4 октябрь
Байрамдар һәм иҫтәлекле даталар
Халыҡ-ара
Ер: Бөтә донъя кейек-йәнлектәрҙе һаҡлау көнө.
Милли
Австралия: Хеҙмәт көнө.
АҠШ: Араҡы көнө.
Лесото: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
Мозамбик: Тыныслыҡ һәм милли ярашыу көнө.
Һөнәри
Рәсәй Федерацияһы: Йыһан ғәскәрҙәре көнө.
- Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Граждандар оборонаһы ғәскәрҙәре көнө.
Украина: Ветеринар милиция хеҙмәткәрҙәре көнө.
Тарихи ваҡиғалар
- 1582 йыл: Рим папаһы Григорий XIII григориан календары индерә.
- 1909 йыл: Өфө уҡытыусылар институты (хәҙер Башҡорт дәүләт университеты) асыла.
Был көндә тыуғандар
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
- Аксаков Григорий Сергеевич (1820—24.02.1891 — Рәсәй империяһының дәүләт хеҙмәткәре. 1865—1867 йылдарҙа Өфө губернаторы. Өфө губерна музейын (хәҙерге Милли музей) асыуға һәм Өфөлә беренсе театр төҙөүгә булышлыҡ итеүсе. 1863 йылдың 14 майында раҫланған «Башҡорттар тураһында положение»ны төҙөүселәрҙең береһе. Тайный советник (1871). II дәрәжә Изге Владимир (1886), Аҡ Бөркөт (1889), I дәрәжә Изге Анна (1867), I дәрәжә Изге Станислав (1864) ордендары кавалеры. Һамарҙың ҡалаһының почётлы гражданы (1873).
- Лысенко Павел Кондратьевич (1920—1997), ауыл хужалығы инженеры. 1965—1981 йылдарҙа Хәйбулла районы «Матрай» совхозының баш инженеры. Башҡорт АССР-ы ауыл хужалығының атҡаҙанған механизаторы. Ленин һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары кавалеры.
тулы исемлек
- Әминев Тәлғил Исмәғил улы (1930—13.09.2016), педагог, крайҙы өйрәнеүсе, музей белгесе, энциклопедист. 1965—2006 йылдарҙа Бәләбәй педагогия училищеһы (колледжы) директорының уҡыу-тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары, директоры (1970—1975), ижтимағи фәндәр уҡытыусыһы. РСФСР (1987) һәм Башҡорт АССР-ы (1967) мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы.
- Байков Игорь Рауил улы (1962), ғалим-инженер-механик. 1982 йылдан Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1996 йылдан сәнәғәт йылылыҡ энергетикаһы кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 2003 йылдан Башҡортостан Республикаһының Энергия һаҡлау үҙәге директоры. Техник фәндәр докторы (1995), профессор (1996). Рәсәй Федерацияһының (2009) һәм Башҡортостан Республикаһының (2003) атҡаҙанған фән эшмәкәре, газ сәнәғәтенең почётлы хеҙмәткәре (1990). Башҡортостан комсомолы премияһы лауреаты (1987). Сығышы менән хәҙерге Украинаның Николаев өлкәһе Николаев ҡалаһынан.
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
- Васильев Василий Ильич (1936—19.06.2010), педагог. 1987—2000 йылдарҙа Салауат ҡала Экология-биология станцияһы директоры. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1975). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районы Сиҙәкбаш ауылынан.
- Пантелеева Валентина Васильевна (1941), малсылыҡ ветераны. 1959—1971 йылдарҙа Балаҡатай районы «Ҡыҙыл Урал» колхозының сусҡа фермаһы мөдире, 1982 йылдан — зоотехник, 1993—1996 йылдарҙа машина менән һыйыр һауыу оҫтаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1997). Сығышы менән ошо райондың Соҡалы ауылынан.
