Назаров Рәшит Сәйетбаттал улы

Рәшит Назаров 1944 йылдың 1 ноябрендә Башҡорт АССР-ының (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Ауырғазы районы Төрөмбәт ауылында тыуған. Уның бала сағы һуғыштан һуңғы ауыр йылдарға тура килһә лә, Өршәк йылғаһы буйында үткән. Шиғыр яҙыу һәләте бик иртә, 11 йәшендә үк башлаған, ул көнөнә 4-5 шиғыр ижад итә торған. Ауыл мәктәбен тамамлағандан һуң ул туған ауылында колхозда эшләй.

Рәшит Назаров бюсы. Талбазы гимназияһы

Рәшит Назаров тураһында класс сәғәте. Талбазы гимназияһы

1963—1966 йылдарҙа Рәшит Назаров Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. Хеҙмәт урыны булып Башҡортостанға йәнәш Силәбе өлкәһенең Златоуст ҡалаһы була. Армияла ул ижад менән өҙлөкһөҙ шөғөлләнә. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, хәрби хеҙмәт уның һаулығында ауыр эҙ ҡалдыра, һуңынан ул оҙаҡ ваҡыт буйына махсус дауаханаларҙа ята, ә ғүмеренең һуңғы 37 йылын интернат-дауаханала үткәрә. 2006 йылдың 14 октябрендә шағир Ишембай ҡалаһында вафат була һәм тыуған ауылы Төрөмбәттә ерләнә^[1].

Ижади юлы

Назаровтың тәүге шиғырҙары 1962 йылдан башлап республика матбуғаты биттәрендә баҫыла башлай. Уның «Таңды ҡаршылау» исемле тәүге шиғырҙар йыйынтығы 1965 йылдың май айҙарында, шағирға 21 йәш тулмаҫтан, донъя күрә. Икенсе китабы — «Ҡояш юлы буйлап» — 1970 йылда сыға. Был китаптар башҡорт шиғриәтендәге яңы алыш булып ҡабул ителә. Халыҡ шағиры Назар Нәжми тәүге китапты таныштырыу ваҡытында: «Табылды шағир» — тип ҡысҡырып ебәргән, ә Рауил Бикбаев уны «башҡорт шиғриәте тарихына алтын хәрефтәр менән яҙылған шағир» тип аталған^[1].

Армияла хеҙмәт иткән йылдарҙа ул «Әсә һүҙҙәре» шиғырҙар циклын яҙа. СССР халыҡ артисы, композитор Заһир Исмәғилев был әҫәрҙәргә музыка яҙа, был цикл үҙе Глинка исемендәге премияға лайыҡ була.

Мәкерле ауырыу арҡаһында, шағир актив ижад итеү менән ни бары 5-6 йыл ғына шөғөлләнә алған, әммә был осор уның иң һөнәре һәм бай мираҫы булып ҡала. Һуңғы йылдарҙа уның ижады әһәмиәтен юғалтмай: 1991 йылда «Йөрәгемде һеҙгә илтәм» йыйынтығы (төҙөүсе Әсхәл Әхмәтхужа), ә 1994 йылда «Йәшен» исемле шиғырҙар йыйынтығы (мөхәррире Риф Мифтахов) баҫылып сыға.

Ижадының үҙенсәлектәре

Назаров шиғриәте өсөн ысынбарлыҡты йәш, лирик тойомлау, фәлсәфи уйланыуҙар тәрәнлеге, поэтик образдарҙың үҙенсәлеклеге хас. Уның әҫәрҙәрендә темперамент, тәрән психологизм, романтик күтәренкелек сиктәш.

Ижад ителгән осоро — 1960-сы йылдар — гуманитар фәндәрҙә һәм сәнғәттә «космик романтика» осоро була, һәм был үҙенең эҙен Назаровтың шиғри донъяһында ҡалдыра. Уның шиғырҙарында ғаләм менән бәйләнеш, йондоҙҙар, ай-ҡояш образдары ентекле урын алып тора. Шағир фольклорға, көнсығыш һәм Европа әҙәбиәттәре традицияларына таяна.

Ул шулай уҡ уңышлы рәүештә сатирик һәм юмористик шиғырҙар («Ғәйбәт тоҡсайы», «Председатель», «Карьерист»), мәҫәлдәр («Остаз», «Сусҡа хаты») һәм эпиграммалар ижад иткән.

Рәшит Назаровтың әҫәрҙәре рус, татар һәм төрөк телдәренә тәржемә ителгән. Уның шиғырҙары Башҡортостан республикаһы урта һәм юғары уҡыу йорттарының уҡыу программаларына индерелгән^[1][2].

• Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2004) — «Шиғырҙар. I том» (2002) китабы өсөн.
• Ауырғазы районының Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премияһы (1996) — беренсе лауреат.

• Төрөмбәт урта мәктәбендә Рәшит Назаровтың кабинет-музейы эшләй, ә мәктәп бинаһына мемориаль таҙтаташ ҡуйылған.
• Йыл һайын шағирҙың тыуған көнөндә «Назаров уҡыуҙары» үткәрелә.
• «Бельские просторы» журналы Назаров шиғырҙарын рус теленә тәржемә итеү буйынса ижади конкурстар үткәрә.
• 2022 йылда Ауырғазы районының Талбазы башҡорт гимназияһына Рәшит Назаровтың исеме бирелгән, ә 2024 йылда уның һыны һәйкәлле бюст ҡуйылған.
• 2023 йылда шағир исемендә премия булдырылған^[3][4][5].