Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Әсхәҙуллин Фидус Фәйез улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Әсхәҙуллин фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Фидус Фәйез улы Әсхәдуллин (рус. Фидус Фаизович Асхадуллин; 1941 йылдың 12 декабре, Яңауыл, Яңауыл районы, Башҡорт АССР-ы, РСФСР, СССР) — совет диңгеҙ транспорты хеҙмәткәре, атом боҙватҡыс флоты белгесе, Мурманск диңгеҙ пароходсылығының «Арктика» боҙватҡысының атом пар сығарыу ҡоролмаһы өлкән мастеры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1977)[1]. 1977 йылғы тарихи тәжрибә рейсы ҡатнашыусыһы[2].

Биографияһы

1941 йылдың 12 декабрендә Башҡорт АССР-ының (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы) Яңауыл районы Сыбыртма ауылында тыуған[1].

Мәктәпте тамамлап, профессиональ-техник белем алғандан һуң флотта хеҙмәт итә. Хеҙмәт эшмәкәрлеген флотта башлай[3]. 1964 йылдан 2004 йылға тиклем СССР Диңгеҙ флоты министрлығының (һуңынан — Рәсәй Федерацияһы) Мурманск диңгеҙ пароходсылығы системаһында өҙлөкһөҙ эшләй[1]. «Арктика» атом боҙватҡысының махсус механизмдар төркөмө атом паропроизводство ҡоролмаһының (АППҠ) өлкән мастерына тиклем юл үтә[2].

1977 йылдың авгусында капитан Юрий Кучиев етәкселегендәге «Арктика» атом боҙватҡысы экипажы составында рейста ҡатнаша[2]. Поход барышында атомоходтың реактор ҡоролмаһын һәләкәтһеҙ файҙаланыу, хәүефһеҙлек һәм техник хеҙмәт өсөн яуаплы була[3].

1977 йылдың 17 авгусында Мәскәү ваҡыты менән 9 сәғәт 40 минутта «Арктика» атом боҙватҡысы Үҙәк Арктика бассейнының ҡеүәтле боҙ массивын еңеп сыға һәм һыу өҫтө караптары араһында донъяла беренсе булып Төньяҡ полюстың географик нөктәһенә сыға[2]. Фидус Әсхәдуллинға ун метрлы флагшток ҡуйырға һәм СССР Дәүләт флагын күтәреү бурысы йөкмәтелә[3].

СССР Юғары Советы Президиумының 1977 йылдың 14 сентябрендәге Указы менән «Арктика» атом боҙватҡысының Төньяҡ полюс районына тәжрибә рейсын әҙерләү һәм үткәреүҙәге хеҙмәттәре, шулай уҡ был ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн Фидус Фәйез улы Әсхәдуллинға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә[1].

1990 йылдан «Таймыр» атом боҙватҡысында йөҙә[3]. 2004 йылда хаҡлы ялға сыға. 2005 йылдан Татарстан Республикаһының Лайыш ҡалаһында йәшәй[4].

Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Лайыш ҡалаһының һәм Лайыш районының йәмәғәт-патриотик тормошонда ҡатнаша, Ватан Геройҙары көнөндә тантаналы митингыларҙа, батырлыҡ дәрестәрендә һәм Татарстан Республикаһының уҡыусы йәштәре менән осрашыуҙарҙа ҡатнаша[4][5].

Ғаиләһе

  • Атаһы — Фәйез Әсхәдуллин, 1942 йыл башында Тула янында һәләк була;
  • Әсәһе — Дәғиә, ике бәләкәй улы менән тол ҡала;
  • Ф. Әсхәдуллин өйләнгән, балалары, ейәндәре бар[3].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Социалистик Хеҙмәт Геройы;
  • Ленин ордены;
  • «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (№ 18856; СССР Юғары Советы Президиумының 1977 йылдың 14 сентябрендәге Указы) — «Арктика» атом боҙватҡысының Төньяҡ полюс районына тәжрибә рейсын әҙерләү һәм үткәреүҙәге күренекле хеҙмәттәре, шулай уҡ был ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн[1];
  • СССР Диңгеҙ флоты министрлығының «Почётлы ҡотопсо» ведомство билдәһе (1977)[1];
  • СССР һәм Рәсәй Федерацияһы миҙалдары (шул иҫәптән «Хеҙмәт ветераны» миҙалы)[4].

Хәтер

  • Фидус Фәйез улы Әсхәдуллин исеме менән Башҡортостан Республикаһы Яңауыл районының Яңауыл ҡалаһы һәм Иҫке Көйөк ауылы урамдары аталған[1].
  • Өфөлә В. И. Альбанов исемендәге Ҡотопсолар музейында (Башҡортостан Республикаһы Милли музейы филиалы) «Арктика» боҙватҡысы менән Төньяҡ полюсты яулауға арналған даими экспозиция эшләй, унда атомоходтың карап сәғәте ҡуйылған, экспедицияла ҡатнашҡан өс Башҡортостан егетенең биографияһы, шул иҫәптән Ф. Әсхәдуллиндыҡы ла, яҙылған[2].
  • Татарстан Республикаһының Лайыш ҡалаһында Социалистик Хеҙмәт Геройы Ф. Ф. Әсхәдуллиндың портреты Геройҙар аллеяһында һәм илдең күренекле яҡташтарына һәм тарихи ваҡиғалар ҡатнашыусыларына арналған иҫтәлекле баннерҙарҙа урынлаштырылған[5].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Асхадуллин Фидус Фаизович. ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия» (10 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Алексеева А. Ю. Часы с атомного ледокола «Арктика». Национальный музей Республики Башкортостан (15 октябрь 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Романов В. Фидус Асхадуллин — покоритель Северного полюса (К 75-летию Героя Социалистического Труда). ИА «Башинформ» (12 декабрь 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 Никифорова Л. Фидус Асхадуллин, Герой Социалистического Труда призывает беречь то, что создано. Камская новь / Татмедиа (19 сентябрь 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 август 2026.
  5. ↑ 1 2 В Лаишево установили баннеры с фотографиями Героев Советского Союза и России. Татар-информ (9 декабрь 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 август 2026.

Әҙәбиәт

  • Герои труда: Справочник о Героях Социалистического Труда и кавалерах ордена Трудовой Славы трех степеней из Башкортостана / сост. Р. А. Валишин и др.. — Уфа: Китап, 2011. — 432 с. — ISBN 978-5-295-05228-6.
  • Башкирская энциклопедия. В 7 т. / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2005. — Т. Т. 1: А — Б. — 624 с. — ISBN 5-88185-053-X.
  • Кучиев Ю. С. «Арктика» идет на полюс. — М.: Мысль, 1980. — 198 с.
  • Мельников П. А. Атомные ледоколы России. — СПб.: Судостроение, 2009. — 280 с. — ISBN 978-5-7355-0728-4.

Һылтанмалар

Категориялар