19 октябрь
19 октябрь (рус. 19 октября) — рәсми календарь буйынса йылдың 292-се көнө (кәбисә йылында 293-сө). Йыл аҙағына тиклем 73 көн ҡала.
| ← октябрь → | ||||||
| Дш | Шш | Шр | Кс | Йм | Шм | Йк |
| 1 | 2 | 3 | 4 | |||
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | |
| 2026 йыл | ||||||
Байрамдар һәм иҫтәлекле даталар
Халыҡ-ара
Милли
АҠШ:
- Берҙәмлек көнө.
Һөнәри
Ҡаҙағстан:
- Ҡотҡарыусылар көнө.
Ҡырғыҙстан:
- Социаль яҡлау хеҙмәткәрҙәре һәм профсоюздар көнө.
Молдова:
- Юристар көнө.
Рәсәй:
- Лицей уҡыусылары (лицеистар) көнө.
Әрмәнстан:
- Ракета-артиллерия ғәскәрҙәре көнө.
- 1453 йыл: Йөҙ йыллыҡ һуғыш тамамлана.
- 1812 йыл: Наполеон ғәскәре Мәскәүҙән сигенә.
тулы исемлек
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
- Дегтярёв Анатолий Николаевич (1930), конструктор-ғалим. 1958 йылдан (өҙөклөк менән) Өфөләге «Молния» ғилми-производство предприятиеһы инженеры, 1977—1991 йылдарҙа баш конструкторы, 2003 йылдан — директор урынбаҫары. 1991 йылдан хәҙерге Өфө дәүләт авиация техник университеты ҡарамағындағы «Вихрь» ғилми конструкторлыҡ технология бюроһының директор урынбаҫары, 1993 йылдан — Өфө агрегат производство предприятиеһының баш конструкторы. Техник фәндәр кандидаты (1991). Почётлы авиаэшләүсе (1990). Ленин (1971), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1981), Халыҡтар Дуҫлығы (1988) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы Табын ауылынан.
- Ғәлиев Альберт Әбүбәкер улы (1940), СССР һәм Рәсәйҙең ғалим-физигы. 1973 йылдан хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһының Космик тикшеренеүҙәр институтының бүлек мөдире, 1988 йылдан — директоры, 2002 йылдан — почётлы директоры; 1971 йылдан бер үк ваҡытта Мәскәү физика-техника институты уҡытыусыһы, 1991—2005 йылдарҙа космос физикаһы кафедраһы мөдире. Рәсәй Фәндәр академияһы академигы (1992), физика-математика фәндәре докторы (1968), профессор (1980). Ленин премияһы (1984), Ленин комсомолы премияһы (1968), Рәсәй Федерацияһы Президентының мәғариф өлкәһендәге премияһы (2005) лауреаты. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1986) һәм Почёт (2002) ордендары кавалеры.
тулы исемлек
- Рәсимә Ураҡсина (1950—23.08.2015), ғалим-педагог-методист, яҙыусы. Филология фәндәре кандидаты (1996). 1997 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1991), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2007), СССР-ҙың мәғариф отличнигы (1990).
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
- Мирхәйҙәр Фәйзи (1891—9.07.1928), башҡорт һәм татар яҙыусыһы, драматург һәм журналист. 1919 йылдан мәҙәни- ағартыу хеҙмәткәре, артабан хәҙерге Баймаҡ районының Юлыҡ, Темәс һәм Түбә ауылдарында, һуңынан Баймаҡ ҡалаһында китапханасы.
- Бикбулатов Игорь Хөснөт улы (1941), хеҙмәт ветераны, ғалим-инженер-химик-технолог. 1986—2012 йылдарҙа Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университетының Стәрлетамаҡ филиалы уҡытыусыһы, кафедра мөдире, филиал директоры. Химия фәндәре докторы (1985), профессор (1986). Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1991), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре (1998) һәм почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006), СССР-ҙың уйлап табыусыһы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы Бүребай ауылынан.
тулы исемлек
- Кәлимуллина Лилиә Барый ҡыҙы (1941), юғары мәктәп ветераны, ғалим-нейробиолог. 1964 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты, 1971—2010 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1991—2010 йылдарҙы кеше һәм хайуандар морфологияһы һәм физиологияһы кафедраһы мөдире. Биология фәндәре докторы (1991), профессор (1992). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2011), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006). Архитектор Барый Кәлимуллиндың ҡыҙы. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.
- Ҡотдосов Наил Яҡуп улы (1941—7.06.1995), ғалим-зоотехник, яҙыусы һәм журналист.1971 йылдан Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1974 йылдан фәнни-тикшеренеү секторы етәксеһе, 1994 йылдан — шәхси зоотехния кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1992—1995 йылдарҙа «Сельские узоры» журналының баш мөхәррире. 1978 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1993). Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры (1980).
- Хәйбуллина Татьяна Николаевна (1956), театр педагогы. 1982 йылдан хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2000 йылдан театр факультеты деканы, бер үк ваҡытта 2012 йылдан сәнғәт тарихы һәм теорияһы кафедраһы мөдире. 1992 йылдан Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Профессор (2007). Рәсәйҙең атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре (2007), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2002). Сығышы менән Ырымбур ҡалаһынан.
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
- Мөхәмәтшин Мәүлетдин Муждабай улы (1952), агроном. 1971—2002 йылдарҙа (өҙөклөк менән) Баймаҡ районы Карл Маркс исемендәге колхоз хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1996—2002 йылдарҙа — баш агроном; 1988—1995 йылдарҙа Ярат ауыл Советы рәйесе. III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры (1979), Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1977), коммунистик хеҙмәт ударнигы (1975). Сығышы менән ошо райондың Йәрмөхәмәт ауылынан.
- Яровенко Александр Леонидович (1952—14.10.2015), төҙөүсе, йәмәғәтсе. 1982 йылдан хәҙерге «Башкортостаннефтезаводстрой» тресының 4-се төҙөлөш идаралығы прорабы, участка начальнигы, баш инженеры; 2002 йылдан «БНЗС» тресы генерал директорының беренсе урынбаҫары—баш инженеры; 2005 йылдан — трестың генерал директоры. Башҡортостан Республикаһының өсөнсө (2003—2008) һәм дүртенсе (2008—2013) саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүсеһе. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.
тулы исемлек
- Амантаев Рафаэль Альберт улы (1962), бейеүсе. 1980—2003 йылдарҙа Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997), халыҡ бейеүҙәрен яңғыҙ башҡарыусыларҙың Бөтә Рәсәй конкурсы лауреаты (Һамар ҡалаһы, 1993).
- Светлана Зәйнетдинова (1962), спортсы, СССР һәм Эстония шахматсыһы. Ҡатын-ҡыҙҙар араһында шахмат буйынса ФИДЕ мастеры (2006), халыҡ-ара ИКЧФ мастеры (2009). Шахмат буйынса Эстония чемпионы (1985). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.
- Ҡолһарина Гөлнур Ғәлинур ҡыҙы (1977), ғалим-филолог, йәмәғәтсе. 2017 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһының алтынсы (2018—2023) саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. 2017 йылдан Башҡортостан Республикаһының Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте рәйесе. Филология фәндәре докторы (2018). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2022), Почет грамотаһы менән бүләкләнеүсе (2019) һәм мәғариф отличнигы (2017).
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
- Александр Бурзянцев (1928—25.05.1997), рәссам, 1958 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1989), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1979) рәссамы һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1986).
- Ғарифуллин Флорит Сәғит улы (1948—23.05.2010), ғалим—тау инженеры. Техник фәндәре докторы (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (2003). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Йәрмәкәй районының Рәтамаҡ ауылынан.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
- Клинов Иван Елизарович (1924—05.1996), педагог, партия һәм урындағы башҡарма органдар хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1965—1984 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Октябрьский ҡала советы башҡарма комитеты рәйесе. I дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, Ҡыҙыл Йондоҙ (1943) һәм өс «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. Ҡаланың почётлы гражданы (1984).
- Ғибәҙәтов Рафиҡ Әбделхаҡ улы (1939—24.02.2022), юрист, дәүләт органдары хеҙмәткәре. 1980 йылдан Башҡорт АССР-ының юстиция министры урынбаҫары, 1983—1993 йылдарҙа — юстиция министры. Башҡорт АССР-ының 11-се саҡырылыш (1985—1990) Юғары Советы, Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш (1995—1999) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (1994).
тулы исемлек
- Мелентьев Александр Иванович (1939), микробиолог-ғалим, йәмәғәтсе. 2004–2015 йылдарҙа хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Биология институты директоры. 1998 йылдан Рәсәй Хитин һәм 2004 йылдан – Төбәк-ара микробиология йәмғиәттәренең Башҡортостан бүлексәһе рәйесе. Биология фәндәре докторы (2001), профессор (2001). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2006). Сығышы менән Дәүләкән ҡалаһынан.
- Лукьянов Аркадий Викторович (1959), философ-ғалим. 1987 йылдан (өҙөклөктәр менән) Башҡорт дәүләт университеты, 2022 йылдан — Өфө фән һәм технологиялар университеты уҡытыусыһы. Философия фәндәре докторы (1994), профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2005), Рәсәй мәғариф өлкәһенең почётлы хеҙмәткәре (2019). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.
- Аширов Наил Кәмил улы (1964), журналист. 2013 йылдан «Панорама Башкортостана» электрон журналының баш мөхәррире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2007).
- Филиппов Александр Леонидович (Александр Леонидов; 1974), журналист, яҙыусы, дәүләт органы хеҙмәткәре.
Дөйөм исемлек
- 1862: Огюст Луи Мари Николя Люмьер, кинематографҡа нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
- 1952: Вероника Кастро, Мексика артисы.
- 1806: Генри Кирк Уайт, Англия шағиры.
- 1871: Джонатан Свифт, Англия яҙыусыһы.
тулы исемлек
- 1937: Эрнест Резерфорд, Англия физигы, Нобель премияһы лауреаты.
- 1972: Йәрми Сәйете, Башҡортостандың халыҡ сәсәне (1944).
- 1975: Ҡадир Даян, яҙыусы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
- 1984: Ишмулла Дилмөхәмәтов, башҡорт театр актёры, ҡурайсы, йырсы, композитор. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1975), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1973) артисы.
- 2001: Суфиянова Сафура Рафиҡ ҡыҙы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
- 2012: Нуриев Зыя Нурый улы, СССР-ҙың дәүләт һәм партия эшмәкәре, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975).
