Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Рәсәй бойондороҡһоҙ профсоюздар федерацияһы

Рәсәй бойондороҡһоҙ профсоюздар федерацияһы (рус. Федерация независимых профсоюзов России (ФНПР) — Рәсәйҙең күпселек эре һөнәри союздарын (профсоюздарын)[1] берләштергән Рәсәй Федерацияның йәмәғәт ойошмаһы. Ағзалары һаны буйынса (2016 йылда яҡынса 20 миллион кеше) —Рәсәйҙең иң эре профсоюз берләшмәһе. ФНПР вәкилдәре дәүләт власы органдары ҡарамағындағы кәңәшмә структураларына инә.

ФНПР-ҙың ялланған хеҙмәткәрҙәр мәнфәғәттәрен яҡлау буйынса практик эшмәкәрлеге әллә ни ҙур түгел һәм кәмеүгә бара: профсоюз юристары судтарҙа ҡаралған хеҙмәт бәхәстәрендә ҡатнашмай тиерлек, Федерация һәм уның структур бүлексәләре етәкселәре хеҙмәткәрҙәрҙе забастовкаларға йәки хеҙмәт хоҡуҡтарын боҙоуға ҡаршы протест акцияларына бер ҡасан да тиерлек саҡырмай. ФНПР-ға уның ағзалары араһында ышаныс кимәле түбән, был уларҙың һаны даими кәмеүендә һәм Федерация профсоюздарының күпселек ағзаларының ФНПР тарафынан һирәк кенә үткәрелгән күмәк акцияларҙа ҡатнашмауында сағыла. 2013—2016 йылдарҙа ғына ФНПР ағзалары һаны 1,3 миллиондан ашыу кешегә кәмегән.

Сәйәси яҡтан ФНПР 2000 йылдан «Берҙәм Рәсәй» менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә, был партияның сәйәсәтен хуплай, уның менән берлектә күмәк акциялар үткәрә. ФНПР рәйесе урынбаҫары Андрей Исаев бер үк ваҡытта «Берҙәм Рәсәй» ағзаһы. 2011 йылдан ФНПР етәкселәре һәм уның составындағы төбәк профсоюз структуралары "Дөйөм Рәсәй халыҡ фронты"на инә. Лояллеге өсөн «Берҙәм Рәсәй» ФНПР вәкилдәренә Дәүләт думаһында бер нисә депутат урыны бүлә, шул иҫәптән профсоюз активистарын үҙенең партия исемлегенә индерә. Федерацияның 2012 йылдан алып үҙенең «Хеҙмәт союзы» партияһы бар, ул һайлаусылар араһында популярлыҡ менән файҙаланмай. ФНПР башҡа (альтернатив) Рәсәй профсоюздарынан эш биреүселәргә үҙ сафында ағза булыуға рөхсәт итеүе менән айырыла. ФНПР СССР-ҙың элекке ВЦСПС-ынан байтаҡ күсемһеҙ милекте мираҫ итеп алған. Уның күпселек өлөшөн 2010 йылдар башына Федерация һәм уның территориаль ойошмалары һата. 2010 йылдарҙа ФНПР генераль советының бер нисә ағзаһы профсоюз милкен айырыуса ҙур күләмдә урлауы өсөн хөкөм ителә.

Тарихы

СССР-ҙа барлыҡ һөнәри союздар ҙа Бөтә Союз Профсоюздар Үҙәк Советы — ВЦСПС-ҡа берләштерелгән була, ул үҙ сиратында 1917 йылда ойошторолған Бөтә Рәсәй профсоюздар үҙәк советы базаһында барлыҡҡа килә. ВЦСПС совет власына СССР ойошторолғанға тиклем үк бойһона. Граждандар һуғышы осоронда профсоюз структуралары аҙыҡ-түлекте тартып алыуҙа совет органдарының ярҙамсылары була. РСФСР-ҙың аҙыҡ-түлек наркомы (Наркомпрод) ҡарамағында ВЦСПС-тың хәрби-аҙыҡ-түлек бюроһы эшләй, ул уның менән берлектә эшселәрҙең аҙыҡ-түлек отрядтарына етәкселек итә[2]. Урындарҙа аҙыҡ-түлек комитеттары ҡарамағында ВЦСПС-тың губерна һәм өйәҙ эшсе бюролары була, улар урындағы профсоюз ойошмаларын берләштерергә, эшселәрҙең аҙыҡ-түлек отрядтары ойошторорға һәм уларҙың эшмәкәрлегенә етәкселек итергә тейеш була[2].