тулы исемлек
- Аталипова Ирина Нурый ҡыҙы (1946), юғары мәктәп ветераны, ғалим-табип-пульмонолог. 1974 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы. Медицина фәндәре кандидаты (1987), доцент (1987). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2001). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы Абдулла ауылынан.
- Сафронова Валентина Васильевна (1946), һаулыҡ һаҡлау өлкәһе хеҙмәткәре. 2-се республика клиник дауаханаһының элекке табип-терапевы. Башҡортостандың атҡаҙанған табибы.
- Качкаев Павел Рюрикович (1951—5.05.2025), инженер, сәнәғәт тармағы, муниципаль һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 2001—2003 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры; 2006—2011 йылдарҙа Өфө ҡала хакимиәте башлығы. Рәсәйҙең 6-сы, 7-се һәм 8-се саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған хеҙмәтләндереү тармағы хеҙмәткәре (2001), Рәсәй торлаҡ-коммуналь хужалығының почётлы хеҙмәткәре (2004). Дуҫлыҡ (2006) һәм «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2020) ордендары кавалеры.
- Хәйруллина Рәмилә Миңлеғәли ҡыҙы (1951), мәғариф ветераны. Өфө ҡалаһы 127-се урта мәктәбенең элекке директоры. Рәсәйҙең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1994).
- Носратуллин Азамат Ризуан улы (1966), агроном, муниципаль хеҙмәткәр. 2009—2020 йылдарҙа Нуриман район хакимиәте башлығы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2008), Халыҡтар дуҫлығы (2003) һәм Салауат Юлаев (2020) ордендары кавалеры, райондың почётлы гражданы. Сығышы менән ошо райондың Яңы Күл ауылынан.
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
- Ермаков Сергей Николаевич (1937), ғалим-тимер юл транспорты инженеры, муниципаль хеҙмәткәр, йәмәғәтсе. 1985—1990 йылдарҙа Куйбышев тимер юлының Ульяновск бүлексәһе начальнигы; 1990—1993 һәм 2004—2010 йылдарҙа Ульяновск ҡала хакимиәте башлығы; 1993—1995 йылдарҙа Рәсәй Федераль Йыйылышының Федерация Советы депутаты; 2012 йылдан Һуғыш, хеҙмәт, Ҡораллы Көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандарының Ульяновск өлкә советы рәйесе. Техник фәндәр кандидаты. Ульяновск ҡалаһының почётлы гражданы. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.
- Әхмәтйәнов Ғизәр Әхмәткаррам улы (1952), зооинженер. Бүздәк районы Фрунзе исемендәге крәҫтиән хужалыҡтары союзының элекке рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
тулы исемлек
- Әхмәтова Рәзифа Зекри ҡыҙы (1957), мәҙәниәт хеҙмәткәре. 1976 йылдан Баймаҡ районы Халыҡ ижады үҙәге Ярат филиалының художество етәксеһе, 1987 йылдан — етәксеһе. 2012 йылдан «Хыял» халыҡ театры етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2009). Сығышы менән ошо райондың Ғүмәр ауылынан.
- Аҡҡусҡарова Фәрзәнә Дамир ҡыҙы (1962), педагог. 1979 йылдан Хәйбулла районы мәктәптәре, шул иҫәптән 1998 йылдан Аҡъярҙағы 1-се урта мәктәп уҡытыусыһы, 2009 йылдан — уҡыу-уҡытыу эштәре мөдире; 2010 йылдан район мәғариф бүлеге инспекторы. Рәсәй Федерацияһы почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2007), Бөтә Рәсәй педагогтар конкурсы лауреаты (2008). Сығышы менән Аҡъяр ауылынан.
- Черненко Надежда Егоровна (1962), педагог. 1985 йылдан Салауат ҡала мәктәптәре уҡытыусыһы, 1992 йылдан 20-се мәктәп директорының уҡыу-тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары, 2000—2015 йылдарҙа — мәктәп директоры. Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2013). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районы Анновка ауылынан.
- Исламова Гүзәл Ғамил ҡыҙы (1977), ғалим-социолог. 1999 йылдан Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы. Социалогия фәндәре кандидаты (2011), доцент (2012). Сығышы менән Туймазы ҡалаһынан.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
- Нурғәлин Зиннур Әхмәҙиә улы (1928—10.06.2020), әҙәбиәт белгесе, театр тәнҡитсеһе, публицист, юғары мәктәп етәксеһе һәм уҡытыусыһы. 1962 йылдан СССР-ҙың Журналистар, 1978 йылдан — Яҙыусылар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (2002), тарих фәндәре кандидаты (1968), филология фәндәре докторы (1984), профессор (1985). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1978). Ким Әхмәтйәнов исемендәге премия лауреаты (2003).
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
- Балабан Аншель Львович (1909—13.11.1979), төҙөүсе-инженер, йәмәғәтсе. 1956—1972 йылдарҙа Өфөләге 3‑сө төҙөлөш тресы идарасыһы. Башҡорт АССР-ы Автомотоспорт федерацияһының тәүге рәйесе (1960—1971). РСФСР‑ҙың (1970) һәм Башҡорт АССР-ының (1965) атҡаҙанған төҙөүсеһе. Мотоспорт буйынса Бөтә Союз категориялы судья (1959), Халыҡ-ара мотоцикл спорты федерацияһының халыҡ-ара хронометрисы (1970). Ленин (1958), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1944, 1966) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары кавалеры.
- Максимов Владимир Павлович (1934—12.11.1982), тау инженеры‑геолог-ғалим. 1974 йылдан — Бөтә Рәсәй нефть һәм газ ғилми‑тикшеренеү институты (Мәскәү) директорының фән буйынса урынбаҫары. Техник фәндәр докторы (1974), профессор (1980). Ленин премияһы (1970), И. М. Губкин исемендәге премия (1967) лауреаты. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән ҡалаһынан.
тулы исемлек
- Лаврентьев Владимир Николаевич (1944) инженер, сәнәғәт өлкәһе, партия һәм хужалыҡ органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 1975 йылдан КПСС-тың Белорет ҡала комитеты инструкторы, 1981 йылдан торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, артабан ҡаланың ремонт-төҙөлөш идаралығы, 1993 йылдан — махсуслаштырылған идаралыҡ начальнигы. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
- Риф Сәйфуллин (1949), театр артисы, тәржемәсе 1973 йылдан хәҙерге Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры актёры. Рәсәйҙең атҡаҙанған (2022) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1988) артисы.
- Усманова Зифа Ғәлимйән ҡыҙы (1949), табип-терапевт. 1995–2006 йылдарҙа Медицина, хеҙмәт һәм кеше экологияһы ғилми-тикшерененеү институтының бүлек мөдире, артабан - терапевы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1998).
- Ҡунаҡбаев Артур Рауил улы (1984), актёр. 2007 йылдан М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисы. Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2011).
Дөйөм исемлек
- 1895 йыл: Рихард Зорге, СССР разведчигы, Советтар Союзы Геройы (1964 йыл, үлгәндән һуң).
- 1916 йыл: Виталий Лазаревич Гинзбург, СССР һәм Рәсәй физик-ғалимы, Нобель премияһы лауреаты (2003).
Был көндә вафат булғандар
- 1669: Рембрандт, Голландия рәссамы.
- 1872: Владимир Даль, «Бөйөк рус йәнле теленең аңлатмалы һүҙлеге» авторы.
тулы исемлек
- 1947: Макс Планк, Германия физигы.
- 1996: Шәйхулла Чанбарисов, Башҡорт дәүләт университетының беренсе ректоры
Йыл көндәре
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 04.10.2021 № 573 "О Дне отца". Официальное опубликование правовых актов (4 октябрь 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 сентябрь 2023.