Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Бөтә донъя тәмәкеһеҙ көн

Бөтә донъя тәмәкеһеҙ көн (рус. Всемирный день без табака; БМО-ның башҡа рәсми телдәрендә: ингл. World No Tobacco Day, ғәр. اليوم العالمي للامتناع عن التدخين,‎исп. Día Mundial Sin Tabaco, ҡыт. 世界无烟日, франц. Journée mondiale sans tabac) — 1990 йылдан алып йыл һайын 31 майҙа билдәләнгән халыҡ-ара байрам.

Тарихы

1989 йылдың 17 майында Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы (ВОЗ) Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ассамблеяһының 42-се сессияһында «Бөтә донъя тәмәкеһеҙ көн» байрамын (WHA42.19-сы резолюция) булдыра[1][2].

Байрам Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының (БМО) бөтә донъя һәм халыҡ-ара көндәр системаһына индерелгән.

Байрам датаһы итеп 31 май һайлана[3].

  • Был байрамды булдырыуҙың маҡсаты бөтә донъя йәмғиәтен тәмәке тартыуҙан баш тартырға һәм үҙ һаулығы тураһында хәстәрлек күрергә этәреү була[3].

1990 йылдың 31 майында тәүге тапҡыр «Бөтә донъя тәмәкеһеҙ көн» байрамы билдәләнә.

2003 йылдың майында донъяның 192 иленән Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы ағзалары ВОЗ-дың тәмәкегә ҡаршы көрәш буйынса Конвенцияһын ҡабул итә. 2005 йылдың 27 февралендә ул үҙ көсөнә инә[1][4].

  • Конвенция йәмәғәт урындарында тәмәке тартыуҙы, тәмәке изделиеларын етештереүгә һәм һатыуға һалымдарҙы, шулай уҡ уларға хаҡтарҙы арттырыуҙы тыя. Конвенцияға ярашлы, тәмәке тартыуҙың зыяны тураһында иҫкәртеүсе яҙыуҙар тәмәке изделиеһы төргәге майҙанының яртыһын биләргә тейеш[4].

2006 йылдың 6 февралендә Женевала Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһының тәмәкегә ҡаршы көрәш буйынса Конвенцияһында ҡатнашыусы донъяның 110 иле вәкиленең тәүге осрашыуы үтә[1].

2024 йылда Конвенцияла 183 ил ҡатнаша[3].

Бәйле ваҡиғалар

  • 1977 йылда АҠШ-та Америка онкология йәмғиәте тарафынан «Халыҡ-ара тәмәке тартыуҙан баш тартыу көнө» байрамы булдырыла[5].
  • 1984 йылда Бөйөк Британияла «Тәмәке тартыуҙан баш тартыу көнө» байрамы булдырыла[6].
  • 2001 йылда «Тәмәке тартыуҙы сикләү тураһында» беренсе федераль закон ҡабул ителә[7].
  • 2013 йылдың 1 июнендә Рәсәйҙә «Граждандарҙың һаулығын тирә-яҡ тәмәке төтөнө тәьҫиренән һәм тәмәке ҡулланыу эҙемтәләренән һаҡлау тураһында» федераль закон ҡабул ителә[8].
undefined

Тикшеренеүҙәр

Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһының 2013 йылғы мәғлүмәттәре буйынса, тәмәке тартыу тәьҫирендә 25-тән ашыу сирҙең (йөрәк-ҡан тамырҙары, үпкә һәм онкология) көсәйеүе билдәле[9].

Британиялағы British Doctors Study ғалимдарының күп йыллыҡ тикшеренеүҙәре тәмәке тартыуҙың үпкә яман шеше һәм миокард инфаркты хәүефен арттырыуын иҫбатлай, был йыл һайын бөтә донъя буйынса 6 миллионға яҡын кешенең, шул иҫәптән пассив тәмәке тартыусыларҙың үлеменә килтерә[9].

