Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Малғабәк

Малғабәк (ингуш. МагӀалбике — Мағалбике[5]); рус. Малгобек — Рәсәй Федерацияһы Ингушетия Республикаһындағы ҡала.

Малғабәк муниципаль районы административ үҙәге, әммә үҙе унда инмәй. Республика әһәмиәтендәге ҡала[6].

Этимологияһы

«Малгобек» топонимы Терек һыртының көнбайыш өлөшө өсөн беренсел һанала һәм бер фараз буйынса ҡабарҙы теленән сығарыла. Үҙенсәлекле ҡабарҙы-черкес лөғәтендә — мэл — «һарыҡ», префикс- каузатив гъэ-(ғә) һәм бэг (үләндән шешенгән, ағыуланған) ҡылымынан торған ҡушма һүҙ[7]. Икенсе версия буйынса, ҡала исеме Магиал-Бек төбәге исеменән килеп сыҡҡан (уның урынында, йәнәһе лә ҡала барлыҡҡа килгән). Ингуш теленән был топоним «ғәскәрҙең юғары башлығы» тип тәржемә ителә һәм был ерҙәрҙең элекке хужаһы титулына бәйле тип һанала[8]. 1927 йылдағы ингушса-урыҫса һүҙлектә Moghilbike - Моздок янындағы ер[9].

Тарихы

1934 йылда Вознесенское ауылы Малғабәк ҡала тибындағы ҡасабаһына үҙгәртеп ҡорола. 1939 йылдан — ҡала.

Бөйөк Ватан һуғышы барышында (1942 йылдың 12 сентябре) ҡала немец-фашист ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына. 1943 йылдың 3 ғинуарында азат ителә

2007 йылда ҡалаға "Хәрби дан ҡалаһы"почетлы исем бирелә[10].

Халҡы

2002 йылғы[11] һәм 2010 йылғы[12] Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса:

Халыҡ иҫәбен алыу йылы 2002 йыл 2010 йыл
ингуштар 34 368



(82,07 %) 		27 829



(89,72 %)
чечендар 6 044



(14,43 %) 		2 038



(6,57 %)
урыҫтар 1 063



(2,54 %) 		492



(1,59 %)
төрөктәр 130



(0,31 %) 		301



(0,97 %)
башҡалар 254



(0,61 %) 		144



(0,46 %)
күрһәтелмәгән 17



(0,04 %) 		214



(0,69 %)
барлығы 41 876



(100,0 %) 		31 018



(100,0 %)
Малгобекта тыуғандар:
  • Аушев Мөхәрбәк Измаил улы — икенсе һәм дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты.
  • Серебряков Борис Ефимович — совет осоро сериялы маньяк-үлтереүсеһе.
  • Шестопалов Владимир Алексеевич — 2004—2006 йылдарҙа Пятигорск ҡалаһы мэры.

Туғанлашҡан ҡалалары

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ https://city-brest.gov.by/города-побратимы-партнеры-бреста/
  2. ↑ http://www.pravitelstvori.ru/news/detail.php?ID=28417
  3. ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx
  4. ↑ 1 2 3 4 ОКТМО. 185/2016. Северо-Кавказский ФО
  5. ↑ Оздоев И. А. Русско-ингушский словарь: 40 000 слов / Под. ред. Ф. Г. Оздоевой, А. С. Куркиева. — М.: Русский язык, 1980. — 832 с. — С. 831.
  6. ↑ Закон от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 сентябрь 2018. Архивировано 28 ғинуар 2018 года.
  7. ↑ Апажев М. Л., Коков Дж. Н. Кабардино-черкесско-русский словарь. Около 27 000 слов / Под ред. доктора филологических наук Б. Ч. Бижоева. Нальчик: «Эльбрус», 2008. С. 675.
  8. ↑ Поспелов, 2008
  9. ↑ Ужахов М. Г. Ингушско-русский словарик. Владикавказ: Крайнациздат, 1927. С. 113.
  10. ↑ 8 октября 2007 года № 1344 «О присвоении городу Малгобеку почётного звания Российской Федерации „Город воинской славы“»
  11. ↑ Этнокавказ. Национальный состав населения Ингушетии по переписям 1926—2010 годов. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 февраль 2015. Архивировано 22 май 2011 года.
  12. ↑ Том 4. Таблица 04-04. Население Ингушетии по национальности и владению русским языком. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 февраль 2015. Архивировано из оригинала 6 март 2016 года. 2016 йылдың 6 март көнөндә архивланған.

Әҙәбиәт

  • Поспелов Е. М. Географические названия России. Топонимический словарь. — М.: Астрель, АСТ, 2008. — 523 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-17-054966-5.

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар