Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Халыҡ-ара ғаиләләр көнө

Б.Н. Ельцин исемендәге Президент китапханаһы

Library.png
Был мәҡәләлә Б.Н. Ельцин исемендәге Президент китапханаһы фонды материалдары файҙаланылды
Ентеклберәк
Learning.svg

Б.Н. Ельцин исемендәге Президент китапханаһы

Arrow-Right.png
Library.png
Был мәҡәләлә Б.Н. Ельцин исемендәге Президент китапханаһы фонды материалдары файҙаланылды
Материалдарға күсергә

Халыҡ-ара ғаиләләр көнө (рус. Международный день семей; БМО-ның башҡа рәсми телдәрендә: ингл. International Day of Families, ғәр. اليوم الدولي للأسر,‎исп. Día Internacional de las Familias, ҡыт. 国际家庭日, франц. Journée internationale des familles) — йыл һайын 15 майҙа билдәләнгән халыҡ-ара байрам. 1993 йылда БМО-ның Генераль Ассамблеяһы тарафынан йәмәғәтселектең иғтибарын ғаилә проблемаларына, хәҙерге йәмғиәттә ғаиләләрҙең хәленә йоғонто яһаусы социаль-иҡтисади һәм демографик процестарға йәлеп итеү маҡсатында булдырылған. Ғаилә сәйәсәте өлкәһендә халыҡ-ара хеҙмәттәшлекте нығытыуға һәм ғаиләләрҙең именлеген яҡшыртыу буйынса дәүләттәрҙең тырышлығын хуплауға йүнәлтелгән[1].

Тарихы

1980-се йылдарҙа Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы ғаиләгә бәйле мәсьәләләргә иғтибарын йүнәлтә башлай. 1983 йылда Социаль үҫеш буйынса комиссия һәм ЭКОСОК ғаилә проблемаларын һәм ихтыяждарын аңлатыу мәсьәләһен күтәрә. 1989 йылдың 8 декабрендә БМО-ның Генераль Ассамблеяһы 44-се сессияһында 1994 йылды «Халыҡ-ара ғаилә йылы» тип иғлан итә (№ A/REC/44/82 Резолюция).

1993 йылдың 20 сентябрендә «Халыҡ-ара ғаилә йылы» сиктәрендә БМО-ның Генераль Ассамблеяһы 47-се сессияһының 112-се пленар ултырышында «Халыҡ-ара ғаилә көнө» байрамын булдыра (№ A/REC/47/237 Резолюция, 15-се параграф).

Тәүге рәсми байрам 1994 йылдың 15 майында үтә[2][3]. БМО документтарында ғаилә йәмғиәттең төп күҙәнәге булараҡ ҡарала һәм яҡлау менән ярҙамға мохтаж институт итеп һүрәтләнә[4]. БМО-ның ул саҡтағы Генераль секретары Бутрос Бутрос-Гали (рус.)баш. халыҡ-ара көндө булдырыу инициативаһын күтәреп сыға һәм ғаилә сәйәсәтен социаль үҫеш программаларына интеграциялау өсөн әүҙем сығыш яһай[5].

2030 йылға донъя халҡының 12% 65 йәштән өлкәнерәк буласаҡ. 2050 йылға донъяла уртаса ғүмер оҙайлығы 77,2 йәш тәшкил итәсәк. Донъяла 23 проценттан ашыу кеше, йәғни 1 миллиардтан ашыу кеше ҡалаларҙағы ҡаласыҡтарҙа йәшәй. Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Иҡтисади һәм социаль советы төбәк осрашыуҙары, граждандар йәмғиәте башланғыстары, ғаилә сәйәсәте буйынса тәҡдимдәр, яңы баҫмалар һөҙөмтәләре менән таныштырыу буйынса саралар ойоштора. Атап әйткәндә, «Климат үҙгәрештәре һәм ғаиләләр» документында тотороҡло үҫеш маҡсаттарына ирешеүҙә ғаиләләрҙең роле билдәләнһә, «Өй, ғаилә һәм климат үҙгәрештәре» тикшеренеүендә йорттарҙа экологияға зыян килтергән матдәләрҙе кәметергә кәрәклеге билдәләнгән[6].

Символы

Байрамдың рәсми символы — йорт ҡыйығы аҫтындағы йөрәкте хәтерләткән ҡыҙыл элементлы йәшел түңәрәк. Был һүрәт БМО материалдарында ғаиләне мөхәббәт, үҙ-ара хөрмәт һәм социаль таяныс символы булараҡ аңлатыу менән бәйләнә[3][1].

Темалары

Һәр Халыҡ-ара ғаилә көнө билдәле бер темаға арнала, ул ғаилә сәйәсәте өлкәһендә БМО-ның актуаль проблемаларын һәм өҫтөнлөктәрен сағылдыра[1]:

  • 1994 — «Кешелек үҫеше процесында ғаиләнең фундаменталь роле»;
  • 1995 — «Ғаиләләр: этник көнәркәшлекте булдырмау һәм түҙемлелекте дәртләндереү асҡысы»;
  • 1996 — «Ғаиләләр — ярлылыҡтың һәм йортһоҙлоҡтоң тәүге ҡорбандары»;
  • 1997 — «Партнёрлыҡ нигеҙендә ғаиләләр булдырыу»;
  • 1998 — «Ғаиләләр: кеше хоҡуҡтарын тәьмин итеү һәм пропагандалау»;
  • 1999 — «Барлыҡ йәштәге кешеләр өсөн ғаиләләр»;
  • 2000 — «Ғаиләләр: үҫеш субъекттары һәм файҙа алыусылары (бенефициарҙары)»;
  • 2001 — «Ғаиләләр һәм ирекле эшмәкәрлек: социаль берҙәмлекте нығытыу»;
  • 2002 — «Ғаиләләр һәм ҡартайыу — мөмкинлектәр һәм бурыстар»;
  • 2003 — «Халыҡ-ара ғаилә йылының ун йыллығына әҙерлек һәм уны байрам итеү»;
  • 2004 — «Халыҡ-ара ғаилә йылының ун йыллығы: эшмәкәрлектең дөйөм программаһы»;
  • 2005 — «ВИЧ һәм СПИД-тың ғаилә именлегенә йоғонтоһо»;
  • 2006 — «Үҙгәреүсән ғаиләләр: проблемалар һәм мөмкинлектәр»;
  • 2007 — «Ғаиләләр һәм инвалидтар»[2];
  • 2008 — «Атайҙар һәм ғаиләләр: бурыстар һәм проблемалар»;
  • 2009 — «Әсәйҙәр һәм ғаиләләр: үҙгәреүсән донъялағы проблемалар»;
  • 2010 — «Миграцияның бөтә донъялағы ғаиләләргә йоғонтоһо»;
  • 2011 — «Аҙ тәьмин ителгән ғаиләләрҙең һәм социаль изоляция проблемаларын хәл итеү»;
  • 2012 — «Хеҙмәт эшмәкәрлеге менән ғаилә бурыстарын үтәү араһындағы балансты ғаиләләр һәм тотош йәмғиәт мәнфәғәтендә тәьмин итеү»;
  • 2013 — «Социаль интеграцияға һәм быуындар теләктәшлегенә булышлыҡ итеү»;
  • 2014 — «Кешелек үҫеше процесында ғаиләнең роле; халыҡ-ара ғаилә йылы +20»[7];
  • 2015 — «Ир-егеттәр яуаплымы? Хәҙерге заман ғаиләләрендә гендер тигеҙлеге һәм балалар хоҡуҡтары»;
  • 2016 — «Ғаилә, сәләмәт йәшәү рәүеше һәм тотороҡло киләсәк»[8];
  • 2017 — «Ғаилә, мәғариф һәм именлек»[9];
  • 2018 — «Ғаилә һәм инклюзив йәмғиәт»[10];
  • 2019 — «Климат үҙгәреүенә ҡаршы көрәш буйынса ғаиләләр һәм ғәмәлдәр»[11];
  • 2020 — «Үҫештәге ғаиләләр: Копенгаген һәм Пекин +25» (COVID-19 пандемияһы арҡаһында онлайн-режим);
  • 2021 — «Ғаиләләр һәм яңы технологиялар»;
  • 2022 — «Ғаиләләр һәм урбанизация»[12];
  • 2023 — «Ғаиләләр һәм демографик үҙгәрештәр»[13];
  • 2024 — «Ғаиләләрҙең именлеге һәм климат үҙгәреше»[4];
  • 2025 — «Тотороҡло үҫеш маҡсаттарында ғаиләгә йүнәлтелгән программалар»[3];
  • 2026 — «Ғаиләләр, тигеҙһеҙлек һәм балалар именлеге»[1].

Генераль секретарь мөрәжәғәттәре

Йыл һайын Халыҡ-ара ғаилә көнөнә БМО-ның Генераль секретары рәсми мөрәжәғәтнамә баҫтырып сығара. Был мөрәжәғәттәрҙә ағымдағы тенденциялар анализлана һәм хөкүмәттәргә, гражданлыҡ йәмғиәтенә өндәүҙәр яңғырай[14]. Мәҫәлән, 2016 йылғы мөрәжәғәтендә Пан Ги Мун ғаилә ағзалары тураһында хәстәрлек күреү тормоштоң айырылғыһыҙ өлөшө булып тороуын һыҙыҡ өҫтөнә ала. Ул ғаиләләргә социаль яҡлау һәм уңайлы эш шарттары аша ярҙам итеү Тотороҡло үҫеш маҡсаттарына ирешеүгә булышлыҡ итә, тип билдәләй[15][16].

Саралар

Донъяла

Бөтә донъяла Халыҡ-ара ғаилә көнөн байрам итеү ғаилә хоҡуғы, һаулыҡ һаҡлау һәм мәғариф мәсьәләләре тикшерелгән конференциялар, семинарҙар һәм түңәрәк өҫтәлдәр үткәреүҙе үҙ эсенә ала. Латин Америкаһы һәм Азия илдәрендә быуындар араһындағы бәйләнештәрҙе нығытыуға йүнәлтелгән фестивалдәр һәм ғаилә киске аштары популяр. Африка төбәктәрендә күп балалы һәм аҙ тәьмин ителгән ғаиләләргә ярҙам итеү программаларына баҫым яһала[17].

Рәсәйҙә

Рәсәй Федерацияһында Халыҡ-ара ғаилә көнө ҙур күләмле дәүләт һәм йәмәғәт инициативалары менән оҙатыла. Төп ваҡиға — 2016 йылдан алып үткәрелгән һәм ғаилә ҡиммәттәрен, яуаплы ата-әсәлекте пропагандалауға йүнәлтелгән «Йыл ғаиләһе» Бөтә Рәсәй конкурсы. Конкурстың алты номинацияһында («Күп балалы ғаилә», «Йәш ғаилә», «Ауыл ғаиләһе», «Алтын ғаилә», «Ғаилә — йолаларҙы һаҡлаусы», «Ватанды һаҡлаусы ғаиләһе») еңеүселәр Мәскәүҙә үткән тантаналы сарала наградалар ала[18][19]. Шулай уҡ был көндә ете һәм унан күберәк бала тәрбиәләгән ғаиләләргә «Ата-әсә даны» ордены тапшырыла[20].

undefined

Төбәктәрҙә йәш һәм күп балалы ғаиләләргә ярҙам итеү өсөн фестивалдәр, концерттар һәм хәйриә акциялары үткәрелә[21][22][23][24].

COVID-19 пандемияһының йоғонтоһо

2020 йылда COVID-19 пандемияһы арҡаһында байрамды үткәреү форматы үҙгәртелде. Күпселек күмәк саралар онлайн-режимға күсерелде[25]. БМО-ның рәсми хәбәрҙәрендә ғаиләләрҙең кризисҡа ҡаршы көрәштең «алғы һыҙығында» булыуы, ауырыуҙарҙы ҡарауҙы һәм балаларҙы дистанцион уҡытыуҙы тәьмин итеүе һыҙыҡ өҫтөнә алынды. Был бөтә төр ғаиләләр өсөн һанлы грамоталылыҡтың һәм технологияларға үтеп инеү мөмкинлегенең мөһимлеген тикшереү өсөн өҫтәмә стимул булды[26].

Башҡортостанда Халыҡ-ара ғаиләләр көнө

Башҡортостан Республикаһында Халыҡ-ара ғаиләләр көнө ғаилә ҡиммәттәрен нығытыуға, ата-әсәлекте һәм балалыҡты яҡлауға, күп балалы һәм йәш ғаиләләргә ярҙам итеүгә йүнәлтелгән саралар менән билдәләнә.

Традиция буйынса был көндө алдынғы ғаиләләр дәүләт наградалары, Башҡортостан Республикаһының Маҡтау грамоталары һәм Рәхмәт хаттары менән бүләкләнә. Күп балалы ата-әсәләргә федераль һәм төбәк кимәлендәге наградалар, шул иҫәптән «Ата-әсә даны» орденына тәҡдим итеү тантаналары үткәрелә[27].

Өфөлә һәм башҡа ҡалаларҙа ғаилә фестивалдәре, ижади конкурстар, оҫталыҡ дәрестәре, балалар һәм ата-әсәләр өсөн консультация майҙансыҡтары эшләй. Мәктәптәрҙә һәм балалар баҡсаларында асыҡ дәрестәр, тәрбиәүи саралар уҙғарыла, уларҙа ғаиләнең йәмғиәттәге роле, быуындар күсәгилешлеге һәм үҙ-ара ихтирам темаһы күтәрелә[28].

Республикала шулай уҡ йәш һәм күп балалы ғаиләләргә социаль ярҙам саралары тураһында мәғлүмәт биреү акциялары ойошторола. Белгестәр тарафынан ғаилә хоҡуғы, социаль түләүҙәр, торлаҡ программалары һәм психологик ярҙам мәсьәләләре буйынса бушлай консультациялар күрһәтелә[29].

Республика рәсми сығанаҡтарында Халыҡ-ара ғаиләләр көнөнә арналған саралар ғаилә институтын нығытыу һәм демографик сәйәсәт бурыстары менән бәйләп аңлатыла[30].

Был көндө Башҡортостан республикаһында кәм тигәндә 10 йыл йәшәгәндәр «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнә[31].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 International Day of Families. 27 июнь 2026 тикшерелгән.
  2. ↑ 1 2 Халыҡ-ара ғаилә көнө: тарихы һәм йолалары. Белешмә (15 май 2008). 27 июнь 2026 тикшерелгән.
  3. ↑ 1 2 3 Халыҡ-ара ғаилә көнө 2026: датаһы, тарихы, байрам йолалары (12 ноябрь 2025). 15 май 2026 тикшерелгән.
  4. ↑ 1 2 Халыҡ-ара ғаилә көнө. Ҡасан билдәләйҙәр һәм асылы нимәлә (27 июнь 2026). 15 май 2026 тикшерелгән.
  5. ↑ Халыҡ-ара ғаилә көнө: тарихы һәм байрам итеү йолалары. prmira.ru (15 май 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 июнь 2026.
  6. ↑ 30 лет Международному дню семей: семьи и изменение климата. Новости ООН. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 июль 2026.
  7. ↑ Халыҡ-ара ғаилә көнө (15 май 2014). 27 июнь 2026 тикшерелгән.
  8. ↑ Международный день семей (15 мая) (урыҫ). web.archive.org. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 июнь 2026.
  9. ↑ Халыҡ-ара Ғаилә көнө. tusp11.msp.midural.ru (17 май 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 июнь 2026.
  10. ↑ 15 май – Халыҡ-ара ғаилә көнө. irzs.ru (15 май 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 июнь 2026.
  11. ↑ Халыҡ-ара ғаилә көнө бөтә донъяла билдәләнә (15 май 2019). 27 июнь 2026 тикшерелгән.
  12. ↑ 15 МАЙ – ХАЛЫҠ-АРА ҒАИЛӘ КӨНӨ. Роспотребнадзор-ҙың Төмән өлкәһе буйынса идаралығы (16 май 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 июнь 2026.
  13. ↑ Халыҡ-ара ғаилә көнө. 3gkb.by. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 июнь 2026.
  14. ↑ Тамара Астапенкова. Халыҡ-ара ғаилә көнө: БМО-ла балаларҙы климат проблемаларын аңларға өйрәтергә саҡыралар (15 май 2024). 27 июнь 2026 тикшерелгән.
  15. ↑ Secretary-General's message on the International Day of Families (15 май 2016). 27 июнь 2026 тикшерелгән.
  16. ↑ United Nations Secretary-General Ban Ki-moon: Message on the International Day of Families. United Nations : Information Service Vienna. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 июнь 2026.
  17. ↑ Халыҡ-ара ғаилә көнө 2026 йылда: Рәсәйҙә һәм башҡа илдәрҙә нисек байрам итәләр (15 май 2026). 27 июнь 2026 тикшерелгән.
  18. ↑ «Йыл ғаиләһе» Бөтә Рәсәй конкурсы. fond-detyam.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 июнь 2026.
  19. ↑ Татьяна Владыкина. "Йыл ғаиләһе" конкурсы еңеүселәре Мәскәүгә махсус хәрби операция зонаһынан килде. Российская газета (15 октябрь 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 июнь 2026.
  20. ↑ Александр Беглов Смольныйҙа «Ата-әсә даны» орденын һәм Санкт‑Петербургтың «Балалар тәрбиәләүҙәге ҡаҙаныштары өсөн» почетлы исеменә билдәләр тапшырҙы - Санкт‑Петербург хакимиәтенең рәсми сайты. www.gov.spb.ru (15 май 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 июнь 2026.
  21. ↑ Омск өлкәһендә Халыҡ-ара ғаилә көнөнә 90-дан ашыу сара планлаштырылған. omskportal.ru (15 май 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 июнь 2026.
  22. ↑ Тула өлкәһендә Халыҡ-ара ғаилә көнөнә арналған саралар башлана (14 май 2026). 27 июнь 2026 тикшерелгән.
  23. ↑ Ямал халҡы Халыҡ-ара ғаилә көнөн билдәләй. ЯНАО Хөкүмәте (15 май 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 июнь 2026.
  24. ↑ Халыҡ-ара ғаилә көнө. Роспотребнадзор-ҙың Хабаровск крайы буйынса идаралығы (15 май 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 июнь 2026.
  25. ↑ Халыҡ-ара ғаилә көнө 2026: ҡасан, тарихы һәм байрам йолалары. 27 июнь 2026 тикшерелгән.
  26. ↑ БМО-ның COVID-19 менән көрәш буйынса эшмәкәрлеге иң мохтаж ҡатламдарға ярҙам итеүгә йүнәлтелгән. 27 июнь 2026 тикшерелгән.
  27. ↑ Министерство семьи, труда и социальной защиты населения Республики Башкортостан. В Уфе состоялись мероприятия, посвящённые Международному дню семьи. Правительство Республики Башкортостан (15 май 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 июнь 2026.
  28. ↑ Администрация городского округа город Уфа Республики Башкортостан. В столице Башкортостана отметили Международный день семьи. Официальный сайт Администрации ГО г. Уфа РБ (15 май 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 июнь 2026.
  29. ↑ Государственный комитет Республики Башкортостан по делам юстиции. К Международному дню семьи организованы правовые консультации для граждан. Правительство Республики Башкортостан (16 май 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 июнь 2026.
  30. ↑ Поздравление с Международным днём семьи. Официальный сайт Главы Республики Башкортостан (15 май 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 июнь 2026.
  31. ↑ О медали "Материнская слава". Электронный фонд правовых и нормативных документов. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 июль 2026.

Әҙәбиәт

  • Байбурина, Л. М. һ. б. Мәктәпкәсә белем биреү ойошмаһы менән ғаиләнең үҙ-ара мөнәсәбәттәре // Заманса фәнни тикшеренеүҙәр: актуаль мәсьәләләр, ҡаҙаныштар һәм инновациялар. — 2019.
  • Никитина, Д. В. Клуб эше һәм волонтерлыҡ эшмәкәрлеге ғаилә һәм балалар менән социаль-профилактик эш йүнәлештәре булараҡ // Йәштәр фәне — ҙур фәнгә тәүге аҙым. — 2022. — 238—243-сө бб.

Һылтанмалар

Категориялар