2 февраль
2 февраль (рус. 2 февраля) — рәсми календарь буйынса йылдың 33-сө көнө. Йыл аҙағына тиклем 332 көн ҡала (кәбисә йылында 333). Мосолман календары буйынса 1447 йылдың Шәғбан айының 14-се көнө. Өфөлә ☀️Ҡояш 8 сәғәт 54 минутта ҡалҡа, 17 сәғәт 42 минутта бата. Көн оҙонлоғо 🕒 8 сәғәт 48 минут. 🌕 Тулы Ай (йәше 14.55 көн).
| ← февраль → | ||||||
| Дш | Шш | Шр | Кс | Йм | Шм | Йк |
| 1 | ||||||
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | |
| 2026 йыл | ||||||
Байрамдар һәм иҫтәлекле даталар
Халыҡ-ара
Ер:
Милли
АҠШ:
- Документтарға ҡул ҡуйыу көнө.
Иран:
- Космос технологиялары көнө.
Рәсәй Федерацияһы:
- Хәрби дан көнө (Сталинград янында еңеү хөрмәтенә).
Таиланд:
- Ауыл хужалығы көнө.
Филиппин:
- Конституция көнө.
Әзербайжан:
- Йәштәр көнө.
Һөнәри
Тарихи ваҡиғалар
- 506 йыл: Король Аларих II бойороғо буйынса «Вестготтарҙың Рим законы» исемле яңы хоҡуҡи йыйынтыҡ әҙерләнә һәм индерелә.
- 629 йыл: Дзёмэй Японияның 34-се императоры итеп иғлан ителә.
тулы исемлек
- 962 йыл: Оттон I Изге Рим империяһының императоры була.
- 1033 йыл: Конрад II төньяҡ Бургундия аҡһөйәктәре тарафынан бургунд короле итеп иғлан ителә.
- 1119 йыл: 162-се Рим папаһы итеп граф Гвидо һайлана, ул Каликст II исемен ҡабул итә.
- 1207 йыл: Хәҙерге Латвия һәм Эстония биләмәләрендә Изге Рим империяһы составында Терра Мариана кенәзлеге барлыҡҡа килә.
- 1386 йыл: Люблинда шляхтаның дөйөм йыйынында Литва кенәзе Ягайло Владислав II исеме аҫтында Польша короле итеп һайлана.
- 1421 йыл: Чжу Ди император булғанда Ябыҡ ҡаланы төҙөү тантаналы рәүештә тамамлана.
- 1440 йыл: Фридрих III Габсбург Германия короле була.
- 1536 йыл: Испан конкистадоры Педро де Мендоса Буэнос-Айрес ҡалаһына нигеҙ һала.
- 1626 йыл: Инглиз короле Карл I тәхеткә ултыра.
- 1701 йыл: Рәсәй империяһының Балтика флоты ойошторола
- 1886 йыл: АҠШ-та тәүге тапҡыр рәсми рәүештә Һыуыр көнөн билдәләйҙәр.
- 1892 йыл: Шешә ябыу өсөн тимер бөкөгә патент алына.
- 1918 йыл: Халыҡ Комиссарҙары Советы «Сиркәүҙе дәүләттән һәм мәктәпте сиркәүҙән айырыу» тураһында декрет ҡабул итә.
- 1919 йыл: Мәскәүҙә беренсе рабфак асыла.
- 1919 йыл: РСФСР һәм Эстония араһында Тарту солох килешеүе төҙөлә.
- 1924 йыл: СССР һәм Бөйөк Британия араһында дипломатик мөнәсәбәттәр урынлаштырыла.
- 1924 йыл: СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы рәйесе итеп Алексей Иванович Рыков ҡуйыла.
- 1924 йыл: Халыҡ-ара саңғы спорты федерацияһы ойошторола.
- 1932 йыл: Өфөлә Берләшкән ҡурсаҡ театры (хәҙер Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры) асыла.
- 1938 йыл: Башҡортостанда Театр эшмәкәрҙәре союзы ойошторола.
- 1940 йыл: СССР Композиторҙар союзының Башҡортостан бүлексәһе ойошторола.
- 1943 йыл: Совет ғәскәрҙәре Сталинград янында немец-фашист ғәскәрҙәрен ҡыйрата.
- 1947 йыл: «Октябрьский нефтяник» гәзитенең беренсе һаны баҫылып сыға.
- 1966 йыл: Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Ғафури районының Еҙем-Ҡаран ауылында Башҡортостандың халыҡ шағиры Мәжит Ғафуриҙың музейын асыу тураһында ҡарар ҡабул итә.
- 1986 йыл: Лихтенштейнда ҡатын-ҡыҙҙар тәүге тапҡыр һайлауҙарҙа ҡатнаша.
- 1987 йыл: Референдумда Филиппин Республикаһының Конституцияһы ҡабул ителә.
- 1993 йыл: Чехословакия тарҡалғандан һуң, Вацлав Гавел Чехияның беренсе Президенты була.
- 1993 йыл: Андорра Конституцияһы ҡабул ителә.
- 1999 йыл: Саксония Ирекле Дәүләтендә (Германия) Башҡортостан Республикаһының көндәре асыла.
- 1999 йыл: Уго Чавес Венесуэланың Президенты итеп һайлана.
- 2001 йыл: «Башҡортостан юлдаш телекоммуникациялары» асыҡ акционерҙар йәмғиәте булдырыла
- 2005 йыл: Арманду Эмилио Гебуза Мозамбик Президенты итеп һайлана.
Был көндә тыуғандар
- Мөхәмәт Арыҫланов (1910—20.10.2001), сәхнә биҙәүсе рәссам, педагог, йәмәғәтсе. 1938—1973 йылдарҙа хәҙерге Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театрының баш рәссамы, бер үк ваҡытта 1936—1941 йылдарҙа Башҡорт театр-художество училищеһы, 1973—1978 йылдарҙа хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. 1937 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. 1954—1955 йылдарҙа Башҡортостан Рәссамдар союзының идара рәйесе. РСФСР-ҙың (1980) һәм Башҡорт АССР-ының (1968) халыҡ рәссамы, РСФСР-ҙың (1954) һәм Башҡорт АССР-ының (1943) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1973). Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1955, 1971).
- Хилажев Ҡорбан Хилаж улы (1940—3.01.2005), агроном, комсомол органдары һәм ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 1958—1960 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Хәйбулла район комитетының сектор мөдире, 1966 йылдан — икенсе, 1967 йылдан — беренсе секретары; 1972—1974 йылдарҙа — район ауыл хужалығы идаралығының баш, 1982—1985 йылдарҙа — өлкән агрономы. 1988—1993 йылдарҙа 110-сы ауыл һөнәри-техник училище уҡытыусыһы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы Дыуан-Мәсетле ауылынан.
тулы исемлек
- Давыдова Хәҙисә Абдрафиҡ ҡыҙы (1950), иҡтисадсы, муниципаль орган хеҙмәткәре. Көйөргәҙе районы хакимиәте финанс идаралығының элекке начальнигы, район хакимиәте башлығының элекке урынбаҫары. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған иҡтисадсыһы, Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе.
- Фәнис Янышев (1950), агроном, журналист, яҙыусы, ауыл хужалығы, матбуғат һәм мәҙәниәт хеҙмәткәре. 2011—2019 йылдарҙа Миәкә районындағы Мифтахетдин Аҡмулла музейы директоры. Райондың Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премияһы лауреаты (2010).
- Камалиева Әлиә Зәкирйән ҡыҙы (1955), педагог, тыуған яҡты өйрәнеүсе. Ҡариҙел районы Яңы Бәрҙәш урта мәктәбенең элекке рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, директор урынбаҫары һәм директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының мәғариф отличнигы һәм «Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусыһы» конкурсы еңеүсеһе (2008). Сығышы менән ошо райондың Кеҙесе ауылынан.
- Ишморатов Хәләф Хәлфетдин улы (1960), тарихсы-ғалим, ауыл хужалығы, комсомол һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 1995—2005 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры һәм Премьер-министр урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының 1-се, 2-се һәм 5-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Тарих фәндәре кандидаты (2004). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2004).
- Әлфиә Хәмбәлиева (1960—3.07.2013), опера йырсыһы (драматик сопрано). 1994—2013 йылдарҙа хәҙерге Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры солисы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1996). Вокалсыларҙың Михаил Глинка исемендәге халыҡ‑ара конкурсы лауреаты (Өфө, 1995).
- Зарипов Фәғил Вәкил улы (1936), колхоз хеҙмәткәре. 1958—1997 йылдарҙа Мәсетле районы Жданов исемендәге колхоздың иген келәте мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1995). Сығышы менән ошо райондың Яңы Мөслим ауылынан.
- Салауатова Рәмилә Фәхретдин ҡыҙы (1951), мәғариф һәм муниципаль орган хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 2019 йылдан Бөрйән районы ветерандар советы рәйесе, Иҫке Собханғол ауыл биләмәһе хакимиәтенең элекке башлығы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы.
- Зендель Моисей Львович (1892—22.07.1964), табип-инфекционист. 1945—1960 йылдарҙа Өфө ҡалаһының хәҙерге Черниковка биҫтәһендә урынлашҡан инфекция дауаханаһының баш табибы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1947), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1942). Сығышы менән хәҙерге Белоруссияның Полоцк ҡалаһынан.
- Ларин Юрий Анатольевич (1922—27.07.1981), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, артиллерист, өлкән лейтенант (1952), Дан орденының тулы кавалеры.
тулы исемлек
- Муллагилдин Йомабай Абдулғәни улы (1932—2003), механизатор. 1949—1994 йылдарҙа Баймаҡ районы Ленин орденлы «Йылайыр» совхоз-техникумы тракторсыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1981). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1981) һәм «Почёт Билдәһе» (1976) ордендары кавалеры.
- Маликов Марат Фәйзелҡадир улы (1937), юғары мәктәп ветераны, ғалим-хоҡуҡ белгесе. 1978 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1986 йылдан дәүләт хоҡуғы кафедраһы мөдире; 1995 йылдан Стәрлетамаҡ филиалының иҡтисад һәм хоҡуҡ факультеты деканы, 2000—2006 йылдарҙа филиал директоры; 2008—2013 йылдарҙа Башҡортостан социаль технологиялар институты уҡытыусыһы. Юридик фәндәре докторы (1992), профессор (1992). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1998), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1992).
- Рәхмәтуллин Әнәс Сәғиҙулла улы (1937), сәнәғәт өлкәһе ветераны, йәмәғәтсе. 1958 йылдан Салауат машина эшләү заводында өлкән мастер, бюро начальнигы, цех начальнигы урынбаҫары, цех начальнигы, директорҙың капиталь төҙөлөш буйынса урынбаҫары; 1975 йылдан Күмертауҙағы төҙөлөүсе «Искра» заводы директоры; 1978—1998 йылдарҙа ғәмәлдәге «Искра» заводы директоры. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш (1990—1993) Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған машина эшләүсеһе. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры.
- Ғайнанов Флорид Ғәбделйән улы (1947—25.11.1995), ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 1977 йылдан Мәсетле районы Фрунзе исемендәге колхоз рәйесе, 1982—1983 һәм 1991—1992 йылдарҙа район ауыл хужалығы идаралығы начальнигы; 1987—1991 һәм 1992—1995 йылдарҙа Мәсетле төҙөлөш материалдары комбинаты директоры. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1982). Сығышы менән ошо райондың Мәләкәҫ ауылынан.
- Йәнсурин Миңлейән Ғәйнетдин улы (1947), хеҙмәт ветераны. «Баштрансгаз» берекмәһе Ҡансыра ер аҫты газ һаҡлау станцияһының технологик компрессорҙар машинисы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1984). Сығышы менән Күмертау ҡалаһынан.
- Харисов Марат Шамил улы (1947—2017), хәрби хеҙмәткәр, полковник, йәмәғәтсе. 1977—1996 йылдарҙа СССР Дәүләт именлеге комитеты һәм Рәсәй Федераль именлек хеҙмәтенең яуаплы хеҙмәткәре. Афған һуғышында ҡатнашыусы. Башҡортостан Республикаһының икенсе (1999—2003) һәм өсөнсө (2003—2008) саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Рәсәйҙең Почёт ордены һәм Афғанстан Республикаһының III дәрәжә «Йондоҙ» ордены кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Туймазы районы Аҙнағол ауылынан.
- Крашенинников Фёдор Павлович (1898—16.02.1979), театр актёры, педагог. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. 1937—1963 йылдарҙа Өфө ҡалаһындағы Республика Рус драма театры актёры һәм бер үк ваҡытта 1947 йылдан Өфө сәнғәт училищеһы уҡытыусыһы. 1938 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1955). Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1949, 1955).
- Яуымбаев Дәүләт Яуымбай улы (1918—5.05.1972), ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Учалы районының Ленин исемендәге колхозының элекке рәйесе. Ике «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. Сығышы менән ошо райондың Ҡалҡан ауылынан.
тулы исемлек
- Шаһбалов Зиннәт Мостафа улы (1928—1.11.2009), малсы. Әбйәлил районы «Путь Ленина» колхозының элекке мал ҡараусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1996). Сығышы менән ошо райондың Салауат ауылынан.
- Абдрахманов Музафар Абдулла улы (1938), педагог. Белорет районы Ғәбдүк урта мәктәбенең элекке директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1993). Сығышы менән ошо ауылдан.
- Ҡантүҡов Йонос Хәбибулла улы (1938—1991), водитель. «Салауатбыяла» йәмғиәте автотранспорт цехының элекке шофёры. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.
- Кузина Людмила Павловна (1943), педагог, Күмертау ҡалаһының «Гармония» 1-се урта мәктәбенең 1983—2004 йылдарҙағы директоры, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.
- Кейекбирҙин Кирәймәргән Әғзәм улы (1953), педагог, муниципаль органдар һәм транспорт хеҙмәткәре. 1975 йылдан Баймаҡ районы мәктәптәре уҡытыусыһы, 1982 йылдан Йылым, 1986 йылдан — Ниғәмәт мәктәбе директоры; 1995 йылдан Баймаҡ ҡала советы рәйесе урынбаҫары, 2004 йылдан — секретары, 2006 йылдан — Баймаҡ район советы секретары, 2011 йылдан Баймаҡ автовокзалы начальнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1996), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1991). Сығышы менән ошо райондың Йылым ауылынан.
- Сивухова Любовь Ивановна (1958), биолог, шәфҡәт туташы, педагог. 1980 йылдан Салауат ҡалаһы балалар поликлиникаһының шәфҡәт туташы; 1985 йылдан Салауат медицина училищеһы һәм колледжы уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2004—2015 йылдарҙа бүлек мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2013), мәғариф (2008) һәм һаулыҡ һаҡлау (2009) отличнигы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Федоровка районы Гавриловка ауылынан.
- Тен Лариса Семеновна (1953), инженер-технолог. Күмертау ҡалаһындағы «Искра» заводы технологик әҙерләү бюроһының элекке начальнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы.
- Аҙнабаева Рәүиә Ғәбделхаҡ ҡыҙы (1963), Көйөргәҙе районы С. М. Киров исемендәге хужалыҡ һауынсыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
- Ковальский Алексей Алексеевич (1968), физик-ғалим, дәүләт органдары һәм юғары мәктәп хеҙмәткәре. 2004 йылдан Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле аппаратының Башҡортостан Республикаһы буйынса федераль инспекторы, 2012—2021 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы директоры. Физика-математика фәндәре кандидаты, доцент. II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы менән бүләкләнеүсе. Сығышы менән Алматы ҡалаһынан.
- Ҡыуатов Сафа Солтанморат улы (1919—21.08.1991), журналист, партия органдары һәм нәшриәт хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, капитан, 2-се разрядлы хәрби тәржемәсе. 1956—1971 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтенең баш мөхәррире, 1963 йылдан — директоры. 1959 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1969), матбуғат отличнигы (1984). II дәрәжә Ватан һуғышы (1985) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1946) ордендары кавалеры. Ҡыуатовтар нәҫеленән.
- Горячкин Леонид Степанович (1934—12.03.2006), ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 1954—1994 йылдарҙа Хәйбулла районы «Хәйбулла» совхозы тракторсыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы механизаторы (1974). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районы Яңы Ҡуғанаҡ ауылынан.
тулы исемлек
- Аллаяров Риф Фазылйән улы (1939), агроном-ғалим, ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Учалы районы «Байрамғол» совхозының элекке баш агрономы, директор урынбаҫары; район советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары — ауыл хужалығы идаралығы начальнигы; 1990—2005 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты, доцент. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. Сығышы менән ошо райондың Ураҙ ауылынан.
- Әмиров Марс Басыр улы (1939—10.02.2010), агроном-ғалим, ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 1963 йылдан Фёдоровка районы «Ленин юлы» колхозының өлкән, район ауыл хужалығы идаралығының баш агрономы. 1966—2002 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1992), профессор (1995). Сығышы менән ошо райондың Балыҡлы ауылынан.
- Ғүмәрова Минзифа Ғабит ҡыҙы (1949), мәғариф өлкәһе хеҙмәткәре. 1966—2004 йылдарҙа Баймаҡ районының мәктәпкәсә балалар учреждениелары тәрбиәсеһе һәм етәксеһе, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (2002).
- Ибраһимов Баязит Ғәбиҙулла улы (1949), ауыл хужалығы һәм муниципаль органдар хеҙмәткәре. 2000—2001 йылдарҙа Салауат районы хакимиәте башлығы.
- Яшкулов Валерий Борисович (1954—1.02.2025), театр рәссамы. Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай дәүләт башҡорт драма театрының баш рәссамы. Рәсәйҙең һәм Ҡалмыҡ Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. Сығышы менән Элиста ҡалаһынан.
тулы исемлек
- 1522 йыл: Лодовико Феррари, Италия математигы.
- 1616 йыл: Себастьян Бурдон, Франция рәссамы.
- 1786 йыл: Жак Филлип Мари Бине, Франция математигы, механик һәм астроном.
- 1883 йыл: Михаил Гнесин, Рәсәй империяһы һәм СССР композиторы, педагог.
- 1885 йыл: Михаил Фрунзе, Рәсәйҙә Граждандар һуғышы йылдарында Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһы полководецы.
- 1904 йыл: Михаил Чкалов, СССР-ҙың хәрби осоусыһы, Советтар Союзы Геройы.
- 1906 йыл: Муса Йәлил, СССР шағиры. Советтар Союзы Геройы (1956, үлгәндән һуң), Ленин премияһы лауреаты (1957. үлгәндән һуң).
- 1930 йыл: Юрий Апресян, СССР лингвисы, академик.
- 1930 йыл: Евгений Велихов, СССР һәм Рәсәй ғалим-физигы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1985).
- 1960 йыл: Салауат Юзеев, СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы, драматург һәм режиссёр, Татарстандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.