Аяҡ-ҡул ҡан тамырҙары һәм башҡа артериялары зарарланған, бер нисә коронар шунтлау үткәргән һәм тәмәкенән баш тарта алмаған пациенттарҙы шәхсән беләм, әлбиттә, улар проблеманы аңлай һәм тартыуҙы ташларға теләй. Күпселек осраҡта дарыуҙар ярҙам итә, әммә уларҙың кире тәьҫире бар, ҡайһы берҙә улар суицидҡа этәрергә мөмкин. Был бигерәк тә йөрәк-ҡан тамырҙары сирҙәре булған кешеләргә ҡағыла, сөнки тағы ла бер кире эффекты — йөрәк-ҡан тамырҙары өҙлөгөүҙәре тыуыу ихтималлығы, — ти интервьюла РФ Һаулыҡ һаҡлау министрлығының профилактик медицина буйынса белгесе С. А. Бойцов[9].

Темалар

Йыл һайын был көндө байрам итеү темаһы һайлана[10]:

  • 1990 — «Тәмәкеһеҙ бала һәм үҫмер саҡ»[11];
  • 1991 — «Йәмәғәт урындары һәм транспорт: тәмәке тартмауың яҡшыраҡ»[12];
  • 1992 — «Тәмәкенән азат эш урындары: хәүефһеҙерәк һәм сәләмәтерәк»[11];
  • 1993 — «Һаулыҡ һаҡлау хеҙмәттәре: беҙҙең тәмәкеһеҙ донъяға тәҙрәбеҙ»[13];
  • 1994 — «Киң мәғлүмәт саралары һәм тәмәке: һаулыҡ тураһында мәғлүмәт таратыу»[14];
  • 1995 — «Тәмәке һеҙ уйлағандан ҡиммәтерәк тора»[15];
  • 1996 — «Тәмәкеһеҙ спорт һәм сәнғәт»[16];
  • 1997 — «Тәмәкеһеҙ донъя өсөн берләшеп»[17];
  • 1998 — «Тәмәкеһеҙ өлкәнәйеү»[17];
  • 1999 — «Ҡапты ташлап ҡалдыр»[18];
  • 2000 — «Тәмәке үлтерә, үҙеңде алдама»[19];
  • 2001 — «Пассив тәмәке тартыу үлтерә — әйҙәгеҙ һауаны таҙартайыҡ»[20];
  • 2002 — «Тәмәкеһеҙ спорт»[21];
  • 2003 — «Тәмәкеһеҙ кино һәм мода»[22];
  • 2004 — «Тәмәке һәм фәҡирлек: ҡотолғоһоҙ хәл»[23];
  • 2005 — «Һаулыҡ һаҡлау белгестәре һәм тәмәкегә ҡаршы көрәш»[24];
  • 2006 — «Тәмәке һәр төрлө формала һәм төрҙә үлемесле хәүефле»[25];
  • 2007 — «Кешеләр өсөн тәғәйенләнгән тәмәке төтөнһөҙ урындар»[24];
  • 2008 — «Тәмәкеһеҙ йәштәр»[24];
  • 2009 — «Тәмәкенең һаулыҡҡа зыяны тураһында иҫкәртеүҙәр»[24];
  • 2010 — «Гендер факторы һәм тәмәке: ҡатын-ҡыҙҙарға тәғәйенләнгән маркетингҡа айырым иғтибар»[24];
  • 2011 — «Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһының тәмәкегә ҡаршы көрәш буйынса Конвенцияһы»[24];
  • 2012 — «Тәмәке сәнәғәтенә ҡаршы тороу»[24];
  • 2013 — «Тәмәке компанияларының рекламаһын, сауҙаны дәртләндереүен һәм бағымсылыҡ күрһәтеүен тыйыу»[24];
  • 2015 — «Тәмәке изделиелары менән законһыҙ сауҙа итеүҙе туҡтатыу»[24];
  • 2016 — «Ябай төргәккә әҙерләнеү»[24];
  • 2017 — «Тәмәке — үҫеш өсөн хәүеф»[24];
  • 2018 — «Тәмәке һәм йөрәк ауырыуҙары»[8];
  • 2019 — «Тәмәке һәм үпкә һаулығы»[10];
  • 2020 — «Тәмәке һәм яңы быуын»[26];
  • 2021 — «Тәмәке тартыуҙан баш тартырға ҡарар итегеҙ»[27];
  • 2022 — «Тәмәке — тирә-яҡ мөхиткә хәүеф»[28];
  • 2023 — «Уңышты тәмәке тартыу өсөн түгел, ә аҙыҡ өсөн үҫтерегеҙ»[29];
  • 2024 — «Йәштәр эшкә тотона һәм һүҙ ала»[3];
  • 2025 — «Манипуляторҙарҙың хәйләләрен фаш итәйек!»[30].
«Бөтә донъя тәмәкеһеҙ көн», Төмән, 2017 йыл

