Ноғоманова Флүрә Ғәлимйән ҡыҙы
Флүрә Ғәлимйән ҡыҙы Ноғоманова (рус. Флюра Галимьяновна Нугуманова; 1936 йылдың 18 феврале, Күлләр ауылы, Башҡорт АССР-ы — 2021 йылдың 18 феврале, Өфө) — совет йырсыһы (меццо-сопрано), юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1976 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. БССР-ҙың халыҡ (1991), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1980) артисы.
Биографияһы
1936 йылдың 18 февралендә Башҡорт АССР-ының Ҡырмыҫҡалы районы Күлләр ауылында тыуған. Райондың төпкөл ауылында көн күргән Ноғомановтар ғаиләһе йыр-моңға маһир ғаилә була. Күмәк балалы ғаиләлә «Тәфтиләү», «Ҡаһым түрә», «Еҙ бүртә», «Һаҡмар», «Ғилмияза» йырҙарын тыңлап-ишетеп үҫә Флүрә. Һуғыштан һуңғы осорға тура килгән йәш үҫмер бала Флүрә лә йырларға ярата. Бейеүгә лә оҫта була, Стәрлетамаҡтағы мәҙәни-мәғрифәт училищеһы сәхнәһендә һабаҡташы Фәнзил Сөләймәнов менән «Дуҫлыҡ» бейеүен башҡара, хатта Фәйзи Ғәсҡәров уны ныҡышмал рәүештә ансамбленә саҡыра. Әммә йырға һөйөү өҫтөнлөк ала[3].
Флүрә Ноғоманова Өфө сәнғәт училищеһына уҡырға инә. Ғүмер буйы оло ихтирам менән ифрат талапсан уҡытыусыһы Миләүшә Ғәли ҡыҙы Мортазинаны иҫкә ала, балаларҙа тәбиғәттән бирелгән тауышты, моңдо боҙмайынса тышҡа сығарыу өсөн уның намыҫлы һәм фиҙаҡәр хеҙмәтен оло баһалай. Үҙе лә уҡытыусыһынан үрнәк алып, йәш йырсыларҙы әҙерләгәндә ошо алымдарҙан тайпылмаҫҡа тырыша, уҡыусыларын үҙ балалары һымаҡ яҡын күреп, һәр ваҡыт ярҙам ҡулын һуҙа[3].
Артабан Ҡазан консерваторияһында белем ала (1967 йылда тамамлай; Н. Н. Лучинина класы), 1972 йылға тиклем һәм 1983—2011 йылдарҙа Өфө сәнғәт училищеһында уҡыта, 1972—1983 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы.
Киң диапазонлы көслө тауышҡа эйә, башҡарыу манераһы хис-тойғоло булыуы менән айырылып тора.
Төп партиялары
Марта («Фауст», Ш. Гуно), Ана («Биржан һәм Сара», М. Т. Түлебаев), Лаура («Иоланта»), Полина («Пики дамаһы»; икеһе лә — П. И. Чайковский) һәм башҡалар.
Милли спектаклдәрҙә үҙенсәлекле, төрлө характерлы образдар ижад итә: Гөлмәриә («Ағиҙел тулҡындары»; дебют, тәүге башҡарыусы, 1972), Яланбикә («Дауыл»), Шәмсиә («Ҡоҙаса», З. Ғ. Исмәғилев), Ҡуйһылыу, Ҡарасәс («Урал илселәре»), Көнбикә («Салауат Юлаев»). Концерт репертуарында башҡ. халыҡ йырҙары («Ағын һыу», «Ашҡаҙар», «Ғайса ахун», «Ғилмияза», «Ильяс», «Хисам», «Элмәлек»), башҡорт композиторҙары әҫәрҙәре. СССР-ҙың халыҡ артисы Т. А. Милашкина менән сығыш яһай. Ленинградта БАССР мәҙәниәте көндәрендә ҡатнаша (1969). СССР буйлап гастролдәрҙә була.
Уның уҡыусылары араһында билдәле йырсылар — Башҡортостандың халыҡ артисы — Ф. Ә. Килдейәрова, Й. Ә. Әбделмәнов, Р. Р. Әминева, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Л. Ғ. Әхмәтйәнова һәм башҡалар.
Флүрә Ноғоманова үҙенең тыуған көнөндә — 2021 йылдың 18 февралендә Өфөлә вафат була[4].
Ғаиләһе
- Йырсының ире — Ғәбитов Фәрит Фатих улы, дәүләт органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе[5].
- Ҡыҙы Шәүрә, Рудольф Нуриев исемендәге Башҡорт хореография колледжының пианист-концертмейстеры.
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1 2 Башкирская энциклопедия (урыҫ) — Башкирская энциклопедия, 2005. — 4344 с. — ISBN 978-5-88185-053-1
- ↑ 1 2 Башинформ / под ред. В. А. Валерьевич — 1992.
- ↑ 1 2 Йырлы ғүмер бөрккән йылылыҡ
- ↑ Народная артистка Башкортостана Флюра Нугуманова ушла из жизни в свой день рождения. ИА Башинформ, 18 февраля 2021 года (рус.) (Тикшерелеү көнө: 18 февраль 2021)
- ↑ Легенды башкирской сцены. Флюра Нугуманова отмечает 85-летие. ИА «Башинформ», 18 февраля 2021 года (рус.) (Тикшерелеү көнө: 18 февраль 2021)
Әҙәбиәт
- Троицкая Л. Н., Ахмадеева Р. Р. Уфимское училище искусств. Уфа, 1992.
- Йырлы ғүмер бөрккән йылылыҡ
Һылтанмалар
- Ноғоманова Флүрә Ғәлимйән ҡыҙы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелеү көнө: 17 август 2021)
- Легенды башкирской сцены. Флюра Нугуманова отмечает 85-летие. ИА «Башинформ», 18 февраля 2021 года (рус.) (Тикшерелеү көнө: 18 февраль 2021)