Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Иҙрисов Мөхәммәт Рамаҙан улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Иҙрисов фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

text Мөхәммә́т Рамаҙа́н улы Иҙри́сов (рус. Мухамет Рамазанович Идрисов; 1920 йылдың 18 феврале, 2-се Мырҙа[d], Бөрйән-Түңгәүер кантоны, Бәләкәй Башҡортостан, Совет Рәсәйе — 2012 йылдың 4 феврале, Өфө, Башҡортостан Республикаhы, Рәсәй) — совет башҡорт бейеүсеһе, 1941–1963 йылдарҙа Башҡорт халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1955), Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1953), IV Йәштәр һәм студенттарҙың бөтә донъя фестивале лауреаты (1953)[1].

Биографияһы

Тәүге йылдары

М. Р. Иҙрисов 1920 йылдың 18 февралендә Башҡорт АССР-ның Бөрйән-Түңгәүер кантоны Икенсе Мырҙа ауылында тыуған; хәҙер был торама пункт Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районына ҡарай.

Хәрби хеҙмәткә саҡырылыр алдынан Иҙрисов медицина комиссияһын үтә, әммә күреү һәләте насар булыу сәбәпле армияға алынмай. Башҡорт сәнғәте декадаһына әҙерлек сиктәрендә башҡарыусылар эҙләү буйынса экспедиция ваҡытында уның «Байыҡ» бейеүен башҡарыуына артист Ирек Ибраһимов иғтибар итә. Өфөләге сығышынан һуң Ф. Ә. Ғәскәров М. Р. Иҙрисовты Башҡорт халыҡ бейеүҙәре ансамбленә саҡыра[2]. 1941–1963 йылдарҙа Иҙрисов коллектив солисы була[1].

Бөйөк Ватан һуғышы

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Иҙрисов госпиталдәрҙә һәм фронт концерт бригадалары составында сығыш яһай[2]. Солистка Х. Н. Мағазова менән бергә ул дүрт ай дауамында хәрби частарҙа концерттар ҡуя. Артистар урман аҡландарында, блиндаждарҙа һәм йөк автомобилдәрендә, шул иҫәптән утҡа тотоу һәм бомбаға тотоу ваҡытында сығыш яһай[3].

undefined

1943 йылда концерт бригадаһы Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙәре алдында сығыш яһай[2]. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, Иҙрисов шулай уҡ туранан-тура алғы һыҙыҡта ойошторолған концерттарҙа ҡатнаша[4].

Һуғыштан һуңғы йылдары

Һуғыштан һуң М. Р. Иҙрисов ансамбль менән СССР буйлап һәм сит илдәрҙә гастролдәрҙә була. Сәнғәт эшмәкәрҙәре делегацияһы составында ул бер ай дауамында Һиндостанда ҡурайсы Ғ. З. Сөләймәнов менән бергә сығыш яһай. Һуңыраҡ М. Р. Иҙрисов ансамбль һәм Бөтә Союз артист бригадалары составында Һиндостан, Непал һәм Бирма буйлап гастролдәрҙә йөрөй[2].

Иҙрисов 1955 йылда Мәскәүҙә уҙғарылған Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында, 1968 йылда Ульяновскиҙа һәм 1969 йылда Ленинградта үткәрелгән Башҡорт АССР-ы мәҙәниәте көндәрендә ҡатнаша[1]. 1958 йылдан ғүмеренең аҙағына тиклем ул Өфөлә Октябрь Революцияһы урамындағы 9-сы йортта йәшәй[4].

Мөхәммәт Рамаҙан улы Иҙрисов 2012 йылдың 4 февралендә Өфөлә вафат була[1].

Ижады

М. Р. Иҙрисовтың башҡарыу манераһында бейеү хәрәкәттәре мимика, ым-ишара һәм телмәр репликалары менән берләштерелә. Ул Ф. Ә. Ғәскәров ҡуйған «Байыҡ», «Перовский», «Бүләк», «Өс туған» һәм «Һыу буйында осрашыу» бейеүҙәрен башҡара[1]. Уның репертуарына шулай уҡ «Янғын һүндереүсе», «Гөлнәзирә», «Зарифа» һәм «Ҡиәңгета» номерҙары инә[2].

«Өс туған» бейеүендә Иҙрисов З. С. Исмәғилев һәм Ә. Н. Фәхретдинов менән бергә сығыш яһай. Был номер 1955 йылда Мәскәүҙә уҙғарылған Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһының йомғаҡлау концертына инә[2].

М. Р. Иҙрисов ансамблдең тәүге составына инә. Коллективтың тәүге репертуары нигеҙен башҡорт халыҡ хореографияһы әҫәрҙәре, шул иҫәптән «Байыҡ», «Перовский», «Гөлнәзирә» һәм «Зарифа» бейеүҙәре тәшкил итә[5].

Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

  • Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1945).
  • «Почёт Билдәһе» ордены (1949).
  • Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1953).
  • Бухареста үткән IV Йәштәр һәм студенттарҙың бөтә донъя фестивале лауреаты (1953).
  • РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1955).
  • Мәскәүҙә үткән эстрада артистарының Бөтә Союз конкурсы лауреаты (1960).
  • Камбоджаның 2-се дәрәжә дәүләт ордены (1967)[1].

Хәтер

2021 йылдың 28 октябрендә Өфөлә Октябрь Революцияһы урамындағы 9-сы йорт фасадында М. Р. Иҙрисовҡа мемориаль таҡтаташ асыла. Ул был йортта 1958 йылдан алып йәшәгән. Тантанала артистың ҡыҙы Лариса Зәбирова ҡатнаша[4].

М. Р. Иҙрисов Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле ветерандары исемлегенә индерелгән[6].

Ғаиләһе

Ҡыҙы — Лариса Зәбирова[4].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 Нагаева Лилия Исхаковна. Идрисов Мухамет Рамазанович. Башкирская энциклопедия. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Докучаева Алла Александровна. «Эх, как жизнь хороша!» Вечерняя Уфа (25 сентябрь 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 август 2026.
  3. ↑ Легенда народного танца. Государственная телерадиокомпания «Башкортостан» (11 март 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 В Уфе установили мемориальную доску известному башкирскому танцовщику Мухамету Идрисову. Информационное агентство «Башинформ» (28 октябрь 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 август 2026.
  5. ↑ Ансамбль народного танца имени Ф. Гаскарова. Башкирская энциклопедия (20 апрель 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 август 2026.
  6. ↑ Артисты. Государственный академический ансамбль народного танца имени Файзи Гаскарова. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 август 2026.

Әҙәбиәт

  • Хайруллин Рафкат Хайруллович. Башкирский государственный ансамбль народного танца. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1966.
  • Саитов Суюндук Сахиевич. У истоков Государственного академического ансамбля народного танца Республики Башкортостан имени Файзи Гаскарова. — Уфа, 1997.
  • Докучаева Алла Александровна. Созвездие талантов. — Уфа, 2009.

Һылтанмалар

Категориялар