Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Бараг Лев Григорьевич

Лев Григорьевич Бараг (рус. Лев Григорьевич Бараг; 1911 йылдың 13 ғинуары, Киев — 1994 йылдың 4 сентябре, Өфө) — совет һәм рәсәй фольклорсыһы, әҙәбиәт белгесе һәм этнографы, көнсығыш славян һәм төрки әкиәт эпосын өйрәнеүсе. Тарих фәндәре докторы (1969), профессор (1970), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1977)[2][3]. «Сағыштырма күрһәткес. Көнсығыш славян әкиәте» (1979) һәм А. Н. Афанасьевтың «Урыҫ халыҡ әкиәттәре» (1984—1985) фәнни баҫмаһын төҙөүселәрҙең береһе. «Башҡорт халыҡ ижады» күп томлы йыйынтығын әҙерләүҙә ҡатнашҡан; авторҙар коллективы составында Салауат Юлаев исемендәге премияға лайыҡ булған[4].

Биография

Лев Бараг Киевта тыуған. 1927 йылда 2-се Мәскәү дәүләт университетының әҙәбиәт факультетына уҡырға инә. Вуз үҙгәртеп өоролҡандан һуң А. С. Бубнов исемендәге Мәскәү дәүләт педагогия институтында уҡыуын дауам итә, уны 1931 йылда тамамлай. Артабан аспирантурала уҡый; кандидатлыҡ диссертацияһын 1938 йылда яҡлай. Уның уҡытыусылары араһында әҙәбиәт белгесе Н. К. Гудзий һәм фольклорсы П. Г. Богатырёв була[5][6]. Институтты тамамлағандан һуң Загорскиҙағы педагогия техникумында уҡыта, «Советская этнография» журналының яуаплы секретары булып эшләй. 1938—1941 йылдарҙа Минск педагогия институтында уҡыта, бер үк ваҡытта Белорус ССР-ы Фәндәр академияһының Тел һәм әҙәбиәт институты менән хеҙмәттәшлек итә. 1941—1943 йылдарҙа Урал дәүләт университетының урыҫ әҙәбиәте кафедраһы мөдире була, һуңынан Минскиға ҡайта. 1943—1949 йылдарҙа Белорус дәүләт университетында эшләй[2][3].

1949 йылда, космополитизмға ҡаршы көрәш кампанияһы ваҡытында, Барагты белорус фольклорын «кәмһетеүҙә» ғәйепләйҙәр. Сәбәп булып уның белорус әкиәттәренең башҡа халыҡтар әкиәттәре менән оҡшашлығын тарихи үҙ-ара тәьҫир итеү һәм үҙләштереү һөҙөмтәһе тип аңлатыуы тора. Ғалимды Белорус дәүләт университетынан эштән сығаралар һәм Минскиҙан китергә мәжбүр итәләр; артабанғы ике йыл дауамында ул юғары мәктәптә уҡытыу вазифаһын ала алмай[3][5].

1951 йылда Бараг Өфөгә күсенә һәм Башҡорт педагогия институтында эшләй башлай, ул 1957 йылда Башҡорт дәүләт университеты итеп үҙгәртелә. 1966—1988 йылдарҙа урыҫ әҙәбиәте һәм фольклоры кафедраһы мөдире була, һуңынан кафедрала уҡытыуын дауам итә. 1972 йылдан бер үк ваҡытта Өфөләге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй[2][6].

1969 йылда «Көнсығыш славян халыҡ әкиәттәренең үҙ-ара бәйләнештәре һәм милли үҙенсәлеге» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1970 йылда уға профессор исеме бирелә[6][3]. 1994 йылдың 4 сентябрендә Өфөлә вафат була[2][3].

Фәнни эшмәкәрлеге

Барагтың фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары XVIII—XX быуаттар урыҫ әҙәбиәте тарихын, әкиәт теорияһы һәм тарихын, көнсығыш славян һәм төрки фольклорын сағыштырма өйрәнеүҙе үҙ эсенә ала. 1934 йылдан 1990 йылға тиклем ул Рәсәй, Белоруссия һәм Украина территорияһында фольклор экспедицияларында ҡатнаша һәм уларҙы етәкләй. Уның фәнни хеҙмәттәренең дөйөм һаны яҡынса 300-гә етә.

Әҙәбиәт ғилеме

Барагтың тәүге тикшеренеүҙәре XVIII быуат урыҫ әҙәбиәтенә, атап әйткәндә Д. И. Фонвизин ижадына арналған. Был эштәрендә ул әҙәби әҫәрҙең эпоханың йәмәғәт фекере һәм фольклор традицияһы менән бәйләнештәрен ҡарай. Артабан урыҫ һәм белорус яҙыусылары, шул иҫәптән Янка Купала ижадында әҙәбиәт һәм фольклорҙың үҙ-ара тәьҫир итеүен тикшерә[3][6].

Көнсығыш славян әкиәте

1966 йылда Германияла Бараг әҙерләгән «Белорус халыҡ әкиәттәре» (нем. Belorussische Volksmärchen) йыйынтығы баҫылып сыға. Уға 122 әкиәт инә, уларҙың 36-һы тикшеренеүсе үҙе яҙып алған тексттар. Сюжеттар Аарне — Томпсондың халыҡ-ара системаһы буйынса күрһәткестәр менән тәьмин ителгән. 1980 йылға тиклем йыйынтыҡ ун баҫманы кисерә[3]. «Беларуская казка» (1969) монографияһында Бараг белорус әкиәт традицияһын өйрәнеү һөҙөмтәләрен урыҫ һәм украин материалдары менән сағыштырып дөйөмләштерә. Ул белорус әкиәт сюжеттарының күрһәткесе «Сюжэты і матывы беларускіх народных казак» (1978) төҙөй, ә И. П. Березовский, К. П. Кабашников һәм Н. В. Новиков менән берлектә — «Сағыштырма күрһәткес. Көнсығыш славян әкиәте» (1979) әҫәрен. Был урыҫ, украин һәм белорус әкиәттәренең Аарне системаһына нигеҙләнгән беренсе йыйылма күрһәткесе ине[7].

1984—1985 йылдарҙа Бараг Н. В. Новиков менән берлектә «Литературные памятники» серияһында А. Н. Афанасьевтың өс томлы академик баҫмаһы «Урыҫ халыҡ әкиәттәре» өсөн тексттар һәм белешмә аппараты әҙерләй[8]. Ул шулай уҡ халыҡ-ара «Әкиәттәр энциклопедияһы» (нем. Enzyklopädie des Märchens) өсөн әкиәт сюжеттары һәм типтары тураһында мәҡәләләр яҙа[2][3].

Башҡортостан фольклоры

Өфөгә күскәндән һуң Бараг урыҫ һәм башҡорт фольклорын экспедицион яҙып алыуҙы ойоштора. Уның етәкселегендә Башҡортостан территорияһында яҙып алынған урыҫ әкиәттәре, легендалары һәм риүәйәттәре йыйынтыҡтары әҙерләнә. Тикшеренеүсе төбәк халыҡтарының әкиәт традицияһын славян һәм төрки мәҙәниәттәренең тарихи бәйләнештәре контексында ҡарай[6][2]. Бараг урыҫ телендәге «Башҡорт халыҡ ижады» йыйынтығын әҙерләүҙә ҡатнаша һәм 18 томлы башҡорт баҫмаһы "Башҡорт халыҡ ижады"нда биш том әкиәттең бер мөхәррире була. 1987 йылда йыйынтыҡты төҙөүселәр һәм мөхәррирҙәр коллективы, шул иҫәптән Бараг, Салауат Юлаев исемендәге премияға лайыҡ була[3][4].

Фәнни-ойоштороу эше

1974 йылдан Бараг «Фольклор народов РСФСР» (1992 йылдан — «Фольклор народов России») вуз-ара фәнни йыйынтығының яуаплы мөхәррирҙәренең береһе була. 1974—1993 йылдарҙа Рәсәй халыҡтары фольклорына һәм фольклорҙың әҙәбиәт менән бәйләнештәренә арналған 20 сығарылыш донъя күрә[9][6]. Уның етәкселегендә Башҡорт дәүләт университетында Башҡортостан халыҡтары фольклорын һәм көнсығыш славян әкиәтен сағыштырма өйрәнеү йүнәлеше барлыҡҡа килә[3].

