Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Саян-Шушенск һыуһаҡлағысы

Саян-Шушенск һыуһаҡлағысы (рус. Саяно-Шушенское водохранилище) — Йәнәсәй йылғаһындағы һыуһаҡлағыс, Саян-Шушенск ГЭС-ы төҙөлөү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 540 м[1].

Тасуирлама

Һыуһаҡлағыстың һыуы өҫтөнөң 42 %-ы Тывала урынлашҡан. Уның күпселек өлөшө Тываның тигеҙлектәренә тура килә.

Саян-Шушенск һыуһаҡлағысы эсәр һыуҙың стратегик сығанағы булған 70 һыуһаҡлағыс исемлегенә индерелгән. Һыуһаҡлағыс миҙгелгә ҡарап көйләнә.

Ҡоштар донъяһы

Һыуһаҡлағыста Рәсәйҙең Ҡыҙыл китабына индерелгән һирәк осрай торған 11 ҡош төрө билдәле. Бөркөт, балобан, сапсан, өйөм өсөн ҡурсаулыҡ режимы тәьмин ителгән. Шул уҡ ваҡытта Көнбайыш Саян бөркөтө өсөн оптималь шарттар тап һыуһаҡлағыстың ҡурсаулыҡ өлөшөндә һәм уның ҡушылдыҡтарында һаҡлана. Быға тиклем Тывала Енисей йылғаһының һыуһаҡлағысы һәм уның ҡушылдыҡтары Оло Пашкина һәм Джой һыу баҫҡан райондарында оя ҡорған ҡара ҡауҙыны һаҡлау буйынса өҫтәмә саралар күрергә кәрәк. Был ерҙәрҙә улар осрай, әммә оя ҡороуы раҫланмаған[2].

Гидрологик параметрҙары

Ғәҙәти кимәлендә һыуһаҡлағыс түбәндәге үҙенсәлектәргә эйә[3]:

  • Саян тарлауығы сиктәрендә: киңлеге — 0,5—3 км, тәрәнлеге — 30 м алып 220 м тиклем (Саян-Шушенск ГЭС-ы быуаһында);
  • Тыва бассейнында (унда һыуһаҡлағыс күлгә оҡшай): киңлеге — 6—9 км, тәрәнлеге — 8 м алып 30 м тиклем;
  • һыуһаҡлағыс майҙаны — 621 км²;
  • һыуһаҡлағыстың дөйөм күләме — 31,34 км³;
  • файҙалы күләм — 15,34 км³;

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Саяно-Шушенское водохранилище. Һыу ресурстарының федераль агентлығы. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 август 2025. Архивировано из оригинала 19 август 2016 года.
  2. ↑ В. А. Стахеев Саяно-Шушенский биосферный заповедник в системе компенсирующих природоохранных мероприятий в зоне Саяно-Шушенской ГЭС
  3. ↑ В. А. Стафиевский, Л. Я. Ромов. Влияние Саяно-Шушенского гидроэнергетического комплекса на окружающую среду

Топографик карталар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар