Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Нестеров Михаил Васильевич

Михаил Васильевич Нестеров (рус. Михаил Васильевич Нестеров; 1862 йылдың 19 [31] майы, Өфө, Ырымбур губернаһы, Өфө өйәҙе, Рәсәй империяһы — 1942 йылдың 18 октябре, Мәскәү, РСФСР, СССР) — рус һәм совет рәссамы, график, монументаль живопись оҫтаһы. Император Һынлы сәнғәт академияһы академигы (1898), уның тулы хоҡуҡлы ағзаһы (1910), РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1942), беренсе дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1941)[4]. Дини-фәлсәфәүи картиналар, ғибәҙәтханаларҙың стена һүрәттәре, портреттар һәм пейзаждар авторы; уның ижадында передвижниктар традициялары символизм һәм модерн менән берләшә[5].

Биографияһы

Бала сағы һәм белеме

Өфөлә сауҙагәр ғаиләһендә тыуған. Өфө ирҙәр гимназияһында, 1874 йылдан Мәскәүҙә К. П. Воскресенскийҙың реаль училищеһында уҡыған. 1877 йылда Мәскәү живопись, һынсылыҡ һәм архитектура училищеһына уҡырға ингән. Уның остаздары И. М. Прянишников һәм В. Г. Перов булған. 1881–1884 йылдарҙа Санкт-Петербургтағы Император Һынлы сәнғәт академияһында П. П. Чистяковта уҡыған. Һуңынан Мәскәү училищеһына әйләнеп ҡайтҡан, А. К. Саврасов һәм В. Е. Маковскийҙа белем алған; уҡыуын 1886 йылда тамамлаған[6].

1885 йылда Мария Ивановна Мартыновскаяға өйләнгән. 1886 йылда ҡатыны ҡыҙҙары Ольга тыуғандан һуң вафат булған. Был юғалтыу Нестеровтың ижадына, шул иҫәптән «Христова невеста» картинаһына йоғонто яһаған[7].

Һөнәри эшмәкәрлеге

1880-се йылдарҙа көнкүреш һәм тарихи темаларға картиналар яҙған, китаптарҙы һүрәттәр менән биҙәгән. XVII күсмә күргәҙмәлә күрһәтелгән һәм П. М. Третьяков һатып алған «Дәрүиш» («Пустынник», 1888–1889) картинаһы уға танылыу килтергән[6]. 1896 йылдан Күсмә художество күргәҙмәләре ширҡәте ағзаһы булған, «Мир искусства» берекмәһе эшмәкәрлегендә ҡатнашҡан. 1903 йылда Рус рәссамдары союзына нигеҙ һалыусыларҙың береһе булған[8].

1890–1910 йылдарҙа башлыса Киевта йәшәгән, сиркәүҙәрҙе биҙәү өҫтөндә эшләгән. 1898 йылда академик исемен алған, 1910 йылда Император Һынлы сәнғәт академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы итеп һайланған. 1910 йылдан башлыса Мәскәүҙә йәшәгән; 1918–1920 йылдарҙа Армавирҙа булған[4].

1902 йылда Екатерина Петровна Васильеваға өйләнгән. Был никахтан тыуған балалары араһында — Наталья һәм Алексей. Быға тиклем Юлия Николаевна Урусман менән мөнәсәбәттәренән ҡыҙы Вера тыуған. Рәссам үҙенең яҡындарын картиналарында һәм портреттарында күп тапҡыр һүрәтләгән[7].

Һуңғы йылдары

1917 йылдан һуң портрет жанрына йышыраҡ мөрәжәғәт иткән, пейзаждар яҙыуын да дауам иткән. 1938 йылда ҡулға алынған һәм ике аҙна самаһы Бутырка төрмәһендә тотолған. 1941 йылда 1935 йылда яҙылған академик И. П. Павлов портреты өсөн Сталин премияһына лайыҡ булған[9].

1926 йылдан иҫтәлектәре өҫтөндә эшләгән. Улар 1942 йылда «Давние дни» исеме менән баҫылып сыҡҡан[4]. 1942 йылдың 18 октябрендә Мәскәүҙә вафат булған, Новодевичье зыяратында ерләнгән[10].

Ижады

Дини-фәлсәфәүи живопись

Нестеров ижадында кешенең рухи тормошо төп темаларҙың береһенә әүерелгән. Уны рәссам рус тәбиғәте, монастырҙар һәм дәрүиштәр образдары аша асҡан. «Дәрүиш» картинаһында ҡарт менән көҙгө пейзаж бер бөтөн образ тыуҙыра. 1880-се йылдар аҙағынан дини сюжеттар уның станок живописында мөһим урын биләгән[6].

«Үҫмер Варфоломейға Илаһи зат күренеүе» («Видение отроку Варфоломею», 1889–1890) картинаһы Сергий Радонежскийҙың житиеһына нигеҙләнгән. Ул монахлыҡ ҡабул иткәнгә тиклем Варфоломей исемен йөрөткән изге тураһында әҫәрҙәр циклын башлап ебәргән. Передвижниктарҙың бер өлөшө картинаны тәнҡитләүгә ҡарамаҫтан, 1890 йылда уны Третьяков һатып алған. Әҫәрҙең пейзажы рәссамдың Абрамцево һәм Троица-Сергий лавраһы тирәһендә алған тәьҫораттары менән бәйле[11].

Сергий Радонежский темаһын «Юность преподобного Сергия» картинаһы һәм «Труды преподобного Сергия» триптихы дауам иткән. «На горах», «Великий постриг», «Думы» әҫәрҙәрендә рәссам рус ҡатынының яҙмышына һәм иҫке йола тотоусыларҙың көнкүрешенә мөрәжәғәт иткән. Был образдарға П. И. Мельников-Печерскийҙың романдары йоғонто яһаған. «Святая Русь» һәм «На Руси. Душа народа» картиналарында уның ҙур дини-фәлсәфәүи уй-ниәттәре сағылыш тапҡан[6].

Монументаль живопись

1890-сы йылдарҙан 1910-сы йылдар башына тиклем Нестеровтың эшмәкәрлегендә ғибәҙәтханаларҙы биҙәү ҙур урын алған. Ул Киевтағы Владимир соборының стеналарына һүрәттәр төшөрөүҙә ҡатнашҡан, Санкт-Петербургтағы Христос терелеүе ғибәҙәтханаһы (Ҡан өҫтөндәге Ҡотҡарыусы) мозаикалары өсөн картондар әҙерләгән. Абастуманиҙағы Александр Невский сиркәүен һәм Мәскәүҙәге Марфа-Мария төйәгенең Покров ғибәҙәтханаһын биҙәгән[8].

Сиркәү композицияларында Византия һәм боронғо рус сәнғәте традицияларын станок живописындағы тәжрибәһе менән берләштергән. Марфа-Мария төйәгендә архитектор А. В. Щусев менән бергә эшләгән. Бында ижад ителгән әҫәрҙәре араһында «Путь ко Христу» композицияһы бар[6].

Портреттар һәм пейзаждар

Нестеров портреттарҙы революцияға тиклем үк яҙған. Был осорҙағы билдәле әҫәрҙәре араһында «Рәссамдың ҡыҙы О. М. Нестерова портреты» («Амазонка», 1906) һәм П. А. Флоренский менән С. Н. Булгаковты һүрәтләгән «Философтар» («Философы», 1917) бар[12].

1930–1940-сы йылдарҙа рәссамдар П. Д. һәм А. Д. Кориндарҙың, ғалимдар И. П. Павлов һәм А. Н. Северцовтың, хирург С. С. Юдиндың, скульпторҙар И. Д. Шадр менән В. И. Мухинаның, йырсы К. Г. Держинскаяның һәм рәссам Е. С. Кругликованың портреттарын ижад иткән. Был әҫәрҙәрендә кешенең тышҡы ҡиәфәтен генә түгел, холҡон, һөнәри ҡыҙыҡһыныуҙарын һәм ижади ҡеүәтен дә күрһәтергә ынтылған[12].

Пейзаж үҙаллы әһәмиәтен һаҡлаған һәм шул уҡ ваҡытта геройҙарҙың рухи торошон асыу сараһы булған. Тәбиғәт күренештәре дини композицияларҙа ла, портреттарҙа ла осрай. Рәссам лирик пейзаждарҙы ғүмеренең аҙағына тиклем яҙған[6].

Өфө менән бәйләнеше

Нестеров тыуған ҡалаһы менән бәйләнешен һаҡлаған. 1913 йылда Өфөгә XIX быуаттың икенсе яртыһы — XX быуат башы рус сәнғәте коллекцияһын бүләк иткән. Унда 102 әҫәр, шул иҫәптән И. Е. Репин, И. И. Шишкин, И. И. Левитан, В. Д. Поленов, К. А. Коровин һәм башҡа оҫталарҙың эштәре булған. Бүләккә Нестеровтың үҙ әҫәрҙәре лә ингән[13].

Коллекцияны Мәскәүҙән Өфөгә 1919 йылда ғына алып ҡайта алғандар. Был эште һуңынан музейҙың тәүге директоры булған архитектор И. Е. Бондаренко башҡарған. Художество музейы 1920 йылдың 5 ғинуарында асылған. 1954 йылда уға М. В. Нестеров исеме бирелгән[14].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Император Һынлы сәнғәт академияһы академигы (1898), академияның тулы хоҡуҡлы ағзаһы (1910)[4].
  • Париждағы Бөтә донъя күргәҙмәһенең көмөш миҙалы (1900) һәм Мюнхендағы Халыҡ-ара күргәҙмәнең алтын миҙалы (1909)[4].
  • Беренсе дәрәжә Сталин премияһы (1941) — И. П. Павлов портреты (1935) өсөн[9].
  • РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1942)[4].
  • Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1942)[4].

Хәтер һәм ижади мираҫын өйрәнеү

undefined

2015 йылдың 11 декабрендә Өфөлә М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы биләмәһендә рәссамға һәйкәл асылған. Уны Николай Калинушкиндың эскизы буйынса Фирҙант Нуриәхмәтов һәм Владимир Лобанов эшләгән[10].

2017 йылда Башҡортостанда һынлы сәнғәт һәм сәнғәт ғилеме өлкәһендә Михаил Васильевич Нестеров исемендәге дәүләт премияһы булдырылған. 2022 йылдың декабрендә награданы сираттағы тапҡыр тапшырғандар. Премиялар живопись, графика, скульптура, декоратив-ғәмәли сәнғәт һәм сәнғәт ғилеме йүнәлештәре буйынса бирелгән[15].

2026 йылдың сентябрендә Өфөлә Дәүләт Рус музейы коллекцияһынан Нестеров әҫәрҙәре күргәҙмәһе асылған. Унда 26 живопись әҫәре ҡуйылған. Төп урынды рәссамдың тыуған яғында тәүге тапҡыр күрһәтелгән «Святая Русь» картинаһы биләгән[5].

Әҫәрҙәре

  • Нестеров М. В. Давние дни. Встречи и воспоминания. — 2-е изд. — М.: Искусство, 1959.
  • Нестеров М. В. Из писем / Вступительная статья, составление и комментарии А. А. Русаковой. — Л.: Искусство, 1968.
  • Нестеров М. В. Письма: избранное / Вступительная статья, составление и комментарии А. А. Русаковой. — 2-е изд., перераб. — Л.: Искусство, 1988.
  • Нестеров М. В. Воспоминания / Вступительная статья, составление и комментарии А. А. Русаковой. — М.: Советский художник, 1989.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 НЕСТЕРОВ // Большая российская энциклопедия (урыҫ) — М.: Большая российская энциклопедия, 2004.
  2. ↑ 1 2 3 Нестеров Михаил Васильевич // Большая советская энциклопедия (урыҫ): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  3. ↑ Mikhail Vasilevich Nesterov (нидерл.)
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Нестеров Михаил Васильевич (1862–1942). Российская академия художеств. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 октябрь 2026.
  5. ↑ 1 2 Русский музей представил выставку произведений Михаила Нестерова в родном городе художника — Уфе. Государственный Русский музей (29 сентябрь 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 октябрь 2026.
  6. ↑ 1 2 3 4 5 6 Нестеров. Православная энциклопедия. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 октябрь 2026.
  7. ↑ 1 2 Семья в творчестве Михаила Нестерова. Третьяковская галерея. 2013. № 1 (38). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 октябрь 2026.
  8. ↑ 1 2 Нестеров Михаил Васильевич. Виртуальный Русский музей. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 октябрь 2026.
  9. ↑ 1 2 Нестеров Михаил Васильевич, 1862–1942. Научно-исследовательский музей при Российской академии художеств. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 октябрь 2026.
  10. ↑ 1 2 В Уфе состоялось открытие памятника художнику Михаилу Нестерову. Башинформ (11 декабрь 2015). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 октябрь 2026.
  11. ↑ Михаил Нестеров. Видение отроку Варфоломею. Государственная Третьяковская галерея. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 октябрь 2026.
  12. ↑ 1 2 Нестеров портретист. Третьяковская галерея. 2013. № 1 (38). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 октябрь 2026.
  13. ↑ Художник Михаил Васильевич Нестеров и Уфа. Третьяковская галерея. 2013. № 1 (38). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 октябрь 2026.
  14. ↑ Художественный музей им. М. В. Нестерова. Артефакт. Министерство культуры Российской Федерации. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 октябрь 2026.
  15. ↑ Нестеровские лауреаты. Рампа (30 ғинуар 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 октябрь 2026.

Әҙәбиәт

  • Никонова И. И. Михаил Васильевич Нестеров. — 2-е изд., испр.. — М.: Искусство, 1984.
  • Русакова А. А. Михаил Нестеров. — Л.: Аврора, 1990. — ISBN 5-7300-0015-4.
  • Художник Михаил Васильевич Нестеров и Уфа. Третьяковская галерея. 2013. № 1 (38). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 октябрь 2026.

Һылтанмалар

Категориялар