Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Латипов Ҡотдос Ҡәниф улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Латипов фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Латипов Ҡотдос Ҡәниф улы (14 июль 1923 йыл — 23 декабрь 2016 йыл) — хәрби офицер, осоусы, авиация полковнигы (1967). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1946). 1945 йылдан КПСС ағзаһы[1][2][3].

Биографияһы

Ҡотдос Ҡәниф улы Латипов 1923 йылдың 14 июлендә Башҡорт АССР-ының Мәсәғүт кантоны Дыуан-Мәсетле улусының, хәҙерге ваҡытта Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районынына ҡараған Яңы Мишәр ауылында тыуған. Милләте буйынса башҡорт[1][3].

1937 йылда тыуған ауылында 7 класслыҡ мәктәпте, 1939 йылда Мәсәғүт педагогия училищеһын (Башҡортостандың Дыуан районы), 1941 йылдың мартында Белорет аэроклубын, август айында Свердловск хәрби авиация лётчиктары мәктәбен, 1952 йылда Мәскәү ҡалаһында В. И. Ленин исемендәге Хәрби-сәйәси академияһын тамамлаған[2].

Мәсәғүт педагогия училищеһын тамамлағандан һуң 1939—40 уҡыу йылында Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбендә физика һәм математика уҡытыусыһы булып эшләй.

1941 йылдың апрелендә Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына саҡырыла. Свердловск хәрби авиация лётчиктары мәктәбен тамамлағандан һуң 1941 йылдың август-ноябрендә 5 се хәрби авиация лётчиктарының башланғыс уҡытыу мәктәбендә летчик-инструкторы (Алатырь ҡалаһы, Сыуашстан). У-2 (По-2) һәм Р-5 самолеттарында оса. 1941 йылдың ноябрендә мәктәп тарҡатыла, уның базаһында 704-се төнгө бомбардировка авиация полкы ойошторола.

1941 йылдың ноябрь айынан Бөйөк Ватан һуғышының Волхов, Калинин, Көнбайыш һәм 2-се Украин фронттарында хеҙмәт итә[1].

1941 йылдың декабренән 1942 йылдың мартына 704-се төнгө бомбардировка авиация полкы лётчигы булараҡ Волхов фронтында һуғыша. Любань операцияһында ҡатнаша. У-2 (По-2) самолетында дошманды бомбаға тоторға 3 хәрби осош һәм совет алдынғы частары менән бәйләнеш өсөн бер нисә тиҫтә осош яһай.

1942 йылдың май-ноябрендә 34-се запас авиация полкы осоусыһы (Ижевск ҡалаһы, Удмуртия), 1942 йылдың ноябренән 1943 йылдың февраленә 783-сө штурмлау авиация полкы осоусыһы (Владимир өлкәһе Ундол станцияһы). Ил-2 штурмовигында осорға уҡый[3].

1943 йылдың февраль-мартында Баш командование резервы 3-сө авиация бригадаһы 1-се айырым уҡыу авиаэскадрильяһы составында ИЛ-2 самолеттарын фронтҡа алып бара.

1943 йылдың мартынан 568-се (1944 йылдың октябренән 187-се гвардия) штурмлау авиация полкының лётчигы, өлкән лётчигы һәм звено командиры. Калинин (1943 йылдың март — июне), Көнбайыш (1943 йылдың июне — 1944 йылдың ғинуары) һәм 2-се Украина (1944 йылдың апреле — 1945 йылдың майы) фронттарында алыша. Ржевск-Вяземск, Орловск, Спас-Деменск, Ельнинск-Дорогобужск, Смоленск-Рославльск, Оршанск, Ясск-Кишиневск, Бухарест-Арад, Дебреценск, Будапешт, Вена, Братиславль-Брновск һәм Прага операцияларында ҡатнаша[3].

Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында дошмандың тере көсөн һәм техникаһын бомба-штурм утына тотоу өсөн 137 хәрби осош яһай (134 ИЛ-2 штурмовигында һәм 3 У — 2 бомбардировщигында).

Немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1946 йылдың 15 майындағы Указы менән гвардия өлкән лейтенанты Латипов Ҡотдос Ҡәниф улына Советтар Союзы Геройы исеме бирелә, Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла[1].

Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғандан һуң 1948 йылдың мартына тиклем хәрби-һауа көстәрендә звено командиры, авиаэскадрилья командиры урынбаҫары һәм 187-се гвардия штурмлау авиация полкының авиаэскадрилья командиры (Көньяҡ ғәскәрҙәр төркөмөндә; Румыния) булып хеҙмәт итеүен дауам итә. ИЛ-2 самолетында оса[3].

1952 йылдың июлендә Мәскәү ҡалаһында В. И. Ленин исемендәге Хәрби-сәйәси академияһын тамамлай. 1952 йылдың авгусынан 165-се штурмлау авиация полкының сәйәсәт буйынса командиры урынбаҫары (Кавказ Аръяғы хәрби округында; Цулукидзе ҡалаһы (хәҙер Хони), Грузия), 1956 йылдың майынан 1958 йылдың апреленә тиклем 165-се истребитель авиация полкының сәйәсәт буйынса командиры урынбаҫары (Баҡы округы; Цулукидзе ҡалаһы). 1958 йылдың апреленән 1960 йылдың февраленә — 178-се истребитель авиация полкының сәйәсәт буйынса командиры урынбаҫары (Курск өлкәһе Курск районы Халино ҡасабаһы)[3].

1960 йылдың февраленән 1965 йылдың апреленә тиклем 289-сы авиация истребитель-бомбардировщиктар дивизияһының сәйәсәт буйынса командиры урынбаҫары (Карпат яны хәрби округы; Волынск өлкәһенең Луцк ҡалаһы, Украина). 1965 йылдың июленән 1968 йылдың мартына тиклем Киев хәрби округының авиация сәйәсәт бүлеге өлкән инспекторы (Киев ҡалаһы, Украина), 1968 йылдың март-июнендә — 69-сы һауа армияһының сәйәсәт бүлегендә ойоштороу-патриотик эш бүлексәһе начальнигы (Киев хәрби округы; Киев ҡалаһы)[3].

1968 йылдың сентябренән 1970 йылдың ноябренә тиклем Хәрби-һауа көстәренең Ҡыҙыл Байраҡлы дәүләт ғилми-һынау институтының 4-се идаралығында сәйәсәт буйынса начальнигы урынбаҫары (Мәскәү өлкәһе Щелково ҡалаһы эсендә Чкаловский ҡасабаһы), 1970 йылдың ноябренән 1974 йылдың авгусына тиклем Н. Е. Жуковский исемендәге Хәрби-һауа инженер академияһының авиация радиоэлектрон ҡорамалдары факультетының сәйәсәт буйынса начальнигы урынбаҫары. 1974 йылдың авгусынан полковник К. К. Латипов запаста[3].

1975 йылдың апреленән 1982 йылдың авгусына тиклем Бөтә союз үҫемлектәрҙе химик һаҡлау саралары ғилми—тикшеренеү институтының граждандар оборонаһы начальнигы булып эшләй[3].

Ҡотдос Ҡәниф улы Латипов 2016 йылдың 23 декабрендә Мәскәү ҡалаһында вафат була, Троекуров зыяратының Дан Аллеяһында ерләнә[4][5].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Хәтер

  • Мәсетле районының Дыуан-Мәсетле ауылындағы Х. Фәтҡуллин исемендәге урта мәктәп бинаһына таҡтаташ ҡуйылған[12].
  • Райондың Яңы Мишәр ауылы урамына, Яңы Мишәр ауыл мәктәбенә Ҡотдос Латипов исеме бирелгән.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 Ғ.Һ.Булатов, тәржемәсе М.Х.Хужин. Латипов Ҡотдос Ҡәниф улы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.
  2. ↑ 1 2 Мечетлинский район Республики Башкортостан: энциклопедия. — Уфа: Мир печати, 2010. — 284 с.:илл. ISBN 978-5-9613-0148-9
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 «Герои страны» сайтында Латыпов Ҡотдос Ҡәниф улы мәҡәләһе. «Герои страны» сайты. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 ғинуар 2025.
  4. ↑ Советтар Союзы Геройы Ҡотдос Латыпов арабыҙҙан китте. Bashinform logo-e1423154856921.jpg, 2016, 23 декабрь (Тикшерелеү көнө: 24 декабрь 2016)
  5. ↑ Героя Советского Союза Куддуса Латыпова с почестями похоронили на Троекуровском кладбище в Москве. Bashinform logo-e1423154856921.jpg, 2016, 26 декабрь (рус.) (Тикшерелеү көнө: 26 декабрь 2016)
  6. ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
  7. ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
  8. ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
  9. ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
  10. ↑ Бүләкләнеүсенең учёт карточкаһынан мәғлүмәт «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
  11. ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
  12. ↑ Башҡортостанда һуңғы Советтар Союзы Геройына таҡтаташ асылды. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2018 йыл, 9 июнь (Тикшерелеү көнө: 9 июнь 2018)

Китаптары

  • Витязи крылатые. — Уфа, 1995.
  • Может ли голубь ястребом стать? — Уфа, 1999.
  • Витязи крылатые. 2-е издание. М., 2005;
  • Может ли голубь ястребом стать? 2-е издание. Уфа, 2008;
  • Витязи крылатые. 3-е издание. М., 2012;
  • «Голубок» мой легкокрылый. М., 2013;
  • Будь резвый, беззаветный, сокол ясный! Уфа, 201

Сығанаҡтар

  • Мечетлинский район Республики Башкортостан: энциклопедия / Редкол.: Ю. Ю. Султанов (гл. ред.), Н. Ф. Ахкамова (сост.), Г. К. Бикташева (отв.ред.) и др. — Уфа: Мир печати, 2010. — 284 с.:илл. ISBN 978-5-9613-0148-9
  • Лира Әхмәт-Яҡшыбаева. Ҡанатлы баһадир : [Советтар Союзы Геройы лётчик-штурмовик Ҡоддос Ҡәниф улы Латипов тураһында] / Лира Әхмәт-Яҡшыбаева. 

Һылтанмалар

Категориялар