Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Мөнбәр

Был терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Мөнбәр (мәғәнәләр).

Мөнбәр (ғәр. منبر‎ минбар — «трибуна», «кафедра») йәки мөмбәр — йәмиғ мәсетендә имам баҫып йома вәғәзе (хөтбә) һөйләгән кафедра[1] йәки бейек урын[2]. Михрабтан уң яҡта урынлаша.

undefined

Тарихы

Вәғәз уҡылған беренсе мөнбәр Мәҙинә мәсетендә финик ағасының сабылған олоно була. 628—629 йылдарҙа Мөхәммәт пәйғәмбәр ағастан эшләнгән ике баҫҡысы һәм ултырырға урыны булған яңы мөнбәр ҡуя[3]. Был мөнбәр менән шулай уҡ тәүге өс тәҡүәле хәлифә лә файҙалана. IX быуаттан ҡоролма ағас япмалы бейек трибуна формаһында эшләнә башлай. Бындай мөнбәргә яндауырлы һәм ҡапҡалы йәки ишекле баҫҡыстан менәләр[4]. 1256 йылда Мәҙинә мәсетендәге янғын ваҡытында уның мөнбәре янып юҡҡа сыға. Әлеге ваҡытта был мәсеттә төрөк солтаны Морат III бойороғо буйынса эшләнгән мөнбәр урынлашҡан[3].

undefined

Мәҙинә мәсетенән тыш ҡуйылған беренсе мөнбәр Амра мәсетендә (Мысыр) урынлашҡан. Артабан ул донъяның бөтә мәсеттәренең атрибуты булып китә[3].

Тәғәйенләнеше

Йома намаҙы ваҡытында имам вәғәз уҡыу өсөн мөнбәргә күтәрелә. Ошо мәлдә мәсеттәге бөтә һөйләшеүҙәр туҡтатыла, һәм диндарҙар үҙҙәренең иғтибарын вәғәз тыңлауға йүнәлтә[3].

Формаһы

Мөнбәр формаһы антик базиликаларҙа хаким тәхете һәм судья креслоһы формаһынан килеп сыҡҡан. Йыш ҡына мөнбәрҙәр ағастан йәки таштан биҙәкләп эшләнгән ҡоролмаларҙан ғибәрәт[3]. Уларҙы аҫыл таштарҙы, мәрмәрҙе йәки ҡиммәтле ағас тоҡомдарын һырлап яһайҙар, алтын, төҫлө фаянс йәки быяла менән биҙәйҙәр[4]. Ҡайһы бер мөнбәрҙәр сәнғәт әҫәре булараҡ ҡиммәткә эйә. Улар бейек тәхеткә оҡшаған, уға биш, ете, туғыҙ һәм унан да күберәк һикәлтәнән торған яндауырлы баҫҡыс илтә[3].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Арабские и персидские слова в башкирском языке (А. Г. Биишев, 2009)
  2. ↑ Русско-башкирский словарь архитектурных терминов (З. Г. Ураксин, З. А. Сиразитдинов, 2004)
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 Али-заде, 2007
  4. ↑ 1 2 Власов, 2006

Әҙәбиәт

  • Али-заде, А. А. Минбар // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — 400 с. — (Золотой фонд исламской мысли). — 3000 экз. — ISBN 5-98443-025-8  (рус.).
  • Власов В. Г. Минбар // Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства: В 10 т.. — СПб.: Азбука-классика, 2006. — Т. V. — 768 с: ил. + вкл с.
  • Минбар / Стародуб Т. Х. // Меотская археологическая культура — Монголо-татарское нашествие. — М. : Большая российская энциклопедия, 2012. — С. 343. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.]; vol. 2004—2017, вып. 20). — ISBN 978-5-85270-354-5.

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар