Антисемитизм

Антисемити́зм (нем. Antisemitismus) — йәһүдтәргә этник төркөм булараҡ[1][2] йәки йәһүдтәргә ҡарата дини төркөм булараҡ дошман мөнәсәбәттә белдерелгән түҙемһеҙлек[3][4], уларҙы этник йәки дини нигеҙҙә эҙәрлекләү[5][6].

Йыш ҡына уң радикаль хәрәкәттәрҙең һәм идеологияның бер өлөшө булараҡ сығыш яһай. Социаль тормоштоң төрлө өлкәләрендә һәм социаль ойошманың төрлө кимәлдәрендә (көнкүреш, мәҙәни, сәйәси формаларҙа)булырға мөмкин. Ксенофобияның бер формаһы булып тора[7][8][9][10][4].

1880 йылдан алып был термин популяр була башлай[11]. Йәһүдтәргә һәм/йәки йәһүдтәргә ҡарата дошманлыҡты белдерә, тик семит телдәре төркөмөнөң бөтә халыҡтарына ҡарата түгел.

Терминология

Термин Германияла 1860 йылда барлыҡҡа килә һәм шул ваҡыттан алып йәһүдтәргә ҡарата түҙемһеҙлек тигәнде аңлата.

Ул европалылар менән йәһүдтәрҙең «семит расаһы» вәкилдәре булараҡ биологик ярашмауы тураһындағы раса антисемитизмының тәүге идеологтарының расистик фекерҙәре менән аңлатыла. Шул уҡ ваҡытта хәҙерге телдә «семитизм» тигән төшөнсә юҡ[12][13], әммә был һүҙ XVIII—XIX быуаттарҙа ҡулланыла[14].

Төрҙәре

undefined

Антисемитизм тип йәһүдтәргә дошманлыҡ күрһәтеү менән бәйле төрлө күренештәрҙе аңлайҙар.

Тарихи яҡтан антисемитизм антик юдофобиянан хәҙерге заман "яңы антисемитизмға"тиклем үҫешә.

Антик антисемитизм. Антисемитизмдың иң боронғо төрө, тарихсылар тарафынан антик дәүерҙә мәжүсиҙәрҙең йәһүдтәргә ҡарата тиҫкәре ҡарашы тип ҡарала. Боронғо антисемитизм идеологтары йәһүдтәрҙе бөтә милләттәргә ҡарата нәфрәттә, милли әхлаҡҡа һәм ғөрөф-ғәҙәттәргә ҡаршы йәшерен һәм асыҡтан-асыҡ енәйәттәрҙә, иҡтисадты ҡаҡшатыуҙа, ялған тәғлимәт таратыуҙа, тоғролоҡһоҙлоҡта һ.б. ғәйепләй.

Дини антисемитизм (антииудаизм). Христиан диненендә яҡынса II быуатта барлыҡҡа килә. Христиан антисемитизмы йәһүдтәргә ҡарата нәфрәтте күҙ уңында тота[15], сөнки улар Ғайсаны мәсих тип танымай, шулай уҡ улар уны арҡысаҡҡа ҡаҙаҡлауҙа ҡатнашҡан тигән ышаныуға нигеҙләнә. Беҙҙең заманда дини антисемитизм христиан дине менән генә сикләнмәй, сөнки мосолмандар араһында йәһүдтәргә ҡаршы тойғолар, шул иҫәптән дини мотивтарға нигеҙләнгән тойғолар ​​киң таралған[16][17][18][19][20].

XIX быуатта барлыҡҡа килгән раса антисемитизмы. Уны «классик» тип атарға мөмкин: тап уның менән «антисемитизм» төшөнсәһенең барлыҡҡа килеүе бәйле, һәм тап уның һөҙөмтәһе булып антисемитизмдың иң ҙур сағылышы — Холокост тора.

«Яңы антисемитизм» йәки антисионизм. 1990 йылдар аҙағында неоконсерватив тарихсы Даниэль Пайпс «яңы антисемитизм» терминын уйлап сығара, ул антисемитизмдың аңлатмаһын киңәйтә, йәһүдтәрҙең милли ынтылыштарына, бигерәк тә сионизмға һәм Израиль дәүләтенә нәфрәтте лә үҙ эсенә ала.

Шулай уҡ антисемитизм формаларының башҡа классификациялары ла бар. Тарихсы һәм этнолог Виктор Шнирельман, этник һәм дини антисемитизмдан тыш, социаль модернизацияға реакция булараҡ антисемитизм да бар, уның йөрөтөүселәре йәһүдтәр тип иҫәпләнә, тип иҫәпләй. Антисемитизмдың был формаһын йөрөтөүселәр, атап әйткәндә, коммунистар йәки консерваторҙар булыуы мөмкин[21].

Сәйәси модель элементы булып дәүләт антисемитизмы тора — антисемитизм нацистик Германияла[22] йәки Советтар Союзында булған кеүек дәүләт сәйәсәтенең бер өлөшө булып китә[23].

Иҫкәрмәләр

  1. Антисемитизм, -а, м. — Одна из форм национальной нетерпимости, выражающаяся во враждебном отношении к евреям, искусственно создаваемом рекционерами в классовых интересах буржуазии. — Словарь русского языка в четырёх томах. РАН Институт лингвистических исследований. 4-е издание, стереотипное. — М.: «Русский язык», 1999. Т. 1. С. 40.
  2. Антисемитизм -а; м. — Одна из форм национальной нетерпимости — враждебное отношение к евреям. || прил. антисемитский, -ая, -ое. — Антисемитизм Архивная копия от 29 август 2011 на Wayback Machine // Ожегов һүҙлеге.
  3. Антисемитизм -а; м. — Одна из форм национальной и религиозной нетерпимости, выражающаяся во враждебном отношении к евреям. — Большой толковый словарь русского языка. / Гл. ред. С. А. Кузнецов. Первое издание: СПб.: Норинт, 1998. Публикуется в авторской редакции 2009 года. Грамота.ру.
  4. 1 2 Антисемитизм — статья из БРЭ, 2005, с. 55—56
  5. Антисемитизм, а, мн. нет, м. — Преследование евреев, враждебное отношение к евреям, возбуждаемое эксплоататорскими классами с целью отвлечь эксплоатируемые массы от борьбы против их угнетателей; юдофобство. Германские фашисты всячески разжигают а. СССР — единственная страна в мире, где борьба с антисемитизмом, как и со всяким шовинизмом, стала задачей правительственной политики. Антисемитизм // Толковый словарь русского языка Ушакова
  6. Антисемитизм, идеология и политическое движение, направленные на борьбу с еврейством. Термин «антисемитизм» возник в конце 70-х гг. 19 в. в Германии. Антисемитизм, в сущности, — это форма враждебного отношения к еврейскому народу на определенном историческом этапе. Антисемитизм // Краткая еврейская энциклопедия.
  7. Крапивенский С. Э. Антисемитизм как феномен мировой культуры (недоступная ссылка — история) (2007). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 май 2010. Архивировано 15 февраль 2012 года.
  8. Политический антисемитизм в России. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 май 2021. Архивировано из оригинала 11 август 2011 года.
  9. К. Ю. Бурмистров, Р. М. Капланов, В. В. Мочалова. Ксенофобия, 2003. ISBN 978-5-98370-005-5
  10. Арапов А. В. "А уяснится предмет — без труда и слова подберутся". Человек (журнал), № 4 (1997). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 май 2021.
  11. Антисемитизм // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1908—1913.
  12. Антисемитизм. Энциклопедия Холокоста. Яд ва-Шем. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 ноябрь 2022. Архивировано 10 ноябрь 2022 года.
  13. Существует понятие Семитизмы в лингвистике, например Trautmann-Waller, C. Semites and Semitism: From Philology to the Language of Myth (инг.) // Philological Encounters. — 2017. — Iss. 2(3-4). — P. 346—367. — DOI:DOI:10.1163/24519197-12340032.
  14. Antisemitism: a historical encyclopedia, 2005, p. 24
  15. «Религиозный антисемитизм есть в сущности, антиюдаизм и антиталмудизм» (Н. А. Бердяев)
  16. Существует ли исламский антисемитизм во Франции?
  17. http://ru.danielpipes.org/article/2998 Смертельно опасное отрицание (мусульманского антисемитизма)
  18. Ривка Шпак-Лисак. Новый антисемитизм в кругах европейской интеллигенции. CFCA (24 июнь 2009). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 июнь 2013. Архивировано 13 июнь 2013 года.
  19. Maria Sliwa. France and its Jews (ингл.) (недоступная ссылка — история). FrontPage Magazine (14 май 2003). — «It is important to remember that Muslim anti-Semitism is different from Christian anti-Semitism and is relatively new for France in modern times». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 май 2010.
  20. Хартия ХАМАСа. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 май 2010. Архивировано из оригинала 31 май 2009 года.
  21. Религиозный антисемитизм - лишь часть такого многофакторного явления как антисемитизм в целом, утверждает российский исследователь. portal-credo.ru (17 июнь 2005). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 май 2021.
  22. Костырченко, 2003, с. 14—15
  23. Костырченко, 2003, с. 703—709

Әҙәбиәт

урыҫ телендә
башҡа телдәрҙә

Һылтанмалар

Публицистика
Видео
  • Майкл Браун. Почему антисемитизм процветает в мире? YouTube сайтында Часть 1 , YouTube сайтында Часть 2  — религиозный взгляд.

Ҡалып:Национальные, этнические и культурные фобии Ҡалып:Современная мифология

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар