенты — 1000 кешеһенә 10,4 (район буйынса уртаса күрһәткес — 14,9, Гомель өлкәһендә — 13, Белоруссияла — 12,6). Рағасауҙа тыуыу кимәле Гомель өлкәһенең район үҙәктәре араһында иң түбәндәрҙең береһе булып иҫәпләнә.

  1. ↑ Райисполком — Рогачёвский районный исполнительный комитет. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 ғинуар 2019. Архивировано 28 ғинуар 2019 года.
  2. ↑ GeoNames (ингл.) — 2005.
  3. ↑ Беларуская Савецкая Энцыклапедыя: у 12 т. / гал. рэд. П. У. Броўка. — Т. 12: БССР. — Мн.: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1975. — С. 697.
  4. ↑ Всесоюзная перепись населения 1939 г. Численность городского населения СССР по городским поселениям и внутригородским районам. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 февраль 2019. Архивировано 30 ноябрь 2013 года.
  5. ↑ Всесоюзная перепись населения 1959 г. Численность городского населения союзных республик (кроме РСФСР), их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 февраль 2019. Архивировано 27 июль 2011 года.
  6. ↑ Всесоюзная перепись населения 1970 г. Численность городского населения союзных республик (кроме РСФСР), их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 февраль 2019. Архивировано 9 март 2011 года.
  7. ↑ Всесоюзная перепись населения 1979 г. Численность городского населения союзных республик (кроме РСФСР), их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 февраль 2019. Архивировано 21 май 2012 года.
  8. ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 февраль 2019. Архивировано 21 октябрь 2006 года.
  9. ↑ Статистический ежегодник Гомельской области. — Гомель, 2014. — С. 44-46.
  10. ↑ Статистический ежегодник Гомельской области. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2018. — С. 45-47.

Категориялар