Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Шәғәлиев Рамаҙан Нурғәли улы

Шәғәлиев Рамаҙан Нурғәли улы (рус. Шагалеев Рамазан Нургалиевич; 1935 йылдың 1 ғинуары, Мөслим, Ҡоншаҡ районы, Силәбе өлкәһе, РСФСР, СССР — 2010 йылдың 1 феврале, Силәбе ҡалаһы) — совет һәм Рәсәй башҡорт шағиры, музыкант һәм үҙешмәкәр сәнғәтте ойоштороусы. Башҡорт һәм рус телдәрендә ижад иткән; СССР Яҙыусылар союзы һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы булған. 1959—1999 йылдарҙа Силәбенең «Айгөл» йыр һәм бейеү ансамбле менән етәкселек иткән, ансамблгә 1975 йылда халыҡ коллективы исеме бирелгән[1].

Биографияһы

Р. Н. Шәғәлиев 1935 йылдың 1 февралендә Мөслим ауылында, Ҡоншаҡ районында, Силәбе өлкәһендә тыуған. Ул Нурғәли Шәғәли улы Шәғәлиевтың һәм Сарвар Хәлил ҡыҙы Шәғәлиеваның алты балаһы араһында өсөнсө бала булған. Атаһы Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан һәм икмәк бешереүсе булып эшләгән[1].

Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң Троицк педагогия училищеһының башҡорт теле һәм әҙәбиәте бүлегенә уҡырға ингән. Матди ауырлыҡтар арҡаһында Шәғәлиев уҡыуын туҡтатҡан, һуңынан Силәбе металлургия заводы ҡарамағындағы фабрика-завод училищеһын электр күперле кран машинисы һөнәре буйынса тамамлаған. 1952 йылда ул эшсе йәштәрҙең киске мәктәбендә урта белем тураһында аттестат алған[1].

СССР Ҡораллы Көстәрендә хеҙмәт иткәндән һуң Рамаҙан Нурғәли улы Шәғәлиев Силәбе металлургия заводында эшләгән. 1959 йылда Силәбе киске музыка мәктәбенең баян класын тамамлаған[1].

Рамаҙан Нурғәли улы Шәғәлиев 2010 йылдың 20 февралендә Силәбелә вафат булған[1].

Ижады

Р. Н. Шәғәлиевтың музыкаға ҡыҙыҡһыныуы бала сағында барлыҡҡа килгән: уның олатаһы Хәлил скрипка һәм гармун уйнаған, ейәнен дә ошо музыка ҡоралдарында уйнарға өйрәткән[1]. Музыка мәктәбен тамамлағандан һуң, 1959 йылда Шәғәлиев Силәбе ҡалаһындағы Металлургтар мәҙәниәт һарайы ҡарамағында башҡорт театрын ойошторған. Ике йылдан һуң коллектив башҡорт-татар «Айгөл» йыр һәм бейеү ансамбленә үҙгәртелгән. 1975 йылда ансамблгә халыҡ коллективы исеме бирелгән[1].

Р. Н. Шәғәлиев «Айгөл» коллективы менән 40 йылдан ашыу — 1999 йылға тиклем — етәкселек иткән. Музыкант һәм ойоштороусы булараҡ ул Силәбе өлкәһендә башҡорт музыка мәҙәниәтен үҫтереүҙә ҡатнашҡан[1].

Йәмәғәт эшмәкәрлеге

1962 йылда Р. Н. Шәғәлиев башланғысы менән Силәбенең башҡорт-татар китапханаһы № 15, хәҙерге Шәйехзада Бабич исемендәге № 15 китапханаһы, ҡарамағында әҙәби берекмә ойошторолған. Р. Н. Шәғәлиев уға 20 йылдан ашыу етәкселек иткән; берекмәлә төрлө милләт әҙиптәре ҡатнашҡан[1].

Р. Н. Шәғәлиев аңлатыу һәм хәйриә концерттарын ойошторған, Башҡортостанда һәм Көньяҡ Уралда үткәрелгән музыка конкурстары һәм фестивалдәр жюриҙары составына ингән. Ул Силәбе өлкә башҡорт халыҡ үҙәгенең әүҙемсеһе, Өфөлә үткән I һәм II Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайҙары делегаты булған[1].

Әҙәби ижады

Р. Н. Шәғәлиев тәүге шиғырҙарын мәктәп йылдарында яҙған. 1958 йылдан Өфөлә, Силәбелә һәм Алма-Атала сыҡҡан гәзит-журналдарҙа, шиғри йыйынтыҡтарҙа һәм альманахтарҙа баҫыла башлаған[1]. Тыуған яҡ әҙәбиәте буйынса уҡыу хрестоматияһына ярашлы, авторҙың тәүге баҫмалары район ваҡытлы матбуғатында донъя күргән, һуңынан уның әҫәрҙәре Башҡортостан һәм Татарстан гәзит-журналдарында баҫылған[1][2].

Р. Н. Шәғәлиевтың рус теленә тәржемә ителгән тәүге «Дөрөҫөн әйткәндә» шиғырҙар йыйынтығы 1973 йылда Силәбелә баҫылып сыҡҡан. Артабан «Һинең муйылың» (Силәбе, 1979), «Исемһеҙ йондоҙҙар» (Өфө, 1981), «Биҙәктәр» (Өфө, 1989), «Күлдәр иле» (Өфө, 1994) һәм «Ҡыҫҡаса әйткәндә» (Өфө, 1998) китаптары донъя күргән[1]. Силәбе өлкә универсаль фәнни китапханаһы мәғлүмәттәре буйынса, Р. Н. Шәғәлиев башҡорт һәм рус телдәрендә 20-нән ашыу шиғырҙар йыйынтығы сығарған[1].

Балалар өсөн «Күңелле тау» (Силәбе, 1991) һәм «Йәнлектәрҙең бишек йырҙары» (Өфө, 1993) йыйынтыҡтары нәшер ителгән. «Йәнлектәрҙең бишек йырҙары» китабы «Китап» Башҡортостан китап нәшриәтендә ике телдә баҫылған һәм кесе мәктәп йәшендәге балаларға тәғәйенләнгән шиғырҙарҙан торған[1].

Р. Н. Шәғәлиевтың шиғырҙары рус, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ һәм татар телдәренә тәржемә ителгән; уның текстарына йырҙар яҙылған[1][2].

Наградалары

Хәтер

2025 йылда «Аргаяш-Медиа» район баҫмаһында Рамаҙан Шәғәлиевтың тыуыуына 90 йыл тулыуға арналған мәҡәлә баҫылған. Унда ул «Айгөл» халыҡ йыр һәм бейеү ансамблен ойоштороусы һәм уның художество етәксеһе тип күрһәтелгән[3].

Ғаиләһе

Атаһы — Нурғәли Шәғәли улы Шәғәлиев, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы; фронттан ҡайтҡас, икмәк бешереүсе булып эшләгән. Әсәһе — Сарвар Хәлил ҡыҙы Шәғәлиева, йорт хужабикәһе. Рамаҙан Шәғәлиев алты балалы ғаиләлә өсөнсө бала булған[1].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Шагалеев Рамазан Нургалиевич. Челябинская областная универсальная научная библиотека (6 апрель 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  2. ↑ 1 2 Шагалеев Рамазан Нургалиевич. Централизованная библиотечная система города Челябинска. — «Шагалеев Рамазан Нургалиевич (1935) // Хрестоматия по литературе родного края. 1—4 класс. Челябинск: Взгляд, 2002. С. 340». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  3. ↑ Сохранить память о поэте Рамазане Шагалееве. Аргаяш-Медиа (31 ғинуар 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.

Әҙәбиәт

  • Шакуров Р. З. Шагалеев Рамазан Нургалиевич. — Башҡортостан: краткая энциклопедия. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996. — С. 639. — ISBN 5-88185-001-7..
  • Челябинская область: энциклопедия: в 7 т.. — Челябинск, 2008. — Т. 7. — С. 359..
  • Хрестоматия по литературе родного края. 1—4 класс / Горская А. Б., Капитонова Н. А., Крохалева Т. Н.. — Челябинск: Взгляд, 2002. — С. 340..

Һылтанмалар

Категориялар