Башҡорт дәүләт медицина университеты

РСФСР Халыҡ Комиссарҙары Советының 1931 йылдың 25 мартындағы 289-сы ҡарарына ярашлы Башҡорт медицина институтына нигеҙ һалына^[3]. 1932 йылдың 1 октябренән институттың беренсе директоры итеп дерматолог-венеролог Соломон Маркович Трайнин тәғәйенләнә, ул бер үк ваҡытта Башҡортостан тире-венерология ғилми-тикшеренеү институтын етәкләй^[4][5].

Башта институт рабфак менән Фрунзе урамындағы 47-се йортта ФЗО мәктәбе бинаһының икенсе ҡатында һәм ярым подвалында урынлаша. Һуңыраҡ бөтә бинаны институтҡа тапшыралар. Артабанғы йылдарҙа институт өсөн 600 урынлыҡ ятаҡтар, яңы уҡыу корпусы төҙөлә. Институттың тәүге уҡытыусылары-В. М. Романкевич, С. З. Лоҡманов, З. А. Исханов, А. С. Дәүләтов, И. с. Немков, Г. Н. Масленников, Е. Н. Грибанов, М. а. Абдулмәнев булалар^[6].

1933 йылда институтта табип В. М. Романкевич һәм уҡытыусылар В. А. Словохотов һәм Р. И. Сафаров етәкселек иткән гистология, сит тел һәм хәрби ғилем кафедралары асыла. 1933 йылда институтҡа «Комсомолдың 15 йыллығы исемендәге» исеме бирелә^[7].

1934 йылда нормаль физиология (профессор Н. С. Спасский), микробиология (профессор С. А. Белявцев), патологик физиология (табип В. А. Самцов), оператив хирургия (табип В. М. Романкевич), фармакология кафедралары (доцент И. А. Лерман), эске ауырыуҙар пропадевтикаһы (профессор Д. И. Татаринов), дөйөм хирургия (доцент И. Д. Аникин) асыла. 1938 йылға институтта 32 кафедра була, уларҙы туғыҙ профессор һәм 23 доцент етәкләй^[8].

1936 йылда 600 кешелек ятаҡ төҙөү тамамлана, яңы уҡыу корпусы төҙөлә башлай. 1938 йылға 32 кафедра ойошторола, уларҙы туғыҙ профессор һәм 23 доцент етәкләй.

1937 йылдан алып клиник бүлектәр нигеҙендә институт клиник ординатура программаһы буйынса практик һаулыҡ һаҡлау буйынса белгестәр әҙерләй башлай.

1937 йылдан 1940 йылға тиклем институтты А. В. Чубуков етәкләй.

1941 йылда институт базаһында бөтә студенттар һәм уҡытыусылар менән бер рәттән Өфөгә эвакуацияланған 1-се Мәскәү медицина институты урынлаша. Табиптар өсөн уҡыу ваҡыты 4 йылға тиклем ҡыҫҡартыла^[3]. 1941 йылдың февраленән институт директоры итеп факультет терапияһы кафедраһы мөдире Г. А. пандиков тәғәйенләнә^[5].

1944 йылдан алып институтта кандидатлыҡ диссертацияларын яҡлау рөхсәт ителә^[3].

1947 йылда бми директоры Итеп А. А .Иванов тәғәйенләнә, ә 1951 йылдан 1965 йылға тиклем институтты н. Ф. Воробьев етәкләй^[5].

1965 йылдың аҙағына институтта 22 фән докторы һәм 102 фән кандидаты була, ә 1970 йылда институт ҙур күп профилле юғары уҡыу йортона әйләнә.

1965 йылдан 1973 йылға тиклем институт менән профессор З. А. Ихсанов етәкселек итә, ә 1973 йылдан 1982 йылға тиклем ректоры Ю. А. Лоцманов була^[5]. 1980 йылдарҙа юғары уҡыу йортон В.Г. Сәхәүетдинов етәкләй, әммә 1980 йылдар аҙағында Ф. Х. Камилов етәксе була^[5].

1991 йылдан башлап университет сит ил студенттарын, Иордания, Фәләстин, Сүриә, Йемен, Пакистан, Судан, Иран, Марокко, Бангладеш граждандарын әҙерләй^[3].

1994 йылда институтты профессор В. М. Тимербулатов етәкләй^[5].

1995 йылда БМИ университет статусын ала.

1999 йылдан юғары уҡыу йортонда әҙерлек курстары эшләй.

Әлеге ваҡытта университетта хирургтар, онкологтар, терапевтар, неврологтар, инфекционистар, дерматологтар, биохимиктар, морфологтар ғилми мәктәптәре ойошторолған.

2011 йылдан уҡыу йортона Павлов Валентин Николаевич етәкселек итә^[9][10].

2013 йылда Өфө медицина колледжы ҡушыла һәм артабан БДМУ ҡарамағындағы колледж тип атала^[11][12][13].

• Педиатрия факультеты
• Медицина факультеты .
• Стоматология факультеты
• Профилактика медицинаһы факультеты .
• Фармацевтика факультеты .
• Медицина колледжы
• Урология һәм клиник онкология институты
• Өҫтәмә һөнәри белем биреү институты^[14]

• Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты
• БДМУ-ның тергеҙеү медицинаһы һәм курортология ғилми-тикшеренеү институты (ВМИК ҒТИ)
• Онкология ғилми-тикшеренеү институты
• БДМУ-ның берләштерелгән уҡытыу симуляция ысулдары үҙәге

Уҡыу йортоноң 7 дөйөм ятағы бар^[15]:

БДМУ-ның студенттар отрядтары штабы һайлап ҡуйылған коллегиаль орган булып тора, уның маҡсаты-белем биреү ойошмаһында студенттар отрядтары эшмәкәрлегенә булышлыҡ итеү буйынса сараларҙы координациялау, әҙерләү һәм тормошҡа ашырыу^[16].

Штабтың төп бурыстарына студенттар отрядтары өсөн ял сараларын ойоштороу, Башҡорт дәүләт медицина университетында мәҙәни һәм социаль әһәмиәтле эште ойоштороу инә.

Уҡыу йортоноң ике спорт залы бар, улар 10-сы уҡыу корпусында (Театр урамы, 2/1) Һәм Репин урамындағы уҡыу корпусында урынлашҡан^[17]. Шулай уҡ дәрестәр 1-се, 3-сө һәм 4-се ятаҡтарҙа һәм тирҙа урынлашҡан фитнес-үҙәктәрҙә үткәрелә. Физик культура буйынса дәрестәрҙе яҙғы-йәйге, ҡышҡы ваҡытта Үткәреү өсөн «Динамо» стадионының йүгереү юлы, боҙ һырғалағы, футбол яланы ҡуртымға алына. Ҡышҡы ваҡытта «Тау саңғыһы спорты буйынса олимпия резервы спорт мәктәбе» муниципаль автономиялы учреждениеһы базаһында тау саңғыһы һәм сноуборд секцияһы ойошторола. Уҡыу йылы дауамында Уҡыусылар «Динамо» стадионының һәм Башҡорт дәүләт аграр университетынан ҡуртымға алынған бассейндарында шөғөлләнә һәм нормативтар тапшыра^[17].

БДМУ факультеттары араһында «Студенттар спартакиадаһы» ҡатын-ҡыҙҙар һәм ир-егеттәр командалары ҡатнашлығында 10 спорт төрө буйынса үткәрелә: бадминтон, баскетбол, волейбол, дартс, еңел атлетика кросы, саңғы ярыштары, ГТО күпбәйгеһе, өҫтәл теннисы, йөҙөү, шахмат^[17].

• Вестник Башкирского государственного медицинского университета. 2012 йылдан нәшер ителә^[18][19].
• Башкирский химический журнал. 1993 йылда ойошторола. Журналда химия һәм техник фәндәр буйынса асыҡ фәнни тикшеренеүҙәр һөҙөмтәләре бирелә. Рецензиялар, мәҡәләләр, ҡыҫҡа коммуникациялар, айырым кешеләр тураһында мәғлүмәттәр, конференция йылъяҙмалары баҫыла. Квартал һайын сыға (йылына 4 һаны)^[20].
• Креативная хирургия и онкология.Журнал 2009 йылдан нәшер ителә, унда хирургия һәм онкология өлкәһендәге фәнни тикшеренеүҙең яңы йүнәлештәре, шулай уҡ дауалау һәм диагностикалауҙың яңы алымдары тураһында алдынғы мәҡәләләр баҫыла^[21][22].
• Медицинский вестник Башкортостана. 2006 йылдан нәшер ителә. Төп тикшеренеүҙе, клиник осраҡтарҙы тасуирлауҙы, фәнни рецензияларҙы, лекцияларҙы, фекер алышыуҙарҙы һәм норматив документтарҙы баҫтырып сығарған рецензияланған фәнни һәм практик медицина баҫмаһы.^[23][24].

2024 йылда RAEX Analytics (рус.)баш. Рәсәйҙең иң яҡшы университеттары RAEX-100 рейтингында 75-се урынды биләй^[25], ә 2023 йылда 81-се урынды биләй^[26].

2022 йылда университет «Три миссии университета» (рус.)баш. халыҡ-ара рейтингына инә, унда 901—1000 урынды биләй^[27], ә 2024 йылда 801—900 урынды биләй^[28].

2024 йылда белем биреүҙең RAEX предмет рейтингында «медицина» өлкәһендә 8-се урынды яуланы^[29], «фармация» өлкәһендә 9-сы урынды яуланы^[30].

• С. М. Трайнин — 1932 йылдан 1937 йылға тиклем БДМИ директоры
• А. В. Чубуков — 1937 йылдан 1940 йылға тиклем БДМИ директоры
• Г. А. Пандиков — 1941 йылдан 1947 йылға тиклем БДМИ директоры
• А. А. Иванов — 1947 йылдан 1951 йылға тиклем БДМИ директоры
• Н. Ф. Воробьёв — 1951 йылдан 1965 йылға тиклем БДМИ директоры
• З. А. Ихсанов — 1965 йылдан 1973 йылға тиклем БДМИ директоры
• Ю. А. Лоцманов — 1973 йылдан 1982 йылға тиклем БДМИ директоры
• В. Ғ. Сәхәүетдинов — 1982 йылдан 1988 йылға тиклем БДМИ ректоры
• Ф. Х. Камилов — 1988 йылдан 1994 йылға тиклем БДМИ ректоры
• В. М. Тимербулатов — 1994 йылдан 2011 йылға тиклем БДМУ ректоры
• В. Н. Павлов — 2011 БДМУ ректоры.

• Агаронов Ашот Моисеевич, ғалим, акушер, гинеколог. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1945), Әрмәнстан ССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1961)
• Айтмөхәмәтов Нариман Зәйнулла улы, Совет еңел атлетикаһы спортсыһы. СССР-ҙың спорт мастеры (1978), еңел атлетика буйынса республика категориялы судьяһы (1987)
• Әсфәндиәров Әнүәр Закир улы, тарихсы, Салауат Юлаев ордены кавалеры (2004)
• Бикбаева Әлфиә Исхаҡ ҡыҙы, отоларинголог, Беларусь Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы, РСФСР-ҙың (1985) һәм БАССР-ҙың (1976) атҡаҙанған фән эшмәкәре
• Богомолец Александр Александрович, патофизиолог һәм йәмәғәт эшмәкәре, Украина Фәндәр академияһының 7-се президенты (1930—1946), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1944). Беренсе дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1941)
• Василенко Владимир Харитонович, терапевты була. СССР Медицина фәндәре академияһы академигы (1957), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1967)
• Ғайсина Мәрфуға Нурый ҡыҙы, психиатр, Башҡорт АССР-ында психиатрия хеҙмәтен ойоштороусы
• Грибанов Евгений Никитич, Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институтының физик, профессор, физика-математика кафедраһы деканы, шулай уҡ Өфө физика институты уҡытыусыһы һәм Башҡорт дәүләт медицина институтында физика кафедраһы мөдире
• Закирова Әләрә Нурмөхәмәт ҡыҙы, ғалм-кардиолог
• Камилов Феликс Хөсәйен улы, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1991), Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһы ағза-корреспонденты (2001), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004). Белоруссия дәүләт медицина университеты ректоры (1988—1994).
• Китайгородский Александр Исаакович, физик-кристаллограф
• Ҡотлобаева Ҡәҙриә Искәндәр ҡыҙы, хирург, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының хәрби табибы
• Маннапов Әлфир Ғабдулла улы, ғалим-биолог
• Пандиков Геннадий Александрович, һаулыҡ һаҡлау эшмәкәре, дөйөм практика табибы, инфекционист, Белоруссия дәүләт медицина университеты директоры (1940—1947)
• Познанский Александр Семёнович, ғалим-психиатр
• Спасский Николай Сергеевич, учёный-медик, физиолог и бальнеолог
• Хөснөтдинова Эльза Камил ҡыҙы, ғалим, биология фәндәре докторы, профессор, Рәсәй Мәғариф академияһының мөхбир ағзаһы, Беларусь Республикаһы Фәндәр академияһы академигы, Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Биохимия һәм генетика институты директоры
• Шапиро Семён Вольфович, ғалим, инженер-электрик.

• Әбдрәшитов Хәмзә Зәки улы, хирург, һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороусы, уйлап табыусыь
• Алёхин Евгений Константинович, ғалим-фармаколог һәм иммунофармаколог
• Еникеева Светлана Әхмәт ҡыҙы, [аллерголог-иммунолог
• Заһиҙуллин Шамил Зариф улы, терапевт, ғәлим һәм клиницист
• Карамова Лена Мирза ҡыҙы, профессиональ табип, Беларусь Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), медицина фәндәре докторы (1986)
• Куранов Григорий Владимирович, сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре .
• Мәүлитова Мөнәүәрә Ғәбдрәҡип ҡыҙы, балалар хирургы
• Максимов Геннадий Григорьевич, ғалим, токсикология һәм хеҙмәт гигиенаһы буйынса белгес
• Мулдашев Эрнст Рифғәт улы, хирург-офтальмолог
• Мырҙабаева Сәлиә Шәрифйән ҡыҙы, сәйәсмән, 5-6-сы саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты
• Никитин Валентин Викторович, ғалим-ортопед-травматолог
• Павлов Валентин Николаевич, учёный һәм клиницист, хирург, уролог
• Плечев Владимир Вячеславович, ғалим һәм клиницист, хирург, уҡытыусы, һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороусы
• Сәхәүетдинов Венер Ғәзиз улы, хирург, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1995), медицина фәндәре докторы (1975), профессор (1975), РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1990)
• Үтәшева Римма Әмир ҡыҙы, сәйәсмән, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының VIII саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты Р.
• Цыпкин Леонид Борисович, яҙыусы һәм медицина ғалимы, «Баденда йәй» романы авторы
• Юсупов, Ринат Мухаметович, этнолог һәм антрополог