Төп хеҙмәттәре

  • Бараг Л. Г. Комедия Фонвизина «Недоросль» и русская литература конца XVIII века // Проблемы реализма в русской литературе XVIII века. — Москва; Ленинград: Издательство АН СССР, 1940. — С. 68—120.
  • Barag L. Belorussische Volksmärchen. — Berlin: Akademie-Verlag, 1966.
  • Бараг Л. Р. Беларуская казка: пытанні вывучэння яе нацыянальнай самабытнасці параўнальна з іншымі ўсходнеславянскімі казкамі (белор.). — Мінск: Вышэйшая школа, 1969. — 256 с.
  • Бараг Л. Р. Сюжэты і матывы беларускіх народных казак: сістэматычны паказальнік (белор.). — Мінск: Навука і тэхніка, 1978.
  • Сравнительный указатель сюжетов. Восточнославянская сказка / Сост.: Л. Г. Бараг, И. П. Березовский, К. П. Кабашников, Н. В. Новиков. — Ленинград: Наука, 1979. — 437 с.
  • Афанасьев А. Н. Народные русские сказки: в 3 томах / Подготовили Л. Г. Бараг и Н. В. Новиков; ответственные редакторы Э. В. Померанцева и К. В. Чистов. — Москва: Наука, 1984—1985. — (Литературные памятники).

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

Хәтер

2011 йылда Башҡорт дәүләт университетында Барагтың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған «Проблемы взаимодействия языка, литературы и фольклора и современная культура» Бөтә Рәсәй фәнни-ғәмәли конференцияһы үтә. Конференция материалдары айырым йыйынтыҡ булып баҫылып сыға[10]. Ғалимдың юбилейына шулай уҡ «Памяти Учителя: Лев Григорьевич Бараг» иҫтәлектәр һәм фәнни мәҡәләләр йыйынтығы сыға[11].

2015 йылдың 31 авгусында Башҡорт дәүләт университетының ғилми советы филология факультеты студенттары өсөн Л. Г. Барагтың исемле стипендияһын булдыра[12].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 Башкирская энциклопедия (урыҫ) — Башкирская энциклопедия, 2005. — 4344 с. — ISBN 978-5-88185-053-1
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Ахметшин Б. Г. Бараг Лев Григорьевич. Региональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан» (10 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Салова С. А.; Якубова Р. Х. (2016). «Культурное взаимодействие восточнославянского фольклора и русской литературы как национальных явлений в научном наследии Л. Г. Барага». Российский гуманитарный журнал 5 (6): 635—645. DOI:DOI:10.15643/libartrus-2016.6.10.
  4. ↑ 1 2 3 Премия имени Салавата Юлаева. Региональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
  5. ↑ 1 2 Бараг Лев Григорьевич. Московский педагогический государственный университет. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
  6. ↑ 1 2 3 4 5 6 Костюхин Е. А.; Назиров Р. Г. (1996). «Лев Григорьевич Бараг». Этнографическое обозрение (4): 168—170.
  7. ↑ Сравнительный указатель сюжетов. Восточнославянская сказка. Фундаментальная электронная библиотека «Русская литература и фольклор». Институт русской литературы РАН. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
  8. ↑ Народные русские сказки А. Н. Афанасьева. В 3 томах. Фундаментальная электронная библиотека «Русская литература и фольклор». Институт русской литературы РАН. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
  9. ↑ Фольклор народов России. Региональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
  10. ↑ Проблемы взаимодействия языка, литературы и фольклора и современная культура: материалы Всероссийской научно-практической конференции, посвящённой 100-летию со дня рождения Л. Г. Барага. Российская государственная библиотека (2011). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
  11. ↑ Памяти Учителя: Лев Григорьевич Бараг. Российская государственная библиотека (2011). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
  12. ↑ Лев Бараг — фольклорист, этнограф, литературовед: к 105-летию со дня рождения учёного  (рус.), Башинформ (1 ғинуар 2016).

Әҙәбиәт

  • Костюхин Е. А., Назиров Р. Г. Лев Григорьевич Бараг // Этнографическое обозрение. — 1996. — № 4. — С. 168—170.
  • Салова С. А., Якубова Р. Х. Культурное взаимодействие восточнославянского фольклора и русской литературы как национальных явлений в научном наследии Л. Г. Барага // Российский гуманитарный журнал. — 2016. — Т. 5, № 6. — С. 635—645. — DOI: 10.15643/libartrus-2016.6.10.
  • Лев Григорьевич Бараг: библиографический указатель. — Уфа: Башкирский государственный университет, 1981.
  • Памяти Учителя: Лев Григорьевич Бараг / Отв. ред. В. Л. Бенин. — Уфа: РИЦ БашГУ, 2011. — 92 с. — ISBN 978-5-7477-2639-0.

Категориялар