1933 йылдың 23 июнендә Үҙәк Башҡарма Комитеты «СССР Хеҙмәт халыҡ комиссариатын ВЦСПС менән берләштереү тураһында» СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы һәм ВЦСПС ҡарары менән Хеҙмәт халыҡ Комиссариатын ВЦСПС менән берләштерә (шул иҫәптән урындағы органдар берләшә)[3]. Шулай итеп, 1933 йылдан алып һәм үҙенең тарҡалыуына тиклем ВЦСПС профсоюз берләшмәһе түгел, ә ағзалыҡ взностары иҫәбенә йәшәгән дәүләт структураһына әйләнә. Ул хеҙмәт ҡануниәтен үтәүҙе күҙәтергә бурыслы һәм власть-идара итеү вәкәләттәренә эйә була. ВЦСПС-ҡа бойһонған профсоюз ойошмаларында күпселек совет учреждениелары хеҙмәткәрҙәре, шулай уҡ махсус урта уҡыу йорттары уҡыусылары һәм юғары уҡыу йорттары студенттары ағза була. Үҙгәртеп ҡороуҙар осоронда, 1990 йылдың 23 мартында РСФСР профсоюздарының беренсе ойоштороу съезы үтә. Ул Бөтә Союз Профсоюздар Үҙәк Советынан бойондороҡһоҙ булыуын һәм марксизм-ленинизм идеяларынан баш тартыуын иғлан итә, «Рәсәйҙең бойондороҡһоҙ профсоюздар федерацияһы» (ФНПР) ойошторола. Уның рәйесе итеп Игорь Клочков һайлана. РСФСР профсоюздарының ойоштороу съезының икенсе этабы (1990 йылдың 18—19 сентябре) ФНПР-ҙың ойоштороу төҙөлөшө һәм эшмәкәрлегенең төп принциптарын раҫлай, эш итеү программаһын һәм тактикаһын эшләй, хеҙмәтсәндәр хоҡуҡтары декларацияһын һәм «Профсоюз эшмәкәрлегенең хоҡуҡи гарантиялары тураһында» закон проектын хуплай, уларҙы закондар сығарыу инициативаһы тәртибендә РСФСР Юғары Советына ебәрә[4].

1991 йылда, СССР тарҡалғандан һуң, ВЦСПС таратыла. Уның урынына ФНПР килә, күсә-килешлек 1992 йылғы махсус килешеү менән нығытыла[5]. Шулай итеп, Рәсәй бойондороҡһоҙ профсоюздар федерацияһы ВЦСПС-тың Рәсәй Федерацияһы территорияһындағы мөлкәтен мираҫ итеп ала (2582 объект). Был мөлкәт Федерация һәм уның составына ингән төбәк профсоюз берләшмәләре араһында түбәндәге пропорцияла бүленә: 21,2 проценты ФНПР-ҙа ҡала, ә 78,8 проценты төбәк профсоюз берләшмәләренә тапшырыла[6].

Профсоюздарҙың «Хеҙмәт, эш хаҡы һәм социаль гарантиялар өсөн» Бөтә Рәсәй протест акцияһы, 1997 йылдың 27 марты
1998 йылдың 9 апрелендә профсоюздарҙың «эш хаҡын тулыһынса түләгән өсөн» Бөтә Рәсәй протест акцияһы

Яңы Рәсәй власы менән ФНПР-ҙың мөнәсәбәттәре башта ике төрлө була. 1992 йылдың 24 ғинуарында Рәсәй Президенты Борис Ельцин Указы менән социаль-хеҙмәт мөнәсәбәттәрен көйләү буйынса өс яҡлы Рәсәй комиссияһы ойошторола[7]. Комиссияның координаторы итеп ФНПР-ға ҡаршы булған Геннадий Бурбулис тәғәйенләнә[8]. Комиссияла күпселек урындарҙы ФНПР ала, әммә башта «альтернатив» профсоюздар вәкилдәре лә була[9]. Комиссияла ФНПР һәм хөкүмәт араһында ҡаршылыҡ башлана. Мәҫәлән, ФНПР етәкселәре 1992 йылдың мартында профсоюздар, хөкүмәт һәм эшҡыуарҙар араһында генераль килешеүгә ҡул ҡуйыуҙан баш тарта[10]. 1993 йылда комиссияның яңы координаторы итеп Владимир Шумейко тәғәйенләнә, ул һөйләшеүҙәрҙең бөтә профсоюз яғын тулыһынса ФНПР-ға күсерә[10]. Был «альтернатив» профсоюздарҙың ризаһыҙлығын тыуҙыра. Улар ФНПР-ҙы эшселәр мәнфәғәттәрен яҡламаған ойошма булараҡ комиссиянан сығарырға тәҡдим итә[11]. Яуап алмағас, «альтернатив» профсоюз вәкилдәре комиссиянан сыға[11]. ФНПР 1993 йылдың 29 мартында Хөкүмәт һәм эшҡыуарҙар менән генераль килешеүгә ҡул ҡуя[10].

1992—1993 йылдарҙа ФНПР етәкселеге Рәсәй властарының сәйәсәтенә ҡаршы бер нисә күмәк халыҡ ҡатнашлығында протест акцияһы ойоштора. 1992 йылда ФНПР ике тапҡыр Бөтә Рәсәй протест акцияһы үткәрә: «яҙғы» һәм «көҙгө» һөжүмдәр[12]. Уларҙың икеһе лә һөҙөмтәһеҙ тамамлана. «Көҙгө» һөжүм 1992 йылдың 24 октябренә тәғәйенләнә, Ул ФНПР тарафынан Хөкүмәттең социаль сәйәсәтенә ҡаршы бөтә Рәсәй протест көнө тип иғлан ителә[12]. Әммә 1992 йылдың 24 октябре ФНПР-ҙың бөтә ағзалары ла көрәшергә әҙер түгеллеген күрһәтә. Профсоюздарҙың бер өлөшө урам протест акциялары урынына биналарҙа ғәҙәти йыйылыштар үткәрә[12]. Был протест акцияһын ике ҙур профсоюз федерацияһы — Ленинград һәм Мәскәү хуплауҙан баш тарта[12].

1993 йылдың йәйендә ФНПР Рәсәй Хөкүмәтенең ФНПР менән генераль тариф килешеүен үтәмәүенә ҡаршы күмәк протест акциялары иғлан итә[12]. Был акцияларҙың тәүге ун көнөндә уларҙа 1,5 миллион самаһы кеше ҡатнаша[12]. Ҡайһы бер урындарҙа акциялар бик ҡеүәтле була. Мәҫәлән, Приморье крайында 1992 йылдың 10 авгусында дөйөм стачка үтә[12]. Әммә 1993 йылдың сентябрь аҙағына был акциялар башлыса туҡтала[12].

1993 йылда Рәсәй Президенты Б. Н. Ельцин менән РСФСР Юғары Советы араһындағы ҡаршылыҡ ваҡытында ФНПР парламентты яҡлап сыға, эшселәрҙе Ельциндың Конституцияға ҡаршы ғәмәлдәренә ҡаршы забастовкаларға саҡыра. Быға яуап итеп профсоюз ойошмаларының иҫәптәре туңдырыла были заморожены счета, ә ФНПР башлығы И. Клочков отставкаға китә, уның урынына М. В. Шмаков килә[13]. ФНПР-ҙың 1993 йылдағы сираттан тыш съезы, Федерацияның бөтөрөлөүенән ҡурҡып, Рәсәй Хөкүмәтенә ҡаршы тороуҙан баш тарта[14].

Рәсәй Конституцияһын әҙерләгән Конституцион кәңәшмәлә ФНПР-ҙың 22 вәкиле ҡатнаша[15].

1990—2000 йылдарҙа бер нисә закон һәм башҡа норматив-хоҡуҡи акттар ҡабул ителә, улар ФНПР-ҙы ҡайһы бер мөһим функцияларҙан мәхрүм итә һәм профсоюз активистарын эштән бушатыуҙы ябайлаштыра. 1994 йылдың майында Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарары менән Рәсәй дәүләт хеҙмәт инспекцияһы ойошторола, был профсоюздарҙың техник инспекцияһы эшмәкәрлеген туҡтатыуҙы аңлата[16]. 2001 йылдың 1 ғинуарынан социаль страховкалау фондының бөтә иҫәптәре ФНПР ҡарамағындағы «Солидарность» банкыһынан федераль ҡаҙнаға күсерелә[17].

1990 йылдар профсоюз ағзалары һәм профсоюз аппараттары һанының тиҙ кәмеү осоро була. Ул совет осороноң аҙағында уҡ башлана. Мәҫәлән, 1990 йылда Ульяновск өлкәһе профсоюздары ағзалары һаны 660 мең кешегә кәмей[18]. 1990 йылдарҙа профсоюздар һаны кәмеүе бөтә Рәсәйҙе солғап ала. Мәҫәлән, 1996 йылдың 1 ғинуарына Свердловск өлкәһе профсоюздар федерацияһы 1679301 кешене берләштерә һәм уның 82 хеҙмәткәрҙән торған аппараты була[19]. 2000 йылда был федерацияла 1277833 кеше генә була, ә аппаратта 21 хеҙмәткәр эшләй[19]. Шулай итеп, 4 йыл эсендә Федерация аппараты 4 тапҡырға тиерлек ҡыҫҡартыла.

2005 йылда Рәсәйҙә профсоюздар барлыҡҡа килеүҙең йөҙ йыллығына ойошманың сираттан тыш съезы үткәрелергә тейеш була, уның барышында ФНПР уставына үҙгәрештәр индереү планлаштырыла, был үҙгәрештәр уның төбәк бүлексәләре етәкселәрен ойошманың Генераль советы тарафынан тәғәйенләү файҙаһына һайлап ҡуйыуҙы юҡҡа сығара. Әммә был башланғыс айырым төбәк бүлексәләренең әүҙем ҡаршылығына осрай, Мәҫәлән, Алтай крайы профсоюздарының край советы рәйесе Владимир Аргучинский киң мәғлүмәт саралары аша, тейешле үҙгәрештәр ҡабул ителгән осраҡта, бөтә төбәк структураһы менән ФНПР составынан сығыу тураһында төбәк президиумының әҙерләнгән ҡарарын иғлан итә[20], әммә ул ҡабул ителмәй[21]. Һуңыраҡ ФНПР Генераль советының Себер федераль округындағы рәсми вәкиле ярҙамында крайсовпроф етәкселеген алмаштырырға маташалар, әммә был да уңышһыҙ була[22].

2008 йылда Рәсәй Федерацияһында хакимлыҡ иткән «Берҙәм Рәсәй» партияһы идара итеү һәм офис персоналының «Бергә» профсоюзын ойошторорға тәҡдим итә. Партия ярҙамында хеҙмәткәрҙәргә ярҙам күрһәткән урындарҙа хоҡуҡи үҙәктәр булдырыла, әммә М. Шмаков Рәсәй властарын яңы ойошманың системанан тыш була алыуына ышандыра һәм проект «Соцпроф»ҡа күсерелә, унда ғәмәлдә йәшәүҙән туҡтай[23]. Шулай итеп, ФНПР-ҙы көсһөҙләндереү ынтылышы уңышһыҙлыҡҡа осрай.

ФНПР Ессентукиҙа, Железноводскиҙа һәм Сочиҙа минераль һыу ҡойоу буйынса заводтар төҙөү инвесторы була, шулай уҡ «РОСНО» страховка компанияһын, Мәскәү профсоюздарының коммерция банкын һәм «Солидарность» банкын ойоштора[24].

ФНПР — Рәсәйҙең иң ҙур йәмәғәт берләшмәһе[25], унда 120 ойошма коллектив ағза булып тора. Рәсәйҙең төрлө төбәктәрендә (республикаларҙа, крайҙарҙа, өлкәләрҙә) профсоюз ойошмаларының 80 территориаль берләшмәһе, ФНПР ағза ойошмалары булған 40 тармаҡ профсоюзы эшләй. 5 дөйөм Рәсәй профсоюзы ФНПР менән килешеүҙәр нигеҙендә хеҙмәттәшлек итә[26].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Профсоюз
  2. ↑ 1 2 Булюлина Е. В. Управление продовольственным делом и продовольственными заготовками в Нижнем Поволжье в 1917—1924 гг. // Научные ведомости Белгородского государственного университета. — 2010. — № 13 (84). — Вып. 15. — С. 183.
  3. ↑ Курбацких М. С. Эволюция профсоюзного движения в России: теоретический аспект // Вестник Челябинского государственного университета. — 2012. — № 19 (273). Философия. Социология. Культурология. — Вып. 26. — С. 95.
  4. ↑ Учредительный съезд профсоюзов РСФСР. Стенографический отчет. — Москва: Профиздат, 1990.
  5. ↑ В. Козлов, М. Рубин, А. Напалкова, М. Жолобова, Е. Глазова. Расследование РБК: на что живут российские профсоюзы Архивная копия от 12 март 2017 на Wayback Machine // «РБК», 29.04.2016
  6. ↑ Мирная Е. Богатые бедные труженики. Куда уходят профсоюзные взносы? Архивная копия от 18 март 2017 на Wayback Machine // Аргументы и факты. — 2013. — № 36
  7. ↑ Тюрина, 2001, с. 206
  8. ↑ Тюрина, 2001, с. 206—208
  9. ↑ Тюрина, 2001, с. 207
  10. ↑ 1 2 3 Тюрина, 2001, с. 209
  11. ↑ 1 2 Тюрина, 2001, с. 210
  12. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Тарасов А. «ФНПР Corp.». Как и почему «официальные» российские профсоюзы стали частью корпоративной системы // Неприкосновенный запас. — 2006. — № 4—5.
  13. ↑ Каневский П. С. Профсоюзы как элемент лоббизма в современной России // Вестник Московского университета. Серия 18: Социология и политология. — 2011. — № 2. — С. 158.
  14. ↑ Курбацких М. С. Роль профсоюзов в процессе подготовки и трудоустройства молодых кадров в постперестроечный период // Вестник Челябинского государственного университета. — 2012. — № 19 (273). — С. 88—89.
  15. ↑ Суриков А. И. ФНПР и законотворческий процесс в современной России // Труд и социальные отношения. — 2010. — № 6. — С. 5.
  16. ↑ Борисов, Леппик, 2001, с. 76
  17. ↑ Кадик Л., Бехчанова Е. Профессиональный союзник Архивная копия от 16 март 2017 на Wayback Machine // Коммерсантъ — 2000. — № 171 (2056)
  18. ↑ Карелина М. Численность профсоюзов: тенденции и проблемы // Профсоюзное пространство современной России. Под ред. В. Борисова, С. Кларка. — М.: ИСИТО, 2001. — С. 59.
  19. ↑ 1 2 Борисов, Леппик, 2001, с. 85
  20. ↑ Алтайский крайсовпроф может выйти из состава Федерации независимых профсоюзов России (5 октябрь 2005). — ИА "Амител". Архивировано 26 октябрь 2018 года.
  21. ↑ Краевой совет профсоюзов не выйдет из Федерации независимых профсоюзов России (12 октябрь 2005). — ИА "Амител". Архивировано 26 октябрь 2018 года.
  22. ↑ Профсоюзы против... профсоюзов (26 апрель 2007). — Профсоюзы сегодня. Архивировано 26 октябрь 2018 года.
  23. ↑ Каневский П. С. Профсоюзы как элемент лоббизма в современной России // Вестник Московского университета. Серия 18: Социология и политология. — 2011. — № 2. — С. 162—163.
  24. ↑ Андрусенко Л. Ученики школы капитализма. Огонёк, № 52 (2004). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 ғинуар 2013. Архивировано из оригинала 31 ғинуар 2013 года.
  25. ↑ История. Федерация независимых профсоюзов России. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 май 2015. Архивировано 20 март 2014 года.
  26. ↑ История ФНПР (недоступная ссылка — история). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 март 2014. Архивировано 20 март 2014 года.

Әҙәбиәт

  • Тюрина И. О. Становление социального партнерства в России // Профсоюзное пространство современной России / Под ред. В. Борисова, С. Кларка. — М.: ИСИТО, 2001. — 331 с.
  • Борисов В., Леппик А. Особенности изменения российских профсоюзных структур в условиях переходной экономики // Профсоюзное пространство современной России / Под ред. В. Борисова, С. Кларка. — М.: ИСИТО, 2001. — 331 с.
  • Металина Т. Кого и как учат в профсоюзе? // Профсоюзное пространство современной России] / Под ред. В. Борисова, С. Кларка. — М.: ИСИТО, 2001. — 331 с.

Һылтанмалар

Категориялар