Исмәғилев Абдулла Ғиниәт улы

1929 йылдың 10 мартында Башҡорт АССР-ының Ейәнсура кантоны Сәлих улусы Мәзит ауылында тыуған (хәҙер ауыл Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы Муйнаҡ ауыл советы составында)^[2][1].

Мәзит башланғыс мәктәбен 1939 йылда маҡтау ҡағыҙы менән тамамлай, шунан һуң ғаилә Абҙан ауылына күсә, бында районда берҙән-бер башҡорт урта мәктәбе урынлашҡан була^[2][1]. 14 йәшенән өлкәндәр менән бергә колхозда эшләй, ҡышын уҡыуын дауам итә; урта мәктәп тамамлау тураһында аттестатты 1947 йылда ала^[2][1].

1952 йылда Стәрлетамаҡ уҡытыусылар институтын, 1957 йылда ситтән тороп — Орск дәүләт педагогия институтын, 1965 йылда — Мәскәүҙәге КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Йәмәғәт фәндәре академияһын тамамлай, бында тарих фәндәре докторы Борис Морозовтың фәнни етәкселеге аҫтында тарих фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай; ғилми дәрәжә 1966 йылда бирелә^[2][1].

1947 йылдан Абҙан районы Мөхәмәтйән ауылы һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй, 1953 йылдан — Үмбәт урта мәктәбе директоры^[1][2]. 1955 йылда Абҙан, ә райондар ҡушылғандан һуң 1956 йылда Ейәнсура районы КПСС район комитеты аппаратына күсерелә, бында пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире вазифаһын биләй, 1957—1962 йылдарҙа — райкомдың идеология буйынса сәркәтибе, артабан райкомдың икенсе сәркәтибе була^[2][1].

1965 йылда Йәмәғәт фәндәре академияһын тамамлағандан һуң «Совет Башкортостаны» гәзите редакцияһына ебәрелә, бында баш мөхәррир урынбаҫары вазифаһын биләй; 1966 йылдың 26 июлендә гәзиттең баш мөхәррире итеп раҫлана һәм 1986 йылға тиклем ошо вазифала эшләй^[2][1]. Шул уҡ ваҡытта 1966—1969 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Журналистар союзы рәйесе вазифаһын башҡара^[1][3]. 1986—1988 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ының Кинематография буйынса дәүләт комитеты рәйесе^[1].

Хаҡлы ялға сыҡҡандан һуң, 1990—1991 йылдарҙа, Башҡорт дәүләт университетында КПСС тарихын уҡыта^[1][2]. 1992 йылдың 10 ғинуарынан «Известия Башкортостана» республика гәзитендә эшләй: хәбәрселәр селтәре мөдире була, 1996 йылдан — яуаплы сәркәтип^[2][1]. 1996 йылдың сентябрендә мөхәррир Р. З. Шәкүров саҡырыуы буйынса «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми нәшриәтендә дүрт ай эшләй, Башҡортостан Республикаһының тәбиғәте, тарихы, географияһы һәм дәүләт ҡоролошо буйынса монографияларҙы тәржемә итеү менән шөғөлләнә^[2]. 1996 йылдың 16 декабренән 2000 йылға тиклем — Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары^[2][1].

2010 йылдың 21 декабрендә 82-се йәшендә вафат була; Өфөлә ерләнә^[1].

Республика матбуғатын ойоштороусы булараҡ билдәле. Уның егерме йыллыҡ етәкселеге осоронда «Совет Башҡортостаны» гәзите йөкмәткеһен һәм тышҡы йөҙөн яңырта: йәкшәмбе һандары һәм махсус байрам сығарылыштары сығарыла башлай, «Әҙәбиәт һәм сәнғәт», «Урал ҡыҙы» (уның нигеҙендә һуңынан «Башҡортостан ҡыҙы» журналы үҙаллы сыға башлай) биттәре индерелә, публицистик һәм кире бәйләнешле рубрикалар («Хат юлға саҡыра», «Өлгөрбай яҙмалары», «Ҡайнар табаға», «Баҡсасы әлифбаһы») асыла^[2]. Исмәғилев осоронда редакцияға Рәшит Шәкүров, Ризван Хажиев, Рәшит Солтангәрәев, Рәүеф Насиров һәм башҡа журналистар килә^[1][2].

Республика ҡалаларында һәм райондарында даими рәүештә уҡыусылар конференциялары үткәрелә; мәҫәлән, 20 йыл дауамында баш мөхәррир шәхсән Баймаҡ районында — 22, Сибайҙа 7 конференция үткәрә^[2]. Редакцияға килгән уҡыусы хаттарының айлыҡ ағымы 400—500-ҙән 1000—1600-гә тиклем арта^[2]. Исмәғилев эшләгән йылдарҙа гәзиттең тиражы 1965 йылдағы 39 мең дананан 1980 йылдар башына 106 мең данаға етә^[2].

1986—1988 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Кинематография буйынса дәүләт комитеты рәйесе булараҡ, Исмәғилев ауыл һәм ҡала кинотеатрҙары селтәрен төҙөүҙө тамамлауҙы күҙәтә: өс йыл эсендә Ишембайҙа, Мәләүездә кинотеатрҙар, Өфөлә «Аврора» кинотеатры, шулай уҡ Краснокама һәм Ҡырмыҫҡалы райондарында кинотеатрҙар асыла^[2].

Башҡорт АССР-ы Юғары Советының 7—11-се саҡырылыш депутаты итеп һайлана^[1][2]. 1966—1969 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Журналистар союзын етәкләй^[1][3]. 1996 йылдың 16 декабренән 2000 йылға тиклем — Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары^[2][1]. 2002 йылда Өфөлә үткән II Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының делегаты була, Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһы халыҡтарының телдәре тураһында» Законын тормошҡа ашырыу буйынса секцияла эшләй һәм башҡорт әҙәби дәүләт теленең хәле һәм функцияларын киңәйтеү юлдары тураһында доклад менән сығыш яһай^[2][4].

• «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы (1946)^[2];
• «Ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалы^[1][2]
• «Почёт Билдәһе ордены» (1971)^[2];
• Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1999)^[2][1]

• 2014 йылда А. Ғ. Исмәғилевтың тыуыуына 85 йыл тулыу уңайынан «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы уға арналған «Он был талантливым организатором печати Башкортостана» материалын баҫтыра^[1].

• Атаһы — Ғиниәтулла Иҙрис улы Исмәғилев (1902 йылғы), Итҡол ауылы мәҙрәсәһен тамамлаған, латин графикаһына һәм кириллицаға үҙаллы өйрәнгән;
• Әсәһе — Әхбәпъямал Уйылдан ҡыҙы, Үрге Муйнаҡ ауылы указлы муллаһының ҡыҙы;
• Ҡатыны — Фәүзиә Зәкәрйә ҡыҙы Һарғолова;
  • Балалары: ҡыҙҙары Зөһрә һәм Гөлфара, улдары Заһир^[2].

• Второй Всемирный курултай башкир: стенографический отчёт (рус.). — Уфа: Китап, 2002. — С. 362—367.

• Исмагилов Абдулла Гиниятович
• Он был талантливым организатором печати Башкортостана (к 85-летию со дня рождения Абдуллы Исмагилова) — материал ИА «Башинформ»
• Жизнь прожить — не поле перейти — автобиографические мемуары А. Г. Исмагилова в журнале «Ватандаш» (архивная копия)
• «Башкортостан», газета — статья в Башкирской энциклопедии, содержащая А. Г. Исмагилова в перечне главных редакторов
• Фонд № 10298. Документы личного происхождения Исмагилова Абдуллы Гиниятовича