Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Суфиянова Нәсимә Фәтих ҡыҙы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Суфиянова фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.
РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Нәсимә исемле башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Суфиянова Нәсимә Фәтих ҡыҙы (рус. Суфьянова Насима Фатиховна; 1949 йылдың 10 июне, Күгәрсен районы, Башҡорт АССР-ы — 2012 йылдың, Өфө) — Рәсәй тел белгесе, лексикограф һәм терминология буйынса белгес, филология фәндәре кандидаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. 50-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы; башҡорт телендәге күп мәғәнәлелекте өйрәнгән, тәржемә, аңлатмалы, орфографик һәм терминологик һүҙлектәр әҙерләүҙә ҡатнашҡан[1].

Биографияһы

Н. Ф. Суфьянова 1949 йылда тыуған. 40 йылға яҡын Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө фәнни үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты Тел ғилеме бүлегендә эшләгән[1].

1993 йылда Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы Зиннур Ғәзиз улы Ураҡсиндың фәнни етәкселегендә «Башҡорт телендә күп мәғәнәлелек проблемаһы һәм уның лексикографик эшләнеше» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлаған. 1998 йылда ошо тикшеренеү темаһы буйынса монография баҫылып сыҡҡан[2].

2012 йылда вафат булған[1].

Фәнни эшмәкәрлеге

Н. Ф. Суфьянованың фәнни публикациялары күп мәғәнәлелеккә, аңлатмалы һәм тәржемә лексикографияһына, шулай уҡ башҡорт теленең терминологияһына арналған. Диссертацияһында һәм монографияһында күп мәғәнәле һүҙҙәрҙең семантик үҙенсәлектәрен, уларҙың мәғәнәләренең үҫешен һәм күп мәғәнәлелеккә лексикографик тасуирлама биреү принциптарын өйрәнгән[1].

Н. Ф. Суфьянова 1996 йылда сыҡҡан, 32 мең һүҙҙе үҙ эсенә алған "Башҡортса-русса һүҙлек"те төҙөүселәрҙең береһе булған[2]. Шулай уҡ 2002 йылғы «Башҡорт теленең орфографик һүҙлеге», 2005 йылғы ике томлыҡ «Русса-башҡортса һүҙлек», «Хәҙерге башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлеге» һәм "Башҡорт теленең академик һүҙлеге"нең беренсе томын әҙерләүҙә ҡатнашҡан[1].

Ике томлыҡ "Русса-башҡортса һүҙлек"тә Суфиянова «И» хәрефенә, шулай уҡ «С» хәрефенә ҡараған бүлектең «сопрано» һүҙенән «списать» һүҙенә тиклемге һәм «существо» һүҙенән «сям» һүҙенә тиклемге өлөштәренә һүҙлек мәҡәләләре әҙерләгән[3].

2011 йылда Суфиянова "Башҡорт теленең академик һүҙлеге"нең «А» хәрефенә арналған беренсе томын төҙөүсе авторҙар иҫәбенә ингән[2].

Н. Ф. Суфьянова педагогик һәм психологик терминдар һүҙлеген, урман эше буйынса һүҙлекте, медицина терминдары һүҙлеген, шулай уҡ мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре өсөн русса-башҡортса, башҡортса-русса һүҙлекте төҙөүҙә авторҙаш булған[1].

Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Н. Ф. Суфьянова Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында»ғы Законын тормошҡа ашырыу буйынса Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы комиссияның Терминология хеҙмәте ағзаһы булған[1]. Ул Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәрен һаҡлау, өйрәнеү һәм үҫтереү буйынса дәүләт программаларын әҙерләүҙә һәм ғәмәлгә ашырыуҙа ҡатнашҡан[1].

2000 һәм 2006 йылдарҙа Н. Ф. Суфьянова «Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре» тигән документтар йыйынтыҡтарын төҙөүселәр коллективына ингән[2]. 2006 йылда шулай уҡ рус һәм башҡорт телдәрендәге «Эш ҡағыҙҙары өлгөләре» йыйынтығын әҙерләүҙә ҡатнашҡан[2].

Н. Ф. Суфьянова Өфө ҡалаһында һәм Өфөнөң Октябрь районында Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында»ғы Законын ғәмәлгә ашырыуға арналған хеҙмәттәр баҫтырған[2].

Мөхәррирлек эшмәкәрлеге

Н. Ф. Суфьянова фәнни йыйынтыҡтарҙың һәм конференция материалдарының мөхәрририәт коллегияларында эшләгән. Улар иҫәбендә «Башҡорт филологияһы» (2005), «Башҡортостан тарихының, теленең һәм мәҙәниәтенең актуаль проблемалары» (2007), «Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө фәнни үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты хеҙмәттәре» (2008), шулай уҡ «Урал-Алтай: быуаттар аша киләсәккә» конференцияһы материалдары (2008, 2010) булған[2].

Ул «Ҡала башҡорттары: тел һәм мәҙәниәт проблемалары» төбәк-ара фәнни-ғәмәли конференцияһы материалдарына рецензент булған[2].

