Башенёв Валерий Алексеевич

1942 йылдың 22 февралендә РСФСР-ҙың Свердловск өлкәһе Карпинск ҡалаһында хеҙмәткәрҙәр ғаиләһендә тыуған^[1][3].

Башланғыс музыкаль белемде Карпинск балалар музыка мәктәбендә баян класы буйынса педагог Р. Д. Кохта һәм теоретик фәндәр буйынса М. И. Пшеничниковта ала. Тәүге тапҡыр сәхнәгә 1953 йылда сыға. 1957 йылда композитор Н. М. Сузиҙың «Ласточка» опереттаһында мәктәптең баянсылар квартеты составында сығыш яһай^[3].

1963 йылда Силәбе музыка училищеһын педагогтар К. С. Петров һәм П. М. Анохиндың баян һәм дирижёрлыҡ класы буйынса тамамлай (дирижёрлыҡ дәрестәрен шулай уҡ Силәбе опера һәм балет театры дирижёрҙары Г. Н. Бехтерев менән В. Д. Руттер, музыка теорияһын композитор М. Д. Смирнов уҡыта)^[3].

1963—1970 йылдарҙа Гнесиндар исемендәге дәүләт музыка-педагогия институтында профессор В. Ф. Беляковтың баян класы һәм Б. П. Тевстың оркестр дирижёрлығы класы буйынса (шулай уҡ И. М. Альтерман, Н. Я. Чайкин һәм С. З. Трубачёвта) белем ала^[3].

1964—1967 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хәрби хеҙмәт үтә, ябыҡ Красноярск-26 ҡалаһының ВЛКСМ-дың 20 йыллығы исемендәге Мәҙәниәт һарайының баянсылар оркестры дирижёры була.

1971 йылдан 1973 йылға тиклем профессорҙар С. М. Колобков һәм В. Ф. Беляков етәкселегендә баян класы буйынса (методика — профессор Б. М. Егоров) Гнесиндар исемендәге дәүләт музыка-педагогия институты ҡарамағындағы ассистентура-стажировка үтә^[4].

1970 йылдан 2003 йылға тиклем Өфө дәүләт сәнғәт институтында эшләй: уҡытыусы, доцент, профессор, вокаль-оркестр (музыка) факультеты деканы, уҡыу-уҡытыу һәм фәнни эштәр буйынса проректор, юғары уҡыу йортоноң уйын ҡоралдары ансамблдәренең художество етәксеһе вазифаларын башҡара^[1][3].

2003—2013 йылдарҙа М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының музыка ҡоралдары һәм музыка теорияһы кафедраһы мөдире булып эшләй, бер үк ваҡытта баянсылар оркестры дирижёры һәм ансамблдәр етәксеһе була. 2013 йылдан 2024 йылға тиклем — БДПУ-ның Педагогика институты музыка ҡоралдары һәм музыкаль-компьютер технологиялары кафедраһы профессоры^[1][4][5].

2024 йылдың 1 февралендә Өфө ҡалаһында 82-се йәшендә вафат була^[4].

Репертуарына И. С. Бахтың полифоник циклдары, Ф. Лист әҫәрҙәре, Н. Я. Чайкин, Ю. Н. Шишаков, К. Мясков, Ж. Кати, А. Репников сонаталары һәм концерттары, халыҡ көйҙәренең виртуоз эшкәртмәләре инә.

Гнесиндар исемендәге институтта дәүләт имтиханында В. И. Федосеев етәкселегендәге Бөтә Союз радиоһы һәм Үҙәк телевидениеһының Рус халыҡ инструменттары академия оркестры менән дирижёрлыҡ итә, А. И. Хачатуряндың «Спартак» балетынан Адажионы үҙенең инструментовкаһында тәҡдим итә^[3]. Бөтә Рәсәй дәүләт телевидение һәм радио тапшырыуҙар компанияһының Алтын фондына яҙҙырылған тиҫтәләрсә партитура һәм инструментовкалар авторы булып тора.

Башҡорт дәүләт филармонияһының солисы һәм концертмейстеры булып эшләй, СССР һәм Башҡорт АССР-ы ҡалаларында 3500-ҙән ашыу концерт бирә^[3].

Халыҡ-ара һәм бөтә союз мәҙәниәт форумдарында ҡатнаша:

• Йәштәр һәм студенттарҙың XII бөтә донъя фестивале (Мәскәү, 1985) — Өфө дәүләт сәнғәт институты Халыҡ инструменттары оркестры дирижёры (МДУ, «Россия» ДҮКЗ, «Олимпийский» СК һәм СССР ВДНХ-һында 14 концерт)^[3];
• ГДР-ҙа (1986) һәм Ҡазан ҡалаһында (1989) Башҡорт АССР-ының Мәҙәниәт һәм сәнғәт көндәре;
• СССР ВДНХ-һында «Советтар иленең йәш сәнғәте» фестивале (1989);
• Өфөлә Бөтә Союз халыҡ музыкаһы фестивале (1994);
• Башҡортостанда Халыҡ-ара Аксаков көндәре (1985—2003).

