Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Гудзь Борис Игнатьевич

Борис Игнатьевич Гудзь (рус. Борис Игнатьевич Гудзь; 1902 йылдың 19 авгусы, Өфө, Өфө губернаһы, Рәсәй империяһы — 2006 йылдың 27 декабре, Мәскәү) — СССР разведчикы, контрразведчигы һәм йәмәғәт эшмәкәре[2]. «Трест» контрразведка операцияһында ҡатнашыусы, Себерҙәге «Хыялланғандар» операцияһы етәксеһе, Япониялағы совет разведкаһы резиденты һәм Алыҫ Көнсығышта разведка эшмәкәрлеге кураторы[3]. Совет дәүләт хәүефһеҙлеге органдарының иң өлкән ветераны[4].

Биографияһы

Башланғыс йылдары

А. И. Гудзь 1902 йылдың 19 авгусында Өфө ҡалаһында земство хеҙмәткәре һәм агрономы Игнатий Карнилович Гудзь менән Антонина Эдуардовна Гинце ғаиләһендә тыуған[5]. Атаһы әүҙем революцион эш алып барған, һөргәндә булған һәм батша полицияһының йәшерен күҙәтеүе аҫтында торған. 1917 йылда революцион үҙгәрештәрҙе яҡлаған, ә 1919 йылда үҙ теләге менән Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына ингән.

Хәүефһеҙлек органдарында һәм разведкала хеҙмәте

1922 йылда партия эшмәкәре В. В. Куйбышев тәҡдиме буйынса Бөтә Рәсәй ғәҙәттән тыш комиссияһы (ВЧК) — Берләштерелгән дәүләт сәйәси идаралығы (ОГПУ) органдарына хеҙмәткә ингән[6]. А. Х. Артузов етәкселегендәге контрразведка бүлегендә хеҙмәт иткән. Контрреволюцион аҫтыртын ойошмаларға ҡаршы операцияларҙа, шул иҫәптән оператив радиоуйында һәм «Трест» операцияһы сиктәрендәге сараларҙа шәхсән ҡатнашҡан.

1930 йылдың сентябрендә ОГПУ-ның Мәхсус бүлеге вәкиле итеп тәғәйенләнгән һәм Иркутск ҡалаһына ебәрелгән[7]. Көнсығыш Себер крайы ОГПУ Мәхсус бүлегенең 1-се бүлексәһе начальнигы вазифаһында ике йыл дауамында сит ил разведка һәм аҡ эмигрант үҙәктәренә ялған мәғлүмәт биреүгә йүнәлтелгән «Хыялланғандар» («Мечтатели») контрразведка операцияһына етәкселек иткән.

1934 йылдан 1936 йылға тиклем Токио ҡалаһында СССР тулы хоҡуҡлы вәкиллегенең Гинце фамилиялы өсөнсө секретары дипломатик япмаһы аҫтында Сит ил бүлегенең легаль резиденты сифатында эшләгән[8]. 1936 йылда полк комиссары хәрби званиеһы бирелеп, РККА-ның Разведка идаралығына күсерелгән. Хәрби разведканың Мәскәүҙәге үҙәк аппаратында Алыҫ Көнсығыш оператив йүнәлешен ҡараған һәм Рихард Зорге төркөмөнөң эшмәкәрлеген координациялаған.

Опала һәм артабанғы хеҙмәт эшмәкәрлеге

1937 йылдың авгусында һеңлеһе А. И. Гудзь ҡулға алыныу сәбәпле Разведка идаралығынан бушатылған һәм ВКП(б) сафынан сығарылған[9]. Хәрби хеҙмәттән ситләтелгәндән һуң Мәскәү ҡалаһында граждандар маршрут автобусы водителе булып эшләгән, һуңыраҡ автоколонна начальнигы вазифаһын биләгән. Бөйөк Ватан һуғышы осоронда Мәскәү 1-се автобус паркының фронт һәм оборона ташыуҙарын тәьмин иткән хәрбиләштерелгән автоколоннаһына етәкселек иткән. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа, 1962 йылда хаҡлы ялға сыҡҡансы, автотранспорт предприятиеһы менән етәкселек иткән, шунан һуң рәсми рәүештә аҡланған һәм партия сафында тергеҙелгән. 2006 йылдың 27 декабрендә Мәскәүҙә 105-се йәшендә вафат булған.

Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Тулы сәйәси реабилитациянан һуң СССР Дәүләт именлеге комитетының Үҙәк архивы һәм Рәсәй дәүләт социаль-сәйәси тарих архивы материалдарына рәсми тикшеренеү инеү хоҡуғын алған[10]. Архив эҙләнеүҙәре, 1920—1930 йылдарҙағы разведка операциялары шарттарын тергеҙеү һәм Ватан махсус хеҙмәттәре тарихын өйрәнеү йәмғиәте өсөн материалдар әҙерләү менән шөғөлләнгән.

Әҙәби ижады

ВЧК—ОГПУ-ның тәүге совет контрразведчиктары һәм етәкселәренең оператив эше тураһындағы хәтирәләр авторы булған[11]. Документаль һәм нәфис кинематография проекттарының, шул иҫәптән күп сериялы «„Трест“ операцияһы» телевизион фильмының баш тарихи консультанты булып сығыш яһаған.

Наградалары

  • А. Х. Артузов исемендәге миҙал[12]
  • А. Х. Артузов исемендәге премия

Ғаиләһе

  • Атаһы — Игнатий Карнилович Гудзь, земство агрономы һәм хеҙмәткәре[13].
  • Әсәһе — Антонина Эдуардовна Гинце.
  • Апаһы — Александра Игнатьевна Гудзь (1897—1944), «Фронт науки и техники» журналының яуаплы секретары, 1937 йылда репрессияланған.
  • Һеңлеһе — Галина Игнатьевна Гудзь (1910—1986), яҙыусы Варлам Тихонович Шаламовтың беренсе ҡатыны.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1539778/Boris-Gudz.html
  2. ↑ Ушел из жизни старейший разведчик России Борис Гудзь. РИА Новости (29 декабрь 2006). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 сентябрь 2026.
  3. ↑ Николай Долгополов. В России вышел трехтомник о легендарном разведчике. Российская газета (23 ғинуар 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 сентябрь 2026.
  4. ↑ Историк разведки Долгополов назвал имена первых российских разведчиков. ТАСС (20 декабрь 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 сентябрь 2026.
  5. ↑ Николай Прохоров. Человек дня: Борис Гудзь. Полит.ру (19 август 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 сентябрь 2026.
  6. ↑ Николай Долгополов. Почему разведчики, постоянно рискуя жизнью, живут долго. Российская газета (13 декабрь 2007). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 сентябрь 2026.
  7. ↑ Владимир Козырев. Операция «Мечтатели». Как в 30-х предотвратили нападение Японии на СССР. Аргументы и факты (22 декабрь 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 сентябрь 2026.
  8. ↑ Николай Андреев. Долгожитель атомной разведки. Аргументы Недели (26 май 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 сентябрь 2026.
  9. ↑ Любовь Юргенсон. Шаламовский сборник 6. Шаламов на Западе. Информационно-исследовательский портал «Shalamov.ru» (15 май 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 сентябрь 2026.
  10. ↑ Марк Головизнин. Борис Лесняк и Варлам Шаламов. Информационно-исследовательский портал «Shalamov.ru» (6 апрель 2001). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 сентябрь 2026.
  11. ↑ Николай Долгополов. Опубликованы отрывки воспоминаний старейшего чекиста Бориса Гудзя. Российская газета (5 февраль 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 сентябрь 2026.
  12. ↑ Александр Алексеев. Вышла книга Николая Долгополова «Легендарные разведчики-3». Российская газета (28 ғинуар 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 сентябрь 2026.
  13. ↑ Валерий Есипов. Варлам Шаламов и внутрипартийная борьба 20-х годов. Информационно-исследовательский портал «Shalamov.ru» (1 ғинуар 2007). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 сентябрь 2026.

Әҙәбиәт

  • Горбунов Е. А. Схватка с Черным Драконом. Тайная война на Дальнем Востоке. — М.: Вече, 2002. — 512 с. — ISBN 5-7838-1069-4.;
  • Колпакиди А. И., Прохоров Д. П. Внешняя разведка России. — СПб.: Нева, 2001. — 511 с. — ISBN 5-7654-1408-7..

Һылтанмалар

Категориялар