Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Назрань

Назрань (ингуш. На́на-На́ьсаре, Наьсаре); рус. Назрань, 1944—1957 йылдарҙа — Коста-Хетагуров) — Рәсәй ҡалаһы, Ингушетияның иң ҙур ҡалаһы, Назрань районының административ үҙәге.

Республика әһәмиәтендәге ҡала. Назрань ҡалаһы ҡала округын барлыҡҡа килтерә[3].

Этимологияһы

XIX быуат уртаһында Назрань ауылы булараҡ телгә алына. Топонимды антропонимдан сыҡҡан тип фаразлайҙар — халыҡ риүәйәттәрендә тәүге төпләнеүсенең исеме Нясара тип телгә алына.

Географияһы

Ҡала Сунжа йылғаһының һул ярында, республиканың көнбайыш өлөшөндә, Төньяҡ Осетияның административ сиге буйында урынлашҡан. Баш ҡаланан— Магастан — төньяҡ-көнбайышҡа табан 4 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

Mousterian in Ingushetia.jpg

Тарихы

1781 йылда нигеҙләнгән. Рәсми документтарҙа 1810 йылда телгә алына.

1863 йылда бында Ингушетияла иң беренсе дини булмаған уҡыу йорто асылған. 1893 йылда вокзал асылған.

1944 йылда, ингуш халҡы депортацияһынан һуң Чечен-Ингуш АССР-ы бөтөрөлөүе менән ауыл Төньяҡ Осетия составына индерелә, һәм осетин шағиры К. Л. Хетагуров исеме хөрмәтенә Коста-Хетагуров тип үҙгәртелә. Чечен-Ингуш АССР-ы тергеҙелгәндән һуң 1957 йылда ауылға Назрань исеме кире ҡайтарыла.

1967 йылда ҡала статусы бирелә. [4].

Административ бүленеше

Назрань ҡалаһы дүрт административ округҡа бүленә[5][6][7]:

№Административный
округ		ОКАТО коды
1Альти административ округы26 406 362
2Гамурза административ округы26 406 368
3Насыр-Корт административ округы26 406 371
4Үҙәк административ округы (Назрань)26 406 378

Халҡы

2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәр буйынса Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2020) мәғлүмәттәре буйынса, 2021 йылдың 1 октябренә ҡарата халыҡ һаны буйынса ҡала 139 урында[8] (Рәсәй Федерацияһы ҡалаларының 1118 ҡалаһы араһында[9]).

Милли составы

2010 йылғы бөтә рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәр буйынса[10]:

№МилләттәрКеше һаныӨлөш
1ингуштар90 70096,76 %
2чечендар1 5852,41 %
3урыҫтар3640,20 %
4месхет төрөктәре, ҡумыҡтар, татарҙар, грузиндар, әрмәндәр, сиғандар, әзербайжандар һәм башҡалар6860,63 %

Климаты

Ҡала климаты
Күрһәткес Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Йыл
Уртаса максимум, °C 3 3 7 15 19 23 26 25 20 14 8 4 14
Уртаса минимум, °C −6 −6 −1 5 10 13 16 15 11 6 0 −4 5
Яуым-төшөм нормаһы, мм 24,1 28,3 43,4 60,1 92 125,3 79,9 68,7 51,8 45,1 37,2 26,1 682
Сығанаҡ: MSN Weather

Галереяһы

Назрань ҡалаһы быуаһы.
Бөйөк Ватан һуғышы шәһиттәре иҫтәлеге Мемориалы, 2010 йыл.
Сәйәси золом ҡорбандары иҫтәлеге Мемориалы, 2003 йыл]].
Бөйөк Ватан һуғышы шәһиттәре Мемориалы, 2011 йыл.
Тимер юлы вокзалы. Вокзал яны майҙаны.
Тимер юлы вокзалы. Перрон яғынан, 2011 йыл.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 ОКТМО. 185/2016. Северо-Кавказский ФО
  2. ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx
  3. ↑ Закон от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 сентябрь 2018. Архивировано 28 ғинуар 2018 года.
  4. ↑ Поспелов, 2008
  5. ↑ Структура, Положение о местной Администрации г. Назрань. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 сентябрь 2017. Архивировано из оригинала 19 сентябрь 2017 года. 2017 йылдың 19 сентябрь көнөндә архивланған.
  6. ↑ Структурные подразделения. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 сентябрь 2017. Архивировано из оригинала 18 сентябрь 2017 года. 2017 йылдың 18 сентябрь көнөндә архивланған.
  7. ↑ Устав города Назрань. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 сентябрь 2017. Архивировано 19 сентябрь 2017 года.
  8. ↑ с учётом городов Крыма
  9. ↑ Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более (XLSX).
  10. ↑ Том 4. Таблица 04-04. Население Ингушетии по национальности и владению русским языком. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 19 май 2019. Архивировано из оригинала 6 март 2016 года. 2016 йылдың 6 март көнөндә архивланған.

Әҙәбиәт

  • Гаджиев З. Т. К вопросу о датировке основания города Назрань как ингушского поселения, существующего не менее 250 лет // Вестник Ингушского научно-исследовательского института гуманитарных наук им. Ч. Э. Ахриева : научный журнал. — Магас: Ингушский НИИ ГН им. Ч. Э. Ахриева, 2019. — Вып. 2. — С. 171—179.
  • Поспелов Е. М. Географические названия России. Топонимический словарь. — М.: Астрель, АСТ, 2008. — 523 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-17-054966-5.
  • Картоев М. М. К вопросу о дате основания Назрани в свете гипотезы, представленной к.и.н. З. Т. Гаджиевым на основе изучения данных карты «Северной части Османской империи» 1774 г // Вестник Ингушского научно-исследовательского института гуманитарных наук им. Ч. Э. Ахриева : научный журнал. — Магас: Ингушский НИИ ГН им. Ч. Э. Ахриева, 2019. — Вып. 2. — С. 180—191.

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар