Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Абдуллин Сөләймән Әйүп улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Абдуллин фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Абдуллин Сөләймән Әйүп улы Абдуллин (1928 йылдың 15 авгусы, Үтәғол — 2002 йылдың 11 марты, Өфө) — совет һәм Рәсәй йырсыһы (лирик тенор). БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1986). 1948–1974 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт филармонияһының солисы һәм концерт бригадаһы етәксеһе. Абдуллиндың сәнғәте оҙон көйҙө традицион башҡарыу өлгөһө булып тора[1].

Биографияһы

Бала сағы

Сөләймән Абдуллин 1928 йылдың 15 авгусында БАССР-ҙың Йылайыр кантоны Үҫәргән улусы Үтәғол ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы) тыуған. Бала саҡтан уҡ мәктәптә һәм ауыл клубында йырлай. 8 йәшендә тәүге тапҡыр район үҙешмәкәр сәнғәт смотрында ҡатнаша һәм ғәҙәттә өлкән йырсылар ғына башҡарған ҡатмарлы классик халыҡ йырҙары «Буранбай» менән «Таштуғай»ҙы ҙур уңыш менән йырлай[2].

Йырсының биографияһында һәм ижадында тыуған ауылы янынан аҡҡан Ҡаҫмарт йылғаһы хөрмәтенә аталған «Ҡаҫмарт буйы» башҡорт халыҡ йыры айырым урын алып тора. Абдуллиндың хәтирәләре буйынса, 1942 йылда уның атаһы Әйүп фронтҡа китер алдынан 14 йәшлек улы менән Бирҙеғол тауына күтәрелә һәм ошо йырҙы йырлай, шулай уҡ һуғыш бөткәс, Өфөгә барып, уны радио буйынса халыҡҡа йырларға васыят итә. 1948 йылда Өфөгә килгәс, Сөләймән Абдуллин фронтта һәләк булған атаһы иҫтәлегенә был йырҙы Башҡортостан радиоһы эфирында башҡара[2].

Филармониялағы эшмәкәрлеге

1948 йылда йәш йырсыны Башҡорт дәүләт филармонияһына эшкә саҡыралар[3]. 26 йыл дауамында (1974 йылға тиклем) ул филармонияның солисы һәм концерт бригадаһы етәксеһе булып эшләй. Абдуллин киң диапазонлы көслө лирик тенорға эйә була һәм республикала халыҡ йырҙарын башҡарыусы алдынғы йырсыларҙың береһенә әүерелә[1][2].

1986 йылда Сөләймән Абдуллинға «БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы» тигән маҡтаулы исем бирелә[1].

Һуңғы йылдары

Хаҡлы ялға сыҡҡандан һуң да йырсы концерттарҙа һәм юбилей кисәләрендә ҡатнашыуын дауам итә, яҡташтары менән тығыҙ бәйләнеш тота.

Сөләймән Абдуллин 2002 йылдың 11 мартында Өфөлә вафат була. Тыуған ауылында, Ейәнсура районында ерләнгән[1].

Ижады һәм репертуары

Абдуллин филармония сәхнәһенән халыҡ йырҙарын профессиональ рәүештә башҡара башлаған тәүге башҡорт йырсыларының береһе була[2]. Уның башҡарыу оҫталығы оҙон көй стилендәге традицион башҡорт йыр сәнғәтенең эталоны тип һанала[1]. Абдуллиндың ижады милли музыкаль мираҫты һаҡлап ҡалыуға булышлыҡ итә һәм киләсәк быуын башҡорт башҡарыусыларына һиҙелерлек йоғонто яһай[2].

Йырсының концерт репертуарында 60-тан ашыу халыҡ йыры иҫәпләнә[1]. Улар араһында — «Урал», «Һыр» («Һырдаръя»), «Буранбай», «Таштуғай», «Порт-Артур», «Әрме», «Артылыш», шулай уҡ һирәк башҡарылған «Мәҙинәкәй», «Зәлифәкәй», «Кәмәлек», «Шафиҡ» йырҙары һәм ейәнсура төбәгенән сыҡҡан «Хисам», «Ҡара Сурай», «Ерғәйеш» йырҙары бар[1][2]. Сығыштарында «Ҡаҫмарт буйы» йыры айырым урын биләй. Халыҡ фольклорынан тыш, Абдуллин башҡорт композиторҙарының вокал әҫәрҙәрен, шул иҫәптән Заһир Исмәғилев, Таһир Кәримов һәм башҡаларҙың йырҙарын башҡара[1].

Хәтер

1992 йылдан алып Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районында йыл һайын Сөләймән Абдуллин призына башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусылар бәйгеһе уҙғарыла[1][2].

Маҡтаулы исемдәре

  • БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1986).

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Абдуллин Сөләймән Әйүп улы (башҡ.). Башҡорт энциклопедияһы. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 июнь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Он посвятил свою жизнь башкирской песне (К 85-летию со дня рождения Сулеймана Абдуллина). Башинформ (15 август 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 июнь 2026.
  3. ↑ «Листая прошлого страницы…» 1946 — начало 60-х… Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 июнь 2026.

Әҙәбиәт

  • Шәкүр Р. Сыңрау торналар иле. — Өфө, 1996.

Һылтанмалар

Категориялар