Фәнни хеҙмәттәре

  • Суфьянова, Н. Ф. «Башҡорт телендә һүҙҙәрҙең күсмә мәғәнәләре» // Башҡорт яҙма мәҙәниәтенең һәм теленең үткәне һәм бөгөнгөһө. — Өфө, 1988. — 66-71-се бб.
  • Суфьянова, Н. Ф. «Башҡорт әҙәби теленең аңлатмалы һүҙлегендә һүҙҙең мәғәнәһе һәм мәғәнә төҫмөрө» // Башҡорт теле һәм Башҡортостандың яҙма мәҙәниәте буйынса тикшеренеүҙәр. — Өфө, 1989. — 81-86-сы бб.
  • Суфьянова, Н. Ф. «Һүҙҙең лексик һәм грамматик мәғәнәһе» // Төрки филологияһының актуаль мәсьәләләре. — Өфө, 1991. — 100-106-сы бб.
  • Суфьянова, Н. Ф. «Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлегендә мәғәнәләрҙе эшләүҙең төп алымдары» // СССР төрки халыҡтарының рухи мәҙәниәте проблемалары. — Өфө, 1991. — 203-204-се бб.
  • Суфьянова, Н. Ф. «Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлегендә күп мәғәнәлелек һәм омонимия» // Башҡорт лексикологияһының һәм лексикографияһының актуаль проблемалары. — Өфө, 1994. — 77-85-се бб.
  • Суфьянова, Н. Ф. Башҡорт телендә күп мәғәнәлелек проблемаһы һәм уның лексикографик эшләнеше. — Өфө: Ғилем, 1998. — 102 б.
  • Суфьянова, Н. Ф. Педагогик һәм психологик терминдарҙың русса-башҡортса һүҙлеге. — Өфө: Китап, 2002. — 112 б.[4]
  • Суфьянова, Н. Ф.; Ишмөхәмәтов, З. К. Башҡорт теленең орфографик һүҙлеге. — Өфө: Башҡорт энциклопедияһы, 2002. — 351 б.
  • Суфьянова, Н. Ф. Сауҙа һәм йәмәғәт туҡланыуы хеҙмәткәрҙәре өсөн русса-башҡортса белешмә һүҙлек. — Өфө: Китап, 2005. — 128 б.
  • Ураҡсин, З. Ғ.; Уразбаева, З. Ғ.; Суфьянова, Н. Ф. Урман эше буйынса русса-башҡортса, башҡортса-русса һүҙлек. — Өфө, 2006. — 151 б.
  • Хисаметдинова, Ф. Ғ.; Суфиянова, Н. Ф.; Сөләймәнова, Р. Ә. Эш ҡағыҙҙары өлгөләре. — Өфө: Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө фәнни үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты; Диджитал Графикс, 2006. — 127 б.
  • Суфьянова, Н. Ф. «XIX быуаттың лексикографик хеҙмәттәрендә башҡорт лексикаһы» // Рәсәй һәм Башҡортостан: мөнәсәбәттәр тарихы, хәҙерге торошо һәм перспективалары. — Өфө, 2007. — 260-262-се бб.
  • Хисаметдинова, Ф. Ғ.; Суфьянова, Н. Ф. Әҙәплелек әйтемдәре менән русса-башҡортса һөйләшкестәр. — Өфө: Эдвис, 2008. — 92 б.
  • Хисаметдинова, Ф. Ғ.; Сиразитдинов, З. Ә.; Суфьянова, Н. Ф. Башҡортостан Республикаһы ҡалалары урамдары атамаларының русса-башҡортса һүҙлеге. — Өфө: Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө фәнни үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты, 2008. — 312 б.
  • Хисаметдинова, Ф. Ғ.; Сиразитдинов, З. Ә.; Суфьянова, Н. Ф. Башҡортостан Республикаһы ҡалалары урамдары атамаларының русса-башҡортса белешмә һүҙлеге. — Өфө: Өфө полиграфкомбинаты, 2009. — 312 б.
  • Суфьянова, Н. Ф. «Хәҙерге медицина терминологияһы» // Башҡорт халҡының матди һәм рухи мәҙәниәтендә, этнологияһында һәм антропологияһында Евразиялыҡ феномены. — Өфө, 2009. — 239-240-сы бб.[2].

Наградалары

  • Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007)[5].

Хәтер

2024 йылда Н. Ф. Суфьянованың тыуыуына 75 йыл тулыуға арналған Алһыу Минифәр ҡыҙы Ишегулованың уның фәнни эшмәкәрлеге тураһындағы мәҡәләһе баҫылып сыҡҡан[1]. Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Башҡортостан Республикаһының Милли китапханаһы Н. Ф. Суфьяноваға арналған библиографик күргәҙмә әҙерләгән; унда 54 документ, шул иҫәптән уның фәнни хеҙмәттәре, һүҙлектәре һәм уның тураһында баҫмалар тәҡдим ителгән[2].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ишегулова Алсыу Минифариевна. К 75-летию со дня рождения лексикографа Насимы Фатиховны Суфьяновой (1949–2012). Проблемы востоковедения (2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Памяти Суфьяновой Насимы Фатиховны — лексикографа, языковеда, кандидата филологических наук. Национальная библиотека имени Ахмет-Заки Валиди Республики Башкортостан (10 июнь 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  3. ↑ Русско-башкирский словарь. Том I. А–О. Башкирская энциклопедия (2005). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  4. ↑ Суфьянова Н. Ф. Kitaptar. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  5. ↑ Сведения о сотрудниках, удостоенных почётных званий и государственных наград. Институт истории, языка и литературы Уфимского федерального исследовательского центра Российской академии наук. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.

Категориялар