Саралар

"Бөтә донъя тәмәкеһеҙ көн"дә дәүләт кимәлендә лә, халыҡ менән дә саралар үткәрелә:

  • Мәғрифәтселек акциялары;
  • Конференциялар, семинарҙар, лекциялар;
  • Фәнни күргәҙмәләр;
  • Спорт ярыштары, йүгереүҙәр, йөрөштәр, флешмобтар.

Байрам төрлө киң мәғлүмәт сараларында киң яҡтыртыла. Мәҫәлән, социаль селтәрҙәрҙә был көн түбәндәге хештегтар аҫтында үтә: #деньбезтабака, #Россиянекурит[31][32].

2008 йылда Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы тарафынан ВОЗ Конвенцияһы положениеларының киңәйтелгән эше өсөн саралар комплексы индерелә[8]:

  • Тәмәке ҡулланыуҙы күҙәтеү;
  • Кешеләрҙе тәмәке төтөнөнән һаҡлау;
  • Тәмәке тартыуҙы туҡтатыу маҡсатында ярҙам тәҡдим итеү;
  • Тәмәкегә бәйле хәүеф тураһында иҫкәртеү;
  • Рекламалау, тәмәке изделиеларын һатыу һәм бағыусылыҡты дәртләндереү тыйыуҙарын үтәүҙе тәьмин итеү;
  • Тәмәке изделиеларына һалымды арттырыу.

2019 йылда Рәсәйҙә 2035 йылға тиклем әҙерләнгән «Тәмәке тартыуға ҡаршы тороу концепцияһы» ҡабул ителә[3][33].

2019 йылдан Рәсәйҙең төрлө ҡалаларында «Бейе, тын ал, тәмәке тартма!» тигән акция уҙа[29].

2024 йылда Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы донъяның төрлө ҡалаларында Билдәле бер дистанцияға марш ойоштора[34].

Рәсәйҙә тәмәкенән баш тартыу аҙналығы үтә (27 майҙан 2 июнгәсә)[3].

Силәбелә «Балаларҙы тәмәке сәнәғәте ҡыҫылышынан һаҡлағыҙ!» девизы аҫтында «Ялғанлауҙы туҡтатығыҙ» кампанияһы үтә, ул йәштәрҙе тәмәке тартыуҙан һаҡларға һәм тәмәке корпорацияларының һаулыҡ һаҡлау сәйәсәтенә һәм йәмәғәтселек фекеренә йоғонтоһон сикләргә өндәй[35].

Ростов өлкәһенең Песчанокопский районы китапханаларында «Йәштәр дөрөҫ һайлау яғында» проекты сиктәрендә «Тәмәке төтөнөнән азат тормошто Һайла» һаулыҡ сәғәте үткәрелә[36].

2025 йылда Мәскәүҙә «Никулинский» мәҙәниәт йортонда «Тәмәкеһеҙ көн» мәғлүмәт акцияһы үтә[37].

2025 йылда Алтай крайының Бурлинский районында үҙәк район китапханаһы тарафынан «Беҙ тәмәке тартыуға ЮҠ тибеҙ!» акцияһы уҙғарыла[38].

Белгород өлкәһенең Доброе ауылында Добросельск моделле китапханаһында (6-сы филиал) «Таҙа һауа» ЗОЖ-акцияһы үткәрелә[39].

«Бөтә донъя тәмәкеһеҙ көн»

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 Деятельность ООН в области здравоохранения. un.org. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  2. ↑ Резолюция WHA42.19. docs.yandex.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 Всемирный день без табака (20240531T0051). 29 май 2026 тикшерелгән.
  4. ↑ 1 2 Рамочная конвенция Всемирной организации здравоохранения по борьбе против табака. docs.yandex.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  5. ↑ Международный день отказа от курения - Праздники США. viza-usa.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  6. ↑ День отказа от курения 8 марта 2017 года (2 август 2023). 29 май 2026 тикшерелгән.
  7. ↑ Всемирный день без табака 2026: история и традиции. 29 май 2026 тикшерелгән.
  8. ↑ 1 2 3 Всемирный день без табака (20180531T1033). 29 май 2026 тикшерелгән.
  9. ↑ 1 2 3 Всемирный день без табака отмечается в пятницу (20130531T0102). 29 май 2026 тикшерелгән.
  10. ↑ 1 2 31 мая — Всемирный день без табака | ФБУН «Ростовский научно-исследовательский институт микробиологии и паразитологии» Роспотребнадзора. rniimp.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  11. ↑ 1 2 World No-Tobacco Day, 1992. cdc.gov. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  12. ↑ [https://cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00001991.htm Perspectives in Disease Prevention and Health Promotion World No-Tobacco Day, 1991]. cdc.gov. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  13. ↑ Борьба с курением среди медицинских работников — Всемирный день без табака, 1993 год. cdc.gov. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  14. ↑ Роль СМИ в борьбе с табакокурением — Всемирный день без табака, 1994 год. cdc.gov. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  15. ↑ World No-Tobacco Day, 1995. cdc.gov. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  16. ↑ World No-Tobacco Day -- May 31, 1996. cdc.gov. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  17. ↑ 1 2 Защитите детей от табачной зависимости, призывает ВОЗ. the lancet. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  18. ↑ World No-Tobacco Day -- May 31, 1999. cdc.gov. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  19. ↑ Тема. contacttobinfo.narod.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  20. ↑ World No-Tobacco Day --- May 31, 2001. cdc.gov. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  21. ↑ В пятницу в столице прошла акция, посвященная Всемирному дню без табака (20020531T1359). 29 май 2026 тикшерелгән.
  22. ↑ 31 мая – Всемирный день без табачного дыма.
    В 2003 году Всемирный день без табака (31 мая) будет проводиться под девизом «Свободны...     medicin.cap.ru (30 май 2003). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  23. ↑ Валерия Иванова. Табак и бедность. sovetskaya-adygeya.ru (1 июнь 2015). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  24. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 31 мая - Всемирный день без табака. 29 май 2026 тикшерелгән.
  25. ↑ 09:10 Табак опасен в любой разновидности. medicin.cap.ru (31 май 2006). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  26. ↑ «Камышловские известия». Вредно, но… kam-news.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  27. ↑ Всемирный день без табака (20210531T0038). 29 май 2026 тикшерелгән.
  28. ↑ author. Табак – угроза нашей окружающей среде! (25 май 2022). 29 май 2026 тикшерелгән.
  29. ↑ 1 2 Всемирный день без табака. niioz.ru (31 май 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  30. ↑ Всемирный день без табака 2025 г.: разоблачим уловки манипуляторов! who.int. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  31. ↑ Международный день без табака — акция «Меняю сигарету на конфету». culture.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  32. ↑ 31 мая - Всемирный день без табака. farmacia-rm.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  33. ↑ Распоряжение Правительства Российской Федерации от 18.11.2019 № 2732-р ∙ Официальное опубликование правовых актов. publication.pravo.gov.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  34. ↑ World No Tobacco Day walk event. www.who.int. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  35. ↑ Всемирный день без табака – 2024. fbuz-74.ru (27 мая 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  36. ↑ Мероприятия, посвященные Всемирному дню без табака, прошли в библиотеках района - Новости Песчанокопского района - газета Колос (3 июнь 2024). 29 май 2026 тикшерелгән.
  37. ↑ Информационная акция «День без табака» 2025, Московская область — дата и место проведения, программа мероприятия. 29 май 2026 тикшерелгән.
  38. ↑ «Скажем курению – НЕТ!» (БММБ). Многофункциональный культурный центр. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 май 2026.
  39. ↑ ЗОЖ — акция «Чистый воздух» к Всемирному дню без табака 2025, Грайворонский район — дата и место проведения, программа мероприятия.. 29 май 2026 тикшерелгән.

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар