Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Полак Алексей Филиппович

Алексей Филиппович Полак (1911 йылдың 4 июне, Тбилиси, Тифлис губернаһы[d], Рәсәй империяһы — 1990 йылдың 31 июле, Өфө, РСФСР, Башҡорт АССР-ы, СССР) — СССР инженер-төҙөүсеһе, төҙөлөш материалдарын өйрәнеү фәне һәм ҡатырыусы бәйләүес системалар механикаһы өлкәһендәге ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы[1]. Техник фәндәр докторы (1965), профессор (1968), «БашНИИстрой» Төҙөлөш буйынса ғилми-тикшеренеү институтын ойоштороусы һәм уның беренсе директоры (1956—1980), Өфө нефть институтының төҙөлөш конструкциялары кафедраһы мөдире (1971—1973, 1980—1986)[1][2]. Фән һәм техника өлкәһендә СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1984), РСФСР-ҙың (1980) һәм Башҡорт АССР-ының (1974) атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре[1].

Биографияһы

1911 йылдың 4 июнендә Рәсәй империяһының Тифлис губернаһы Тифлис ҡалаһында тыуған[1].

Мәктәп һәм студент йылдарында Вена ҡалаһында йәшәй, унда урта мәктәпте, ә 1935 йылда Веналағы Юғары техник мәктәпте (Вена политехник институтын) тамамлай[1][2].

Германияла власҡа национал-социалистар килеүе һәм Австрияның аншлюсы хәүефе янауы сәбәпле, СССР-ға эмиграциялана[2].

Һуғышҡа тиклемге йылдарҙа Мәскәү өлкәһенең төҙөлөш ойошмаларында эшләй. 1941 йылда, Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Ишембай нефть ятҡылығының етештереү ҡеүәттәрен төҙөкләндереү һәм киңәйтеү өсөн Башҡорт АССР-ына ебәрелә[1][2]. Ишембайҙа завод лабораторияһында һуғыш ваҡытында дефицит булған цементты алмаштырған гипс бәйләүес составының ныҡлыҡ характеристикаларына тәжрибә тикшеренеүҙәре үткәрә[2].

1949 йылда Мәскәүҙә СССР Фәндәр академияһының Физик химия институтында академик Петр Ребиндерға үҙ тикшеренеүҙәренең теоретик һөҙөмтәләрен бәйән итә, күҙәнәкле есемдәр механикаһының үҫтерелгән иҫәпләү ысулдарының фундаменталь булыуы тураһында ыңғай баһа ала. 1951 йылда СССР Фәндәр академияһының Физик химия институты советында техник фәндәр кандидаты ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай[2].

1965 йылда техник фәндәр докторы ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай, 1968 йылда профессор ғилми исемендә раҫлана[1]. 40-тан ашыу фән докторы һәм кандидаты әҙерләй[2].

1990 йылдың 31 июлендә Өфө ҡалаһында 80-се йәшендә вафат була[1].

Хеҙмәт эшмәкәрлеге

1941 йылдан алып Башҡорт АССР-ында Ишембай нефть ятҡылығын төҙөкләндереүҙә эшләй, 1943 йылдан башлап «Башнефтестрой» тресында һәм «Башнефть» берекмәһенең Ишембай промыслаларында хеҙмәт итә[1][2].

1947 йылдан алып Өфө ҡалаһындағы «Башнефтезаводстрой» төҙөлөш тресының 3-сө төҙөлөш-монтаж идаралығында (СМУ-3) баш инженер булып эшләй[1]. Төҙөлөштәрҙә иретмәләрҙе кальций хлориды өҫтәмәләре менән модификациялау технологияһын индерә, был ҡышҡы шарттарҙа һәм түбән температураларҙа кирбес һалыу һәм штукатурлау эштәрен йыл әйләнәһенә алып барыу мөмкинлеген бирә[2].

1956 йылдың сентябрендә Башҡортостан Төҙөлөш буйынса ғилми-тикшеренеү институтын («БашНИИстрой») булдырыуға өлгәшә һәм уны етәкләй, 1980 йылға тиклем институт директоры вазифаһында өҙлөкһөҙ эшләй[1][2].

Уның башланғысы менән 1968 йылда Өфө нефть институтында «Сәнәғәт һәм граждандар төҙөлөшө» һөнәре асыла, был артабан ӨДНТУ-ның архитектура-төҙөлөш факультетын ойоштороуға нигеҙ булып тора[2].

1968 йылда Өфө нефть институтында төҙөлөш конструкциялары кафедраһына нигеҙ һала, уның менән 1971—1973 һәм 1980—1986 йылдарҙа етәкселек итә, 1986 йылдан алып - институт уҡытыусыһы һәм профессоры[1][3].

Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлеге төҙөлөш материалдарын өйрәнеүҙең фундаменталь проблемаларына, бәйләүес матдәләрҙең ҡатыу кинетикаһына, агрессив мөхиттәрҙә бетондың һәм тимер-бетондың оҙайлы сыҙамлылығына һәм коррозиянан һаҡланыуына бағышланаған[1]. Уның етәкселегендә «БашНИИстрой» институты бағаналы фундаменттар төҙөү өлкәһендә СССР-ҙың төп ғилми-тикшеренеү үҙәгенә әйләнә:

  • Төҙөлөш практикаһына ҡаҙыҡ ҡағыу техникаһы (С-878, СП-49, КО-8, КО-16 копер агрегаттары) һәм ҡоролмалар аҫтындағы грунт нигеҙҙәренең күтәреү һәләтен иҫәпләү өсөн статик зондлау ҡорамалдары булдырыла һәм индерелә;
  • Ярылыуға көсөргәнешкә сыҙамлылығы юғары булған тимер-бетон конструкциялар, яңы төҙөлөш технологиялары, төҙөлөш производствоһын ойоштороу һәм идара итеү алымдары эшләнә[2];
  • Төҙөлөш конструкцияларын коррозиянан һаҡлау ысулдарын таба һәм минераль бәйләүес матдәләрҙең гидратацион ҡатыу теорияһына ҙур өлөш индерә[1];
  • Төҙөлөш материалдары етештереүҙә күп тонналы сәнәғәт ҡалдыҡтарын файҙаланыуҙың фәнни-техник мәсьәләләрен хәл итә[1];
  • Бетонда диффузияның дифференциаль тигеҙләмәләрен сисеүҙең квазистационар ысулын эшләй, бетондың химик ярылыу тәрәнлегенең процесс барышы ваҡытының квадрат тамырына бәйле иҫәпләү бәйләнешен («ваҡыттың квадрат тамыры законын») сығара[2];
  • Сәнәғәт төҙөлөшө конструкцияларын коррозиянан һаҡлау буйынса Иҡтисади үҙ-ара ярҙам советының (СЭВ) ун берҙәм стандартын әҙерләй һәм ғәмәлгә индерә[4].

500-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 30 уйлап табыу авторы[1].

Төп хеҙмәттәре

  • Полак А. Ф. Твердение мономинеральных вяжущих веществ: вопросы теории. — Москва: Стройиздат, 1966. — С. 208.;
  • Полак А. Ф., Ратинов В. Б., Гельфман Г. Н. Коррозия железобетонных конструкций зданий нефтехимической промышленности. — Москва: Стройиздат, 1971. — С. 176.;
  • Полак А. Ф., Гельфман Г. Н., Яковлев В. В. Антикоррозионная защита строительных конструкций на химических и нефтехимических предприятиях. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1980. — С. 80.;
  • Полак А. Ф. Физико-химические основы коррозии железобетона. — Уфа: Издание УНИ, 1982. — С. 76.;
  • Полак А. Ф. Расчет долговечности железобетонных конструкций. — Уфа: Издательство Уфимского нефтяного института, 1983. — С. 116.;
  • Полак А. Ф., Бабков В. В., Андреева Е. П. Твердение минеральных вяжущих веществ. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1990. — С. 216. — ISBN 5-295-00147-3..

Йәмәғәт эшмәкәрлеге

  • Башҡортостан Төҙөүселәрҙең фәнни-техник йәмғиәтен ойоштороу башланғысы менән сығыш яһай[3].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

Хәтер

  • Өфөлә профессор А. Ф. Полак ғүмеренең һуңғы йылдарын үткәргән йортҡа иҫтәлекле мемориаль таҡтаташ ҡуйылған[2];
  • 2011 йылда Өфөлә ғалимдың тыуыуына 100 йыл тулыу уңайынан профессор А. Ф. Полактың фәнни мираҫына бағышланған «Бетондың һәм тимер-бетондың ныҡлығы һәм оҙайлы сыҙамлылығы проблемалары» бөтә Рәсәй фәнни-техник конференцияһы үтә, уның материалдары буйынса фәнни хеҙмәттәр йыйынтығы нәшер ителә[5];
  • Өфө дәүләт нефть техник университетында цемент системаларының ғилми-тикшеренеү лабораторияһына уның исеме бирелгән: «Профессорҙар А. Ф. Полак һәм Н. Х. Кәримов исемендәге цемент системаларының нанотехнологиялары лабораторияһы»[2][6][7].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 В. В. Бабков. Полак Алексей Филиппович. Региональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан» (17 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 сентябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Бабков В. В., Яковлев В. В., Латыпов В. М., Колесник Г. С. К 100-летию со дня рождения Алексея Филипповича Полака (1911–1990) // Строительные материалы. — 2011. — № 6. — С. 76—77. — ISSN 0585-430X.
  3. ↑ 1 2 Бабков В. В. История создания и становления кафедры «Строительные конструкции» // Строительные материалы. — 2016. — № 9. — С. 85—88. — ISSN 0585-430X.
  4. ↑ В. В. Яковлев. Коррозия бетона и железобетона. Региональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан» (17 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 сентябрь 2026.
  5. ↑ Бабков В. В., Латыпов В. М. Проблемы прочности и долговечности бетона и железобетона: материалы научно-технической конференции, посвящённой 100-летию со дня рождения профессора А. Ф. Полака. — Уфа: Издательство УГНТУ, 2011. — С. 280. — ISBN 978-5-7831-0985-0.
  6. ↑ Научные центры и лаборатории УГНТУ. Официальный сайт УГНТУ (1 февраль 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 сентябрь 2026.
  7. ↑ Л. Н. Ломакина, Н. Б. Хабабутдинова, Л. Я. Крамар. Лаборатория нанотехнологий цементных систем им. профессоров А.Ф. Полака и Н.Х. Каримова УГНТУ: некоторые результаты и перспективы развития. Строительные материалы (1 октябрь 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 сентябрь 2026.

Литература

  • Ильгамов М. А. Башкирская энциклопедия. — Уфа: Научное издательство «Башкирская энциклопедия», 2009. — Т. 5 (П—С). — С. 576. — ISBN 978-5-88185-072-2.;
  • Бабков В. В. Уфимская научная школа строительного материаловедения. — Уфа: Издательство УГНТУ, 2003. — С. 184. — ISBN 5-7831-0524-7.;
  • Бабков В. В., Латыпов В. М. Проблемы прочности и долговечности бетона и железобетона: материалы научно-технической конференции, посвящённой 100-летию со дня рождения профессора А. Ф. Полака. — Уфа: Издательство УГНТУ, 2011. — С. 280. — ISBN 978-5-7831-0985-0..

Ссылки

Категориялар