Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Наил Ғәлиев

Наил Ғәлиев (ысын исеме — Николай Афанасьевич Голов; рус. Наиль Галиев; 1928 йылдың 9 октябре, Юрковка ауылы, Дедов ауыл Советы (Фёдоровка районы) — 2005 йылдың 7 феврале, Өфө) — совет музыканты, баянсы, композитор, концертмейстер. 1957—1998 йылдарҙа Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының баянсы-концертмейстры. «Өфө уттары» исемле тәүге профессиональ эстрада-инструменталь ансамблде ойоштороусы һәм 1961—1988 йылдарҙа уның художество етәксеһе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1968) һәм халыҡ (1988) артисы[2].

Биографияһы

Наил Ғәлиев 1928 йылдың 9 октябрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ кантоны Юрковка ауылында тыуған. Хәҙер был ауыл Башҡортостан Республикаһының Федоровка районына ҡарай[2].

Иртә ата-әсәһенән ҡала, өләсәһе тәрбиәһендә үҫә. Бала сағы Стәрлебаш ауылында үтә. Ошонда татар һәм башҡорт телдәрен өйрәнә. 1943 йылда Ырымбурҙағы 4-се тимер юл училищеһына уҡырға инә һәм токарь һөнәрен ала. Артабан музыка белеме алырға ҡарар итә[3].

1948 йылда Чкалов ҡалаһында (хәҙер Ырымбур) музыка училищеһын тамамлай[2]. Хәрби хеҙмәтен округ йыр һәм бейеү ансамблендә үтә. Армиянан һуң балаларға музыка өйрәтә[3].

1952 йылда Өфөгә күсә һәм Башҡорт дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамблендә (хәҙер Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле) баянсы булып эшләй башлай. 1955 йылда Мәскәүҙә үткән Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнаша. 1957—1998 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһында баянсы-концертмейстер булып эшләй. СССР ҡалаларында гастролдәрҙә була[2][3].

2005 йылдың 7 февралендә Өфөлә вафат була[2].

«Өфө уттары» ансамбле

1961 йылда Наил Ғәлиев «Өфө уттары» эстрада-инструменталь ансамблен ойоштора. 1988 йылға тиклем коллективтың художество етәксеһе була[2].

Ансамблдең тәүге составына кларнетсы Виктор Петров, ритм-гитарасы Виктор Варнавин һәм бас-гитарасы Василий Варнавин инә. Наил Ғәлиев баян-органолала уйнай. Коллективтың солисы булып уның ҡатыны, йырсы Мәғфирә Ғәлиева сығыш яһай[3].

1962 йылда ансамбль тәүге тапҡыр Башҡортостан сиктәренән тыш гастролдәргә сыға: Силәбе, Омск, Новосибирск, Свердловск, Пермь һәм Ульяновск ҡалаларында концерттар бирә[3]. Артабан коллектив СССР буйлап гастролдәрҙә йөрөй, радио һәм телевидениела сығыш яһай. Ансамблдең яҙмалары Мәскәүҙә грампластинкаларҙа сығарыла[4].

Ижады

Наил Ғәлиевтең башҡарыуына импровизация һәм аккомпанемент оҫталығы хас. Репертуарына башҡорт һәм татар композиторҙарының йырҙары, инструменталь пьесалары, үҙ әҫәрҙәре инә. Ул башҡорт композиторҙарының йыр темаларына фантазиялар яҙа, башҡорт һәм татар халыҡ йырҙарын баян һәм инструменталь ансамбль өсөн эшкәртә[2].

Уның йырҙары Мәғфирә Ғәлиева башҡарыуында тарала. Ғәлиев ижад иткән һәм эшкәрткән әҫәрҙәрҙе профессиональ һәм үҙешмәкәр артистар башҡара[5].

Инструменталь ансамбль өсөн пьесалары

  • «Өфө уттары»;
  • «Һабантуй»;
  • «Бөрйән бейеү көйҙәре»;
  • «Егеттәр бейеүе»;
  • «Юлдаш»[2].

Йырҙары

Шәриф Бикҡол һүҙҙәренә:

  • «Башҡортостан»;
  • «Оҙата кил»;
  • «Өс егет йөрөй артымдан»;
  • «Өфө куранттары».

Башҡа авторҙар һүҙҙәренә:

  • «Бөрлөгәнем» — Р. Т. Вәлиева һүҙҙәренә;
  • «Һалдат йыры» — Әнғәм Атнабаев һүҙҙәренә[2].

Баҫмалары

  • Ғәлиев Н. Уйнайыҡ та йырлайыҡ. — Өфө, 1994[2].

Ғаиләһе

Ҡатыны — Мәғфирә Ғәлиева, йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2011). Уларҙың Вячеслав исемле улы һәм Зарема исемле ҡыҙы була. Ғаиләлә башҡортса һөйләшәләр[5].

Улы Вячеслав Голов — журналист, «Вечерняя Уфа» гәзитенең баш мөхәррире, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған журналисы[6].

2022 йылғы мәҡәләлә ейәне Артёмдың музыка мәктәбендә баян буйынса шөғөлләнеүе, халыҡ-ара музыка фестивалдәрендә ҡатнашып, лауреат һәм дипломант исемдәрен яулауы тураһында әйтелә[5].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1968);
  • Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1988)[2];
  • «За трудовое отличие», «За доблестный труд», «Ветеран труда» миҙалдары;
  • «Отличник военно-шефской работы» түш билдәһе;
  • ВЦСПС-тың почёт грамоталары[3].

Хәтер

2011 йылдың 12 апрелендә Өфөлә Октябрь революцияһы урамындағы 9-сы йортта Николай Афанасьевич Головҡа мемориаль таҡтаташ асыла. Композитор был йортта оҙаҡ йылдар йәшәгән. Тантанала Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры Асҡар Абдразаҡов, ҡала хакимиәте вәкиле Сынтимер Баязитов, композиторҙың улы Вячеслав Голов, уның дуҫтары һәм хеҙмәттәштәре ҡатнаша[4].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 Башкирская энциклопедия (урыҫ) — Башкирская энциклопедия, 2005. — 4344 с. — ISBN 978-5-88185-053-1
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 В. Х. Әйүпова. Ғәлиев Наил (башҡ.). Башҡорт энциклопедияһы (10 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 Галиев Наиль (Голов Николай Афанасьевич). Фёдоровская централизованная библиотечная система. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.
  4. ↑ 1 2 В Уфе увековечили память композитора Николая Голова. ИА «Башинформ» (13 апрель 2011). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.
  5. ↑ 1 2 3 Гөлфиә Юнысова. Шулай йырлаған был биш йәшлек сая ҡыҙ кем икән?! (башҡ.). Тамаша (26 август 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.
  6. ↑ Радия Хабирова порадовали итоги прошедшего года. Республика Башкортостан (11 март 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.

Һылтанмалар

Категориялар