Ансамбль башҡарыусылығын үҫтереүгә ҙур өлөш индерә. Өфө дәүләт сәнғәт институтының Күп тембрлы баяндар квинтеты (етәксеһе В. Ф. Беляков), Баянсылар триоһы (Р. Ю. Шайхетдинов һәм В. П. Суханов менән бергә), балалайкасы А. К. Савицкий менән дуэт составында сығыш яһай^[1][3]. Бөтә Рәсәй конкурстары лауреаттары булған «Музыкальная шкатулка», «Экспромт», «Премьер-квартет», «Фаворит» студенттар коллективтарын ойоштора^[3].

Тула (1986) һәм Ҡурған (2002) ҡалаларында үткән Бөтә Рәсәй конкурстары дипломанты, Новосибирскта Халыҡ-ара конкурс (2001), Ырымбур (2002) һәм Һарытау (2005) ҡалаларында Бөтә Рәсәй конкурстары, Өфөлә Халыҡ-ара конкурс (2015) лауреаты була.

Башҡортостандың академик баян мәктәбенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Музыка сәнғәте һәм мәғарифы өлкәһендә 150-нән ашыу юғары квалификациялы белгес әҙерләй, улар араһында юғары уҡыу йорттары профессорҙары, Рәсәй Федерацияһының, Башҡортостан һәм Татарстан Республикаларының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәрҙәре, халыҡ һәм атҡаҙанған артистары, атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре һәм уҡытыусылары, халыҡ-ара һәм бөтә Рәсәй конкурстары лауреаттары бар^[1].

Башҡорт оркестр, инструменталь композитор һәм халыҡ музыкаһының 70-тән ашыу әҫәрен тәүге нота баҫмаһына әҙерләй.

Тиҫтәләрсә йылдар дауамында киң күләмле музыкаль-йәмәғәт эшмәкәрлеге алып бара:

• Башҡортостан Республикаһы, Силәбе, Ырымбур өлкәләренең мәҙәниәт һәм сәнғәт юғары һәм урта махсус уҡыу йорттарының дәүләт имтихан комиссиялары рәйесе;
• Башҡорт АССР-ы Мәҙәниәт министрлығы коллегияһы ағзаһы (1986—1989);
• Башҡорт АССР-ы Мәҙәниәт министрлығының тарификация комиссияһы ағзаһы (1981—1989);
• Бөтә Рәсәй мәҙәниәт фондының Башҡортостан бүлексәһе идараһы ағзаһы (1981—1989);
• РСФСР Музыка йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе идараһы рәйесе урынбаҫары (1986—1990);
• «Башҡортостан Республикаһының Музыка йәмғиәте» йәмәғәт ойошмаһы идараһы ағзаһы (1992 йылдан)^[3];
• Халыҡ-ара, бөтә союз, бөтә Рәсәй һәм республика музыка конкурстары жюриһы ағзаһы (1980—2013).

Башланғыс, урта һәм юғары музыкаль белем биреү өсөн 40-тан ашыу ғилми баҫма, монография, уҡыу программалары һәм педагогик репертуар хрестоматиялары авторы һәм төҙөүсеһе^[1]:

• Вопросы истории музыкального искусства Башкирии: Сборник трудов ГМПИ им. Гнесиных. Вып. 71 (рус.) / отв. ред.-сост. В. А. Башенев, Ф. Х. Камаев. — Москва: ГМПИ им. Гнесиных, 1984. — Т. 71. — 112 с.
• Баян: история, теория, практика: Материалы международной научно-практической конференции (рус.) / сост. В. А. Башенёв, Р. Г. Рахимов. — Уфа: Издательство БГПУ, 2007. — 204 с. — ISBN 978-5-87978-368-1.
• Башенев В. А., Гарипова Н. М. Деятельность кафедры музыкальных инструментов и теории музыки за 2003—2013 годы: Справочное издание (рус.). — Уфа: Издательство БГПУ, 2013. — 70 с.
• Играют ансамбли народных инструментов. Хрестоматия педагогического репертуара. Выпуски 1—2 (рус.) / сост. В. А. Башенёв. — Уфа: Издательство БГПУ, 2002. — 148 с.
• Избранные пьесы и обработки для баяна. Хрестоматия педагогического репертуара. Выпуск 1 (рус.) / сост. В. А. Башенёв, А. А. Бариев. — Уфа: УГИИ, 2001. — 88 с.

• Дуҫлыҡ ордены (2013 йылдың 21 декабре) — өлгәшкән хеҙмәт уңыштары һәм күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте өсөн^[2];
• «Хеҙмәт ветераны» миҙалы (1989);
• «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә егерме йыл» юбилей миҙалы (1965);
• Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1987)^[1][3];
• ВЛКСМ Үҙәк Комитетының һәм Совет әҙерлек комитетының «Мәскәү ҡалаһында Йәштәр һәм студенттарҙың XII бөтә донъя фестивален әҙерләүҙә һәм үткәреүҙә әүҙем ҡатнашҡан өсөн» Почёт билдәһе (1985)^[3];
• Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығының һәм Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығының Почёт грамоталары^[4].

• Атаһы — Алексей Александрович Башенёв, сәнәғәт предприятиеһы хеҙмәткәре, һәүәҫкәр баянсы^[3].
• Әсәһе — Клавдия Петровна Башенёва, бухгалтер^[3].