Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Дилмөхәмәтов Ишмулла Ишҡәле улы

Ишмулла Ишҡәле улы Дилмөхәмәтов (рус. Ишмулла Ишгалеевич Дильмухаметов; 1928 йылдың 15 сентябре, Иҫке Якуп, Йылайыр кантоны, Башҡорт АССР-ы, РСФСР, СССР — 1984 йылдың 19 октябре, Өфө, РСФСР, Башҡорт АССР-ы, СССР) — совет актёры, ҡурайсы, йырсы, драматург һәм композитор. БАССР-ҙың халыҡ артисы (1973), РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1975), Салауат Юлаев исемендәге республика премияһы (1974) һәм Ғ. Сәләм исемендәге премия (1970) лауреаты[1].

Биографияһы

1928 йылдың 15 сентябрендә БАССР-ҙың Йылайыр кантоны Яҡуп ауылында, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районы Иҫке Яҡуп ауылында тыуған[1].

1943–1949 йылдарҙа Баймаҡ колхоз-совхоз театры актёры була. 1949–1952 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә. 1953 йылдан Башҡорт дәүләт академия драма театрында актёр, 1966–1984 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһында ҡурайсы һәм солист булып эшләй[1].

Ҡурайсы һәм йырсы-импровизатор булараҡ сығыш яһай, башҡорт фольклоры әҫәрҙәрен башҡара. Уның башҡарыу сәнғәтенә боронғо оҫта ҡурайсыларға хас булған ҡурайҙа уйнауҙы өзләү элементтары менән берләштереү манераһы хас була[1].

СССР буйлап һәм сит илдәрҙә, шул иҫәптән Венгрияла, Италияла, Францияла, Швецияла һәм Японияла гастролдәрҙә була[1][2].

undefined

1984 йылдың 19 октябрендә Өфөлә вафат булған[1].

Ижады

Актёрлыҡ эштәре

Башлыса романтик ролдәр башҡара. Уның образдары араһында М. Фәйзиҙең «Аҫылйәр» пьесаһындағы Шәрәф, К. Ғ. Тинчуриндың «Зәңгәр шәл» пьесаһындағы Булат һәм С. Ямалдың «Ҡара сәскәләр» пьесаһындағы Надир бар[1].

Ҡурайсы һәм йырсы репертуары

Репертуарына башҡорт халыҡ йырҙары һәм инструменталь көйҙәре, шул иҫәптән «Буранбай», «Ғилмияза», «Зөлхизә», «Таштуғай», «Сыңрау торна», «Хәтирә», «Сыңрау торна», «Таштуғай», «Турат сағылы», «Урал», «Хисам» һәм «Шафиҡ» инә[1].

Либреттолары һәм йырҙары

З. Ғ. Исмәғилевтың «Урал илселәре», «Аҡмулла», «Ҡаһым түрә» опералары либреттолары авторы. Үҙ һүҙҙәренә «Йылайырым», М. Йәлил һүҙҙәренә «Йырҙарым» һәм Т. Морат һүҙҙәренә «Һайра, һары һандуғасым!» йырҙарын яҙа[1].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Ғ. Сәләм исемендәге премия (1970) — 1969 йылғы концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге өсөн;
  • БАССР-ҙың халыҡ артисы (1973);
  • Салауат Юлаев исемендәге республика премияһы (1974) — концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге һәм «Тыуған Урал» музыкаль-хореографик композицияһындағы башҡарыу оҫталығы өсөн;
  • РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1975)[1].

Ғаиләһе

  • Атаһы — Ишғәле Шәмсетдин улы Дилмөхәмәтов (1901–1974), ҡурайсы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы;
  • ҡустыһы — Сәйфулла Ишғәле улы Дилмөхәмәтов (1932–2004), ҡурайсы, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1983)[3];
  • ҡатыны — Әнисә Хәйретдин ҡыҙы Дилмөхәмәтова, актриса, драматург, БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы;
  • ҡыҙы — Шәүрә Ишмулла ҡыҙы Дилмөхәмәтова-Әхмәҙуллина (1961 йылда тыуған), актриса, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1996).

Хәтер

  • Өфөлә Заки Вәлиди урамындағы артист йәшәгән 9-сы йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
  • 2001 йылда Иҫке Яҡуп ауылында И. И. Дилмөхәмәтов музейы ойошторолған.
  • Баймаҡ, Юлдыбай һәм Иҫке Яҡуптағы урамдарға ҡурайсының исеме бирелгән.
  • 1990 йылда И. И. Дилмөхәмәтов исемендәге призға республика ҡурайсылар конкурсы ойошторолған.
  • 1992 йылда «Башҡортостан» киностудияһы «Ишмулла Дилмөхәмәтов» документаль фильмын төшөргән. Фильмдың сценарий авторы һәм режиссёры — Ә. Ғ. Абдразаҡов[1].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Ю. И. Гайнетдинов, Р. З. Шакуров. Дилмөхәмәтов Ишмулла Ишҡәле улы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы), 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
  2. ↑ Ишмулла Дильмухаметов. История и культура Башкортостана (25 июль 2010). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 сентябрь 2026.
  3. ↑ 84727 // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы), 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.

Әҙәбиәт

  • Шакур Р. Ишмулла Дильмухаметов // Лауреаты премии имени Салавата Юлаева. — Уфа, 1987.
  • Шакуров Р. З. Дильмухаметов Ишмулла // Башкортостан: краткая энциклопедия. — Уфа: Научное издательство «Башкирская энциклопедия», 1996. — С. 257.
  • Шәкүр Р. Урал тауышы // Сыңрау торналар иле. — Өфө, 1996.
  • Ишмулла Дилмөхәмәтов / төҙ. Ә. Дилмөхәмәтова. — Өфө, 2008.
  • Муратов А. Викторина, посвящённая творчеству И. Дильмухаметова // Башҡорт уҡытыусыһы. — 1992. — № 9. — С. 37–39.
  • Хусаинов Г. Многоликий талант Ишмуллы // Агидель. — 1986. — № 3. — С. 124–130. — Башҡорт телендә.

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар