Вәлиәхмәтов Фән Ғәвис улы

Фән Ғәвис улы Вәлиәхмәтов Башҡортостандың Шаран районындағы бәләкәй генә Хавиз ауылында тыуған. Атаһы виртуоз баянсы, әсәһе һәм һеңлеһе оҫта йырсы була, был буласаҡ артисты бәләкәйҙән музыка менән шөғөлләнергә илһамландыра. Бала сағында Фән мәктәптә һәм ғаилә байрамдарында йырлай, бала сағында ғаиләһендәге музыка ҡоралы баянда ла уйнай^[2].

1968 йылда Ерекле урта мәктәбен тамамлап, Туймазы заводында фрезерлаусы булып эш башлай. Шул ваҡытта ул мәҙәниәт йортондағы сәнғәт төркөмөнә ҡушыла, был уның музыкаль карьераһына тәүге аҙымы була. 1970 йылда Фән Туймазы һәм Буздяк мәҙәниәт йортонда солист булып эшләй, шул ваҡыттан алып сәнғәт уның тормошоноң айырылғыһыҙ өлөшөнә әйләнә^[3].

Сәхнә карьераһы

1979 йылда Өфө сәнғәт училищеһын тамамлағас, Фән Вәлиәхмәтов һөнәри хеҙмәт юлын Башҡорт дәүләт филармонияһында башлай, Фәриҙә Ҡудашева һәм Бәхти Ғайсин ансамблендә йырлай^[4]. 1980 йылдар башында ул тальян гармунда уйнауы һәм күп һанлы конкурстарҙа ҡатнашыуы менән билдәле була^[5].

Репертуарында Б. М. Ғайсин, М. М. Ғилəжев, Ф. Х. Ғəлимов, Н. Ə. Дауытов, Р. Х. Сəхəүетдинова, Р. М. Хəсəнов һәм башҡаларҙың йырҙары; башҡорт («Ғайса ахун», «Порт Артур», «Ялсығол»), татар («Герман көйө», «Зөлəйха», «Шахта») халыҡ йырҙары һәм башҡалар. Татар һәм башҡорт халыҡтарының популяр йырҙары менән бер рәттән, онотолған боронғо халыҡ йырҙары ла урын алған.

1987 йылда Фән Вәлиәхмәтов үҙенең концерт төркөмөн ойоштора, Башҡортостан һәм Татарстан буйлап гастролдәрҙә йөрөй. 1995—2005 йылдарҙа «Энергетик» йәмәғәт үҙәгендә (Яр Саллы) «Болғар» ансамбле солисы була. Уның репертуарында башҡорт һәм татар халыҡ йырҙары ла бар, был уның ике мәҙәниәт һөйөүселәр араһында ла популяр булыуына булышлыҡ итте. Фән Вәлиәхмәтов бөтә ижад юлы дауамында халыҡ музыкаһын әүҙем пропагандалай, мәҙәни йолаларҙы һаҡлау мөһимлеген һәр саҡ һыҙыҡ өҫтөнә ала. 2006 йылда артист үҙенең кесе тыуған иле, Башҡортостандың Шаран районына ҡайта. Бер нисә йылдан һуң ауылдаштары уны райондың Почётлы гражданы (рус.)баш. итеп һайлай^[2][3].

Фән Вәлиәхмәтов 2024 йылдың 12 октябрендә 73 йәшендә вафат булды. Шаран районында артист менән хушлашыу тантанаһы үтте, унда уның ижадын һөйөүселәр, коллегалары ғаиләһенең һәм яҡындарының ҡайғыһын уртаҡлашты^[6].

Ҡатыны Светлана Вәлиәхмәтова. Өс балаһы бар^[2].

• «Рамай»;
• «Талдарым»;
• «Сарманайы»;
• «Беҙҙе көтәләрр»;
• «Һағындырыр әле тыуған яҡ»;
• «Күгәрсен гөрләйҙер»^[7][8].

• Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2011);
• Татарстан Республикаһының халыҡ артисы (2007);
• БАССР‑ҙың атҡаҙанған артисы (1989);
• Татарстан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1994);
• Салауат Юлаев ордены (2021)^[9];
• Шаран районының Почётлы гражданины.