Павлодар өлкәһе

Өлкә Ҡаҙағстандың төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Павлодар өлкәһе биләмәһенең күпселек өлөшө Иртыш йылғаһының урта ағымындағы тигеҙлегенең көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан.

Павлодар өлкәһе биләмәһе, Төньяҡ Ҡаҙағстандың башҡа өлкәләре кеүек, Уртаса Көнбайыш-Себер климаты өлкәһенә ҡарай, киҫкен континенталь климат менән характерлана. Ҡыш оҙайлы һәм һыуыҡ (5,5 ай), йәй ҡыҫҡа һәм эҫе (3 ай).

Өлкәнең күп өлөшө Ер шарындағы иң ҙур тигеҙлек булған Көнбайыш Себер тигеҙлегенең көньяғында урынлашҡан. Төбәктең көньяҡ-көнбайышында, ярымсүллекле далалар һәм һирәк үҫемлекле ваҡ убалар араһында бәләкәй тау-урмандар осрай.

Өлкә биләмәһе аша 140-тан ашыу йылға аға. Берҙән-бер ҙур йылға — Иртыш, ул көньяҡ-көнсығыштан төньяҡ-көнбайышҡа табан яҡынса 500 километрға һуҙыла. Иртыш йылғаһынан Ҡарағанды ҡалаһына тиклем Иртыш — Ҡарағанды каналы төҙөлгән, уның өҫтөндә бер нисә быуа һәм һыуһаҡлағыс бар. Өлкәлә күлдәр күп, уларҙың күбеһе тоҙло: Силәтдиңгеҙ, Ҡыҙылҡаҡ, Ялаулы, Сүрексор, Ҡарасор, Ямантоҙ, Ҡалҡаман һәм башҡалар — һул ярҙа; Мараллы, Муйыллы, Оло Айбулат һәм башҡалар — уң ярҙа урынлашҡан.»

Павлодар өлкәһендә 1200 ашыу бәләкәй күлдәр иҫәптә. Уларҙың яҡынса йөҙө сөсө, ҡалғандары тоҙло. Өлкә биләмәһендә ун бер ер аҫты һыу ятҡылығы тикшерелгән, уларҙың файҙаланыу запасы тәүлеккә 3,8 миллион куб метр тәшкил итә. Барлыҡ сығанаҡтар ҙа эсеү һәм һуғарыу өсөн яраҡлы.

Павлодар өлкәһе Ҡаҙағстандағы иң ҙур файҙалы ҡаҙылма сығанаҡтарының береһе. Төбәк байлыҡтарының дөйөм баһалау хаҡы 460 миллиард доллар. Бында күмер, төрлө металдар, шул иҫәптән алтын, төҙөлөш материалдары һәм башҡа файҙалы ҡаҙылмалар бар. Ҡайһы бер ятҡылыҡтар күптән ҡулланыла, ә ҡайһы берҙәре өҫтәмә өйрәнелә, ҡаҙылмаларҙың аныҡ запастары һәм ҡаҙып алыу шарттары тикшерелә.

Павлодар өлкәһе Ҡаҙағстандағы күмер запастарының өстән бер өлөшөн үҙ эсенә ала. Иң ҙур ятҡылыҡтар — Икебаштоҙ һәм Майкүбе, уларҙа 10,5 миллиард һәм 2,2 миллиард тонна күмер һаҡлана. Шулай уҡ 9 перспективалы ятҡылыҡ бар, уларҙың дөйөм запасы яҡынса 3 миллиард тонна күмер тәшкил итә.

2012 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Павлодар өлкәһендә халыҡ һаны 747,1 мең кеше. Өлкә буйынса халыҡ тығыҙлығы уртаса 1 км² майҙанға 6 кеше. Ҡала халҡы — 514,4 мең, ауыл халҡы — 232,7 мең кеше. Ҡала халҡы дөйөм халыҡ һанының 64 процентына тиң. Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө — 52,9 %, ир-аттар — 47,1 %. 2012 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 0-15 йәшлек балалар һаны 158,2 мең (дөйөм халыҡ һанының 21,2 %), 16-63 йәштәгеләр — 491,7 мең (65,8 %), 63 йәш һәм унан өлкәндәр — 97,2 мең кеше (13 %).