Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры

Күҙәтмә мәҡәлә: Атҡаҙанған тренер

СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры (рус. Заслуженный тренер СССР) — 1956—1992 йылдарҙа бирелгән маҡтаулы спорт исеме. 1956—1991 йылдарҙа иң яҡшы совет тренерҙарына (быға тиклем тренерлыҡ ҡаҙаныштары өсөн «СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры» исеме бирелә), 1992 йылда — тренерҙарға Берләшкән команда составында тәрбиәләнеүселәренең ҡаҙаныштары өсөн бирелә.

Тарихы

Алдағы тарихы

1934 йылда «Атҡаҙанған спорт мастеры» исеме булдырыла, ул 1950 йылдар уртаһына тиклем спортсыларға ғына түгел, шулай уҡ спортта, шул иҫәптән тренерлыҡ эшендәге ҡаҙаныштары өсөн дә бирелгән.

1992 йылда Галина Гороховаға бирелгән дәрәжәгә таныҡлыҡ дубликаты

Исемде раҫлау (1956)

Исем 1956 йылдың 24 мартында СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы ҡарамағындағы физик культура һәм спорт буйынса баш идаралығы тарафынан булдырыла (ул ваҡытта — СССР-ҙа спорт менән идара итеү буйынса юғары орган). «Совет спорты» гәзитендә баҫылып сыҡҡан 1956 йылдың 31 мартындағы указында былай тиелә:

Исем «спорт мастерҙарын, СССР, Европа һәм донъя чемпиондарын һәм рекордсмендарын әҙерләүҙә ҙур уңыштарға өлгәшкән, шулай уҡ квалификациялы спортсылар әҙерләү буйынса күп йыллыҡ емешле эшмәкәрлеге, алдынғы уҡытыу һәм уҡытыу алымдарын үҫтергән һәм йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашҡан тренерҙарға бирелә».

Ошо ҡарарҙы тормошҡа ашырыу буйынса Баш идаралыҡ етәксеһенең бойороғо сыға[1].

1956—1992

СССР-ҙың беренсе атҡаҙанған тренерҙары исемлеге «Совет спорты» гәзитендә 1956 йылдың 7 авгусында, СССР халыҡтарының Беренсе Спартакиадаһының финал ярыштары ваҡытында баҫылып сыға; был исем 18 спорт төрө буйынса 53 тренерға бирелә. Таныҡлыҡ һәм 1-се һанлы билдәне еңел атлетика буйынса тренер Виктор Ильич Алексеевға бирелә, ул атҡаҙанған спорт мастеры (1942), бер нисә билдәле ырғытыусы, шул иҫәптән 1952 йылғы олимпия чемпионы Галина Зыбинаны әҙерләгән. Һуңынан В. И. Алексеев СССР-ҙа иң титуллы тренерҙарҙың береһе булып китә.

Артабанғы титул 1957 йылда күпләп бирелә: ғинуарҙа — 1956 йылғы Олимпия уйындары йомғаҡтары буйынса, көҙгөһөн — Октябрь революцияһының 40 йыллығына[2].

Тапшырыуҙар статистикаһы

1960 йылдың 1 ғинуарына ҡарата был исемде 282 кеше ала, 1975 йылдың 1 ғинуарына — 897 кеше, 1980 йылға — 1100-ҙән ашыу кеше[3].

Исемдән мәхрүм итеү

Башҡа спорт дәрәжәләре кеүек үк, СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры исеменән ғәйеп-хаталары өсөн мәхрүм ителеү мөмкин.

1969 йылда Анатолий Тарасовты титулдан мәхрүм итеү иң билдәле осраҡ булғандыр, моғайын. Хоккей буйынса СССР чемпионын билдәләгән матчта, 3-сө осор уртаһында, иҫәпкә алынмаған шайбаға протест йөҙөнән, Тарасов үҙе баш тренер булған ЦСКА командаһын кейенеп-сисенеү бүлмәһенә алып сыға; Брежнев ҡатнашҡан матчта планлаштырылмаған пауза ярты сәғәттән ашыуға һуҙылат[4].

Һуңыраҡ Тарасов хәтерләүенсә, «Спорт комитеты коллегияһында Павлов мине СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры исеменән мәхрүм итергә тәҡдим итә. Юғарынан күрһәтмә бар, тиҙәр. Мин уға: „Һеҙҙең хоҡуғығыҙ юҡ, сөнки мин 50 донъя чемпионын тәрбиәләнем, ә атҡаҙанған исемен береһе өсөн дә бирәләр“. Юғарынан бер ниндәй ҙә күрһәтмә булманы. Тик Павлов үҙен яратмаған Брежневҡа ярамһаҡланырға теләй ине»[4].

Бер нисә айҙан дәрәжә кире ҡайтарыла[4].

Матди ярҙам

СССР Министрҙар Советының, ВЦСПС-тың һәм ВЛКСМ-дың Үҙәк Комитетының 1988 йылдың 2 авгусындағы 945-се ҡарары менән футбол, спорттың башҡа уйын төрҙәре менән идара итеүҙе камиллаштырыу һәм спорттың төп төрҙәре буйынса командалар һәм спортсыларҙы тәьмин итеү буйынса өҫтәмә саралар тураһында СССР Дәүләт спорт комитетына ай һайын 10 һум күләмендә «СССР-ҙың спорт мастеры» исеме өсөн, ай һайын 20 һум күләмендә «СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры», «СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры» йәки «Союз республикаһының атҡаҙанған тренеры» исеме өсөн окладында булған тренерҙарға (бер, юғарыраҡ исем буйынса) өҫтәмәләр индерергә рөхсәт ителә.

1992 йылдан һуң элек СССР составына ингән ҡайһы бер дәүләттәрҙә «СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры» исеме был дәүләттең шундай уҡ өҫтөнлөктәрен бирә. Белоруссияла 1996 йылдың 12 апрелендә «СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры» исеменә лайыҡ булған кешеләр Беларусь Республикаһының атҡаҙанған тренеры исеменә лайыҡ булғандар менән тиңләштерелә[5].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Приказ цитируется по некоммерческой интернет-версии КонсультантПлюс.
  2. ↑ Вячеслав Степанов. Высшему званию «Заслуженный тренер СССР» — 60 лет. Комитет по физической культуре и спорту Санкт-Петербурга. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 ғинуар 2020. Архивировано 5 февраль 2019 года.
  3. ↑ Источники данные по количеству присвоений:
    Заслуженный тренер СССР // Энциклопедический словарь по физической культуре и спорту. — М.: «Физкультура и спорт», 1961. — Т. 1. — С. 299.
    [ Спортивные звания] — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
    Союз Советских Социалистических Республик // Олимпийская энциклопедия. — М.: «Советская энциклопедия», 1980. — С. 330.
  4. ↑ 1 2 3 90 мальчишеских лет. В день юбилея великого спортсмена и тренера Анатолия Тарасова о нем вспоминают журналисты «Советского спорта» и вдова Нина Григорьевна // «Советский спорт». — 10 декабря 2008. Архивировано 11 ғинуар 2009 года.
  5. ↑ Указ Президента Республики Беларусь от 12 апреля 1996 г. № 143 «О некоторых мерах по подготовке белорусских спортсменов к Олимпийским и Паралимпийским играм 1996 и 1998 годов» Архивная копия от 21 июль 2015 на Wayback Machine

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар