Аксаков Григорий Сергеевич
Григорий Сергеевич Аксаков (рус. Григорий Сергеевич Аксаков; 1820 йылдың 4 октябре, Боғорослан өйәҙе, Ырымбур губернаһы — 1891 йылдың 24 феврале [8 марты] ) — Рәсәй империяһының дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, Ырымбур граждан губернаторы, Өфө губернаһының беренсе губернаторы, Һамар губернаторы, тайный советник. Яҙыусы Аксаков Сергей Тимофеевичтың улы[1].
Биографияһы
Сығышы һәм хеҙмәт юлының башы
1820 йылда Ырымбур губернаһының Бығырослан өйәҙендәге Знаменское ауылында тыуған. Ауыл Ново-Аксаково исеме менән дә билдәле[2]. Баҫылған сығанаҡтарҙа тыуған көнө төрлөсә күрһәтелә[3].
1840 йылда Санкт-Петербургтағы Император хоҡуҡ белеме училищеһын тамамлай. Хөкүмәт Сенатының Икенсе һәм Етенсе департаменттары канцелярияларында, һуңынан Юстиция министрлығында хеҙмәт итә. Владимир гражданлыҡ суды палатаһы рәйесе урынбаҫары, Ырымбур һәм Симбирск губерналары прокуроры вазифаларын башҡара[4].
1852 йылдың апреленән 1853 йылдың июненә тиклем Ырымбур вице-губернаторы вазифаһын биләй. 1855 йылдың 27 ноябрендә Һамар вице-губернаторы итеп тәғәйенләнә һәм был вазифала 1858 йылға тиклем эшләй[4]. 1858–1859 йылдарҙа алпауыт крәҫтиәндәренең көнкүрешен көйләү буйынса Ырымбур дворяндар комитеты эшендә ҡатнаша. 1861 йылда Быҙаулыҡ өйәҙендә мировой аралашсы вазифаһын башҡара[1].
Ырымбур һәм Өфө губернаторы
1861 йылда Ырымбур граждан губернаторы вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнә. 1862 йылдың 17 апрелендә действительный статский советник чины бирелеп, вазифаһында раҫлана. 1865 йылда Өфө губернаһы Ырымбур губернаһынан айырылып сыҡҡас, уның беренсе губернаторы була[1].
1864 йылда Өфө губерна музейын ойоштороуҙа ҡатнаша. Шулай итеп, музейҙың ойошторолоуы уның Ырымбур граждан губернаторы булып эшләгән осорона тура килә[5].
Һамар губернаторы һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге
1867 йылдың 20 ғинуарында Һамар губернаторы вазифаһына күсерелә. Юлдар, күперҙәр, мәғариф һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһендәге земство проекттарын хуплай; кафедраль собор төҙөү комитеты эшендә ҡатнаша. 1870 йылда Һамарҙа ауыл уҡытыусылары съезын үткәреүгә һәм 1872 йылда ауыл уҡытыусы ҡатын-ҡыҙҙарын әҙерләү өсөн земство мәктәбен асыуға булышлыҡ итә[4].
1872 йылдың декабрендә отставкаға сыға. Земство һәм хәйриә эшмәкәрлеген дауам итә. 1873 йылда аслыҡ кисергән крәҫтиәндәргә ярҙам ойоштороуҙа ҡатнаша; шул уҡ йылда Һамарҙың почётлы гражданы исеменә лайыҡ була. 1874 йылда Һамар губерна ирҙәр гимназияһында уның исемендәге стипендиялар булдырыла. 1884 йылдан вафатына тиклем Һамар губернаһы дворяндары башлығы вазифаһын биләй[2].
Вафаты һәм ерләнеүе
1891 йылдың 24 февралендә вафат була. Страховолағы ғаилә имениеһында ерләнә[2].
2020 йылдың авгусында археологтар Һамар өлкәһе Бор районының Страхово ауылындағы Никольский ғибәҙәтханаһы янында Аксаковтарҙың ғаилә ҡәберлеген таба[6].
2026 йылдың 16 ғинуарында Страховола Григорий Сергеевич Аксаковтың һәм уның ғаилә ағзаларының һөйәктәре яңынан ерләнә[7].
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары
I дәрәжә Изге Станислав, I дәрәжә Изге Анна, II дәрәжә Изге Владимир һәм Аҡ бөркөт ордендары менән бүләкләнгән[2].
Ғаиләһе
Атаһы — яҙыусы Аксаков Сергей Тимофеевич, әсәһе — Ольга Семёновна Заплатина[5].
1848 йылдың 8 ғинуарында Симбирсктың Спас-Вознесенский соборында Софья Александровна Шишкова менән никахлаша[4].
Ырымбур өлкә фәнни китапханаһы материалында уларҙың дүрт балаһы атала: Ольга, Сергей, Наталья һәм Константин[1].
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1 2 3 4 Аксаков Григорий Сергеевич. Оренбургская областная универсальная научная библиотека имени Н. К. Крупской. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 октябрь 2026.
- ↑ 1 2 3 4 Романов В. Из славного рода Аксаковых (К 195-летию со дня рождения выдающегося государственного деятеля России Григория Аксакова). Башинформ (4 ғинуар 2015). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 октябрь 2026.
- ↑ В публикации В. Романова указано 4 января 1820 года; в материале Самарского областного историко-краеведческого музея имени П. В. Алабина — 4 октября 1820 года.
- ↑ 1 2 3 4 Первый губернатор из представителей дворянства Самарской губернии. Аксаков Григорий Сергеевич. Самарский областной историко-краеведческий музей имени П. В. Алабина. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 октябрь 2026.
- ↑ 1 2 В Уфе открылась выставка «Первый губернатор Уфимской губернии Григорий Сергеевич Аксаков». Башинформ (17 ғинуар 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 октябрь 2026.
- ↑ В Самарской области найдена могила губернатора Григория Аксакова. ГТРК «Самара» (13 август 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 октябрь 2026.
- ↑ Служение краю: перезахоронены останки самарского губернатора Григория Аксакова. Самарский областной Дом дружбы народов (19 ғинуар 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 октябрь 2026.
Әҙәбиәт
- Алексушин Г. В. Самарские губернаторы. — Самара, 1996.
- Кулешов А. С., Наумов О. Н. Аксаковы. Поколенная роспись. — М.: Территория